Salmonella Typhi (inaktywowane), toksoid tężcowy – porównanie substancji czynnych

Porównanie szczepionek przeciw durowi brzusznemu i tężcowi, durowej oraz błoniczo-tężcowej – ich wskazań, stosowania u dzieci i bezpieczeństwa.

Jakie szczepionki są porównywane i czym się charakteryzują?

W tym opisie porównujemy trzy szczepionki: szczepionkę durowo-tężcową (zawierającą inaktywowane bakterie Salmonella Typhi oraz toksoid tężcowy), szczepionkę durową (zawierającą jedynie inaktywowane bakterie Salmonella Typhi) oraz szczepionkę błoniczo-tężcową (zawierającą toksoid błoniczy i toksoid tężcowy)¹²³. Wszystkie te preparaty należą do grupy szczepionek inaktywowanych, czyli zawierają zabite drobnoustroje lub ich toksyny, które pobudzają układ odpornościowy, nie wywołując choroby. Ich głównym celem jest ochrona przed poważnymi infekcjami bakteryjnymi: durem brzusznym, tężcem oraz błonicą⁴⁵⁶.

Szczepionki te są podawane w postaci zawiesiny do wstrzykiwań i mają podobny sposób podania – głęboko podskórnie lub domięśniowo w zależności od preparatu i zaleceń⁷⁸⁹. Wszystkie mogą być stosowane w ramach programów szczepień ochronnych lub w sytuacjach zwiększonego ryzyka.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się te szczepionki?

Podstawowym wskazaniem do zastosowania szczepionki durowo-tężcowej jest uodpornienie przeciwko durowi brzusznemu i tężcowi, zwłaszcza w przypadku zagrożenia epidemiologicznego lub dla osób z grup ryzyka, takich jak pracownicy służb komunalnych czy osoby podróżujące do krajów, gdzie dur brzuszny występuje endemicznie. Jest również zalecana osobom, które nie były szczepione przeciwko tężcowi¹⁰.

Szczepionka durowa służy wyłącznie do uodpornienia przeciw durowi brzusznemu, w tych samych sytuacjach epidemiologicznych, co szczepionka durowo-tężcowa, ale nie chroni przed tężcem¹¹. Wskazania do jej stosowania są więc węższe.

Szczepionka błoniczo-tężcowa jest stosowana w celu uodpornienia dzieci przeciwko błonicy i tężcowi, zgodnie z programem szczepień ochronnych. Zalecana jest zwłaszcza u dzieci, które mają przeciwwskazania do szczepienia przeciw krztuścowi, a także jako dawka przypominająca¹².

Wszystkie szczepionki mają określone ograniczenia wiekowe. Szczepionki durowa i durowo-tężcowa są przeznaczone dla osób powyżej 5. roku życia i poniżej 60. roku życia¹³¹⁴. Szczepionka błoniczo-tężcowa stosowana jest wyłącznie u dzieci, według określonego schematu szczepień¹².

Jak działają szczepionki – podobieństwa i różnice w mechanizmie działania

Mechanizm działania wszystkich trzech szczepionek opiera się na pobudzeniu układu odpornościowego do produkcji swoistych przeciwciał. Szczepionki durowa i durowo-tężcowa zawierają inaktywowane bakterie Salmonella Typhi, które stymulują odporność przeciwko durowi brzusznemu, natomiast w przypadku szczepionki durowo-tężcowej oraz błoniczo-tężcowej – zawarty w nich toksoid tężcowy lub błoniczy pobudza organizm do wytwarzania odporności na toksyny wywołujące tężec i błonicę⁴⁵⁶.

Różnice dotyczą zakresu działania: szczepionka durowa chroni wyłącznie przed durem brzusznym, durowo-tężcowa przed durem brzusznym i tężcem, a błoniczo-tężcowa – przed błonicą i tężcem. Wszystkie preparaty wywołują tzw. pamięć immunologiczną, czyli długotrwałą odporność po przeprowadzeniu pełnego cyklu szczepień⁴⁵⁶.

Jeśli chodzi o losy szczepionek w organizmie (farmakokinetykę), dla wszystkich tych preparatów nie prowadzi się takich badań, ponieważ nie są one wymagane – szczepionki działają poprzez pobudzenie odporności, a nie poprzez klasyczne procesy wchłaniania i wydalania leku¹⁵¹⁶¹⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co warto wiedzieć?

Wszystkie omawiane szczepionki mają podobne przeciwwskazania. Należą do nich:

• nadwrażliwość na substancje czynne lub pomocnicze,
• ostre stany chorobowe przebiegające z gorączką,
• przewlekłe choroby w okresie zaostrzenia, szczególnie z gorączką lub poważnymi zaburzeniami układowymi,
• ciąża i karmienie piersią (w przypadku szczepionki durowej i durowo-tężcowej),
• wiek: dzieci poniżej 5 lat i osoby powyżej 60 lat (durowa i durowo-tężcowa),
• szczególne przeciwwskazania neurologiczne (dotyczy szczepionki błoniczo-tężcowej), takie jak wcześniejsze reakcje po podaniu podobnych szczepionek.

W przypadku szczepionki błoniczo-tężcowej, w razie przeciwwskazań do podania szczepionki z dwoma składnikami, można rozważyć podanie szczepionki zawierającej tylko jeden z toksoidów (błoniczy lub tężcowy)¹⁸. Natomiast dla szczepionek durowej i durowo-tężcowej w razie przeciwwskazań należy indywidualnie ocenić ryzyko zakażenia w stosunku do ryzyka podania szczepionki¹³¹⁴.

Wszystkie szczepionki wymagają wcześniejszego wywiadu lekarskiego oraz krótkiej obserwacji po podaniu, by wykluczyć wystąpienie reakcji alergicznych¹⁹²⁰²¹.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Stosowanie szczepionek durowej i durowo-tężcowej jest przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią²²²³. Szczepionka błoniczo-tężcowa jest przeznaczona wyłącznie dla dzieci, a jej bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i karmiących nie jest oceniane, ponieważ nie jest u nich stosowana²⁴.

Wszystkie szczepionki mogą być mniej skuteczne u osób z obniżoną odpornością lub poddawanych leczeniu immunosupresyjnemu. W takiej sytuacji zaleca się przesunięcie szczepienia do czasu zakończenia leczenia i ewentualne sprawdzenie poziomu przeciwciał po szczepieniu¹⁹²⁰²¹.

Jeśli chodzi o prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn, dla szczepionek durowej i durowo-tężcowej brak jest szczegółowych danych – nie badano ich wpływu na te zdolności²⁵²⁶. Szczepionka błoniczo-tężcowa nie jest stosowana u osób dorosłych, więc te kwestie jej nie dotyczą²⁷.

Podsumowanie: różnice i podobieństwa szczepionek przeciw durowi brzusznemu, tężcowi i błonicy