Jak wygląda dawkowanie toksoidu tężcowego?
Toksoid tężcowy jest stosowany w szczepionkach mających na celu ochronę przed tężcem – poważną chorobą wywoływaną przez bakterię Clostridium tetani. Schematy dawkowania są precyzyjnie określone i zależą od wieku pacjenta, stanu zdrowia, historii szczepień oraz sytuacji, w jakiej podawana jest szczepionka, np. profilaktycznie lub po zranieniu12.
Standardowe dawkowanie dla dorosłych i dzieci
- Podstawowy cykl szczepienia obejmuje trzy dawki: dwie pierwsze w odstępie 4-6 tygodni, a trzecią (uzupełniającą) po 6-12 miesiącach od drugiej dawki12.
- Każda dawka to 0,5 ml szczepionki, która zawiera nie mniej niż 40 jednostek międzynarodowych (j.m.) toksoidu tężcowego34.
- Szczepionkę podaje się głęboko podskórnie lub domięśniowo, najczęściej w mięsień naramienny lub przednioboczną część uda5.
- Szczepienie przypominające zaleca się co 10 lat od ostatniej dawki12.
- Nie należy podawać szczepionki dożylnie, a przy szczepieniu czynno-biernym (po zranieniu) szczepionka i immunoglobulina powinny być podane w różne miejsca, używając oddzielnych igieł i strzykawek5.
- Podanie obu preparatów w to samo miejsce lub tą samą strzykawką może zmniejszyć skuteczność szczepienia6.
- Po szczepieniu pacjent powinien pozostać pod obserwacją przez 30 minut, aby w razie potrzeby można było udzielić szybkiej pomocy w przypadku reakcji alergicznej7.
- Szczepionka może zawierać tiomersal jako środek konserwujący, który u osób uczulonych może wywołać reakcje alergiczne8.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Schemat dawkowania dla dzieci jest taki sam jak dla dorosłych, szczególnie gdy nie można zastosować szczepionek skojarzonych (np. zawierających także toksoid błoniczy czy krztuścowy)910.
- W przypadku przeciwwskazań do szczepionek skojarzonych, stosuje się szczepionkę tężcową zgodnie ze standardowym schematem910.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania ze względu na wiek12.
- Osoby starsze szczepi się według standardowego schematu, chyba że lekarz zaleci inaczej ze względu na indywidualny stan zdrowia.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby
- W dostępnych materiałach źródłowych nie opisano konieczności modyfikacji dawkowania u osób z niewydolnością nerek lub wątroby12.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Kobiety w ciąży, które nie były szczepione lub nie ukończyły pełnego cyklu szczepień, powinny otrzymać szczepionkę w drugim trymestrze ciąży, zwłaszcza jeśli istnieje ryzyko porodu w niehigienicznych warunkach2.
- Jeśli kobieta otrzymała jedną lub dwie dawki przed zajściem w ciążę, powinna uzupełnić szczepienie w trakcie ciąży11.
- Dawka przypominająca jest zalecana kobietom ciężarnym, które były szczepione ponad 10 lat wcześniej11.
Dawkowanie w szczególnych sytuacjach – po zranieniu
W przypadku zranienia, szczególnie jeśli rana jest zanieczyszczona lub istnieje ryzyko zakażenia tężcem, schemat szczepienia zależy od historii szczepień oraz ryzyka wystąpienia choroby12:
- Osoby niezaszczepione lub niekompletnie zaszczepione, a także z niepewną historią szczepień, powinny rozpocząć szczepienie podstawowe według schematu: 0, 1, 6 miesięcy12.
- Jeśli od ostatniej dawki szczepienia minęło więcej niż 10 lat, zaleca się dawkę przypominającą12.
- Wysokie ryzyko zakażenia wymaga jednoczesnego podania szczepionki i swoistej immunoglobuliny przeciwtężcowej (LIT) w różnych miejsca ciała12.
- Przeciwwskazania do szczepienia to m.in. nadwrażliwość na składniki szczepionki, ostra choroba przebiegająca z gorączką, zaostrzenie choroby przewlekłej czy leczenie dużymi dawkami kortykosteroidów1213.
- W przypadku chorób przewlekłych szczepienie należy przeprowadzić po ustąpieniu zaostrzenia1213.
- Niektóre przeciwwskazania mogą być względne, zwłaszcza gdy szczepienie jest konieczne po zranieniu13.
- W razie przeciwwskazań do szczepionki, osobom po zranieniu podaje się immunoglobulinę przeciwtężcową13.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Nie określono maksymalnej dawki dobowej toksoidu tężcowego, jednak zaleca się ścisłe przestrzeganie schematów szczepienia12.
- Przedawkowanie jest bardzo mało prawdopodobne, ponieważ szczepionka dostępna jest w opakowaniach jednodawkowych1415.
- Podanie zbyt wielu dawek lub w krótkich odstępach czasu może prowadzić do wystąpienia reakcji ogólnych, takich jak obrzęk, ból, złe samopoczucie, a w rzadkich przypadkach – polineuropatia14.
Toksoid tężcowy – schematy dawkowania w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli | 3 dawki: 0, 4-6 tygodni, 6-12 miesięcy; dawka przypominająca co 10 lat; każda dawka 0,5 ml |
| Dzieci i młodzież | Jak u dorosłych, jeśli nie można zastosować szczepionek skojarzonych |
| Osoby starsze | Jak u dorosłych |
| Kobiety w ciąży | Niezaszczepione lub z niepełnym cyklem – szczepienie w 2. trymestrze; przypominająca, jeśli od ostatniej dawki minęło >10 lat |
| Pacjenci z zaburzeniami nerek/wątroby | Brak konieczności modyfikacji dawki |
| Szczepienie po zranieniu | Schemat zależny od historii szczepień i ryzyka; w razie wysokiego ryzyka jednocześnie immunoglobulina przeciwtężcowa |
Toksoid tężcowy – skuteczna ochrona, proste zasady dawkowania
Toksoid tężcowy podawany według jasno określonych schematów zapewnia skuteczną i długotrwałą ochronę przed tężcem. Standardowe dawkowanie dotyczy zarówno dorosłych, jak i dzieci, a modyfikacje schematu są wymagane głównie w szczególnych sytuacjach, takich jak ciąża czy konieczność uodpornienia po zranieniu. Przestrzeganie zasad dawkowania i prawidłowe podanie szczepionki to klucz do skutecznej profilaktyki tej groźnej choroby12.


















