Jak wygląda dawkowanie toksoidu tężcowego?

Toksoid tężcowy jest stosowany w szczepionkach mających na celu ochronę przed tężcem – poważną chorobą wywoływaną przez bakterię Clostridium tetani. Schematy dawkowania są precyzyjnie określone i zależą od wieku pacjenta, stanu zdrowia, historii szczepień oraz sytuacji, w jakiej podawana jest szczepionka, np. profilaktycznie lub po zranieniu12.

Standardowe dawkowanie dla dorosłych i dzieci

  • Podstawowy cykl szczepienia obejmuje trzy dawki: dwie pierwsze w odstępie 4-6 tygodni, a trzecią (uzupełniającą) po 6-12 miesiącach od drugiej dawki12.
  • Każda dawka to 0,5 ml szczepionki, która zawiera nie mniej niż 40 jednostek międzynarodowych (j.m.) toksoidu tężcowego34.
  • Szczepionkę podaje się głęboko podskórnie lub domięśniowo, najczęściej w mięsień naramienny lub przednioboczną część uda5.
  • Szczepienie przypominające zaleca się co 10 lat od ostatniej dawki12.
Ważne dla bezpieczeństwa:

  • Nie należy podawać szczepionki dożylnie, a przy szczepieniu czynno-biernym (po zranieniu) szczepionka i immunoglobulina powinny być podane w różne miejsca, używając oddzielnych igieł i strzykawek5.
  • Podanie obu preparatów w to samo miejsce lub tą samą strzykawką może zmniejszyć skuteczność szczepienia6.
  • Po szczepieniu pacjent powinien pozostać pod obserwacją przez 30 minut, aby w razie potrzeby można było udzielić szybkiej pomocy w przypadku reakcji alergicznej7.
  • Szczepionka może zawierać tiomersal jako środek konserwujący, który u osób uczulonych może wywołać reakcje alergiczne8.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Schemat dawkowania dla dzieci jest taki sam jak dla dorosłych, szczególnie gdy nie można zastosować szczepionek skojarzonych (np. zawierających także toksoid błoniczy czy krztuścowy)910.
  • W przypadku przeciwwskazań do szczepionek skojarzonych, stosuje się szczepionkę tężcową zgodnie ze standardowym schematem910.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania ze względu na wiek12.
  • Osoby starsze szczepi się według standardowego schematu, chyba że lekarz zaleci inaczej ze względu na indywidualny stan zdrowia.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby

  • W dostępnych materiałach źródłowych nie opisano konieczności modyfikacji dawkowania u osób z niewydolnością nerek lub wątroby12.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Kobiety w ciąży, które nie były szczepione lub nie ukończyły pełnego cyklu szczepień, powinny otrzymać szczepionkę w drugim trymestrze ciąży, zwłaszcza jeśli istnieje ryzyko porodu w niehigienicznych warunkach2.
  • Jeśli kobieta otrzymała jedną lub dwie dawki przed zajściem w ciążę, powinna uzupełnić szczepienie w trakcie ciąży11.
  • Dawka przypominająca jest zalecana kobietom ciężarnym, które były szczepione ponad 10 lat wcześniej11.

Dawkowanie w szczególnych sytuacjach – po zranieniu

W przypadku zranienia, szczególnie jeśli rana jest zanieczyszczona lub istnieje ryzyko zakażenia tężcem, schemat szczepienia zależy od historii szczepień oraz ryzyka wystąpienia choroby12:

  • Osoby niezaszczepione lub niekompletnie zaszczepione, a także z niepewną historią szczepień, powinny rozpocząć szczepienie podstawowe według schematu: 0, 1, 6 miesięcy12.
  • Jeśli od ostatniej dawki szczepienia minęło więcej niż 10 lat, zaleca się dawkę przypominającą12.
  • Wysokie ryzyko zakażenia wymaga jednoczesnego podania szczepionki i swoistej immunoglobuliny przeciwtężcowej (LIT) w różnych miejsca ciała12.
O czym warto pamiętać stosując toksoid tężcowy:

  • Przeciwwskazania do szczepienia to m.in. nadwrażliwość na składniki szczepionki, ostra choroba przebiegająca z gorączką, zaostrzenie choroby przewlekłej czy leczenie dużymi dawkami kortykosteroidów1213.
  • W przypadku chorób przewlekłych szczepienie należy przeprowadzić po ustąpieniu zaostrzenia1213.
  • Niektóre przeciwwskazania mogą być względne, zwłaszcza gdy szczepienie jest konieczne po zranieniu13.
  • W razie przeciwwskazań do szczepionki, osobom po zranieniu podaje się immunoglobulinę przeciwtężcową13.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Nie określono maksymalnej dawki dobowej toksoidu tężcowego, jednak zaleca się ścisłe przestrzeganie schematów szczepienia12.
  • Przedawkowanie jest bardzo mało prawdopodobne, ponieważ szczepionka dostępna jest w opakowaniach jednodawkowych1415.
  • Podanie zbyt wielu dawek lub w krótkich odstępach czasu może prowadzić do wystąpienia reakcji ogólnych, takich jak obrzęk, ból, złe samopoczucie, a w rzadkich przypadkach – polineuropatia14.

Toksoid tężcowy – schematy dawkowania w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli 3 dawki: 0, 4-6 tygodni, 6-12 miesięcy; dawka przypominająca co 10 lat; każda dawka 0,5 ml
Dzieci i młodzież Jak u dorosłych, jeśli nie można zastosować szczepionek skojarzonych
Osoby starsze Jak u dorosłych
Kobiety w ciąży Niezaszczepione lub z niepełnym cyklem – szczepienie w 2. trymestrze; przypominająca, jeśli od ostatniej dawki minęło >10 lat
Pacjenci z zaburzeniami nerek/wątroby Brak konieczności modyfikacji dawki
Szczepienie po zranieniu Schemat zależny od historii szczepień i ryzyka; w razie wysokiego ryzyka jednocześnie immunoglobulina przeciwtężcowa

Toksoid tężcowy – skuteczna ochrona, proste zasady dawkowania

Toksoid tężcowy podawany według jasno określonych schematów zapewnia skuteczną i długotrwałą ochronę przed tężcem. Standardowe dawkowanie dotyczy zarówno dorosłych, jak i dzieci, a modyfikacje schematu są wymagane głównie w szczególnych sytuacjach, takich jak ciąża czy konieczność uodpornienia po zranieniu. Przestrzeganie zasad dawkowania i prawidłowe podanie szczepionki to klucz do skutecznej profilaktyki tej groźnej choroby12.

Pytania i odpowiedzi

Jak często podaje się dawkę przypominającą szczepionki z toksoidem tężcowym?

Dawkę przypominającą podaje się co 10 lat od ostatniego szczepienia podstawowego lub przypominającego.

Czy dzieci otrzymują inną dawkę niż dorośli?

Nie, dawka i schemat szczepienia są takie same dla dzieci i dorosłych, jeśli nie można użyć szczepionek skojarzonych.

Czy po zranieniu zawsze trzeba szczepić przeciw tężcowi?

Szczepienie po zranieniu zależy od historii wcześniejszych szczepień i oceny ryzyka zakażenia tężcem.

Jak podaje się szczepionkę z toksoidem tężcowym?

Szczepionkę podaje się głęboko podskórnie lub domięśniowo, najczęściej w mięsień naramienny lub udo.

Czy szczepionkę można podać kobietom w ciąży?

Tak, szczególnie jeśli nie były wcześniej szczepione lub upłynęło ponad 10 lat od ostatniej dawki.