Szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) liofilizowana – działania niepożądane i skutki uboczne

Wprowadzenie do działań niepożądanych szczepionki BCG

Szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) liofilizowana jest stosunkowo bezpiecznym preparatem, jednak – jak każdy lek – może powodować działania niepożądane¹². Najczęściej pojawiają się one w miejscu podania i mają łagodny przebieg, takie jak zaczerwienienie, obrzęk czy powstanie krostki. U większości osób reakcje te ustępują samoistnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, nie wymagając leczenia¹. Cięższe objawy zdarzają się rzadko i zwykle są związane z nieprawidłową techniką podania lub indywidualną reakcją organizmu¹. Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych może być większe u osób z zaburzeniami odporności lub wcześniaków urodzonych przed 28. tygodniem ciąży³². Warto pamiętać, że decyzja o szczepieniu zawsze opiera się na ocenie korzyści i potencjalnego ryzyka.

Częstość i charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane szczepionki BCG podzielone są według częstotliwości występowania oraz układów narządowych. Profil i nasilenie objawów mogą zależeć od postaci szczepionki, drogi podania, dawki, wieku oraz stanu zdrowia osoby szczepionej¹².

Bardzo często, często i niezbyt często występujące działania niepożądane

• Miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia – stwardnienie, krostka, rumień, tkliwość, owrzodzenie; najczęściej ustępują samoistnie w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, pozostawiając bliznę¹².
• Powiększenie węzłów chłonnych – lokalne węzły chłonne mogą się powiększyć, zwykle do 1 cm; to prawidłowa reakcja na szczepienie¹².
• Gorączka – może pojawić się, ale zwykle jest łagodna i krótkotrwała².
• Ból głowy – rzadziej występujący objaw, może pojawić się po szczepieniu².

¹²

Rzadkie działania niepożądane

• Powiększenie węzłów chłonnych powyżej 1 cm – może wskazywać na silniejszą reakcję miejscową².
• Ropiejące zapalenie węzłów chłonnych – może pojawić się w wyniku nadmiernej reakcji na szczepienie².
• Powstanie ropnia w miejscu podania – rzadko, zwykle związane z błędem technicznym lub indywidualną reakcją¹².
• Owrzodzenie w miejscu wstrzyknięcia – może się pojawić i zwykle goi się samoistnie².
• Zapalenie kości i szpiku – bardzo rzadko, poważne powikłanie wymagające specjalistycznej opieki⁴².
• Reakcje alergiczne i anafilaktyczne – niezwykle rzadko, mogą wymagać natychmiastowej pomocy medycznej².

¹²

Bardzo rzadkie i o nieznanej częstości działania niepożądane

• Uogólnione zakażenie BCG – dotyczy głównie osób z zaburzeniami odporności; wymaga natychmiastowej konsultacji specjalistycznej i leczenia w szpitalu³.
• Bezdech u bardzo niedojrzałych wcześniaków – występuje głównie u noworodków urodzonych przed 28. tygodniem ciąży³².
• Bliznowiec (keloid) – duża, wypukła blizna w miejscu podania, częściej pojawia się przy nieprawidłowej technice szczepienia¹.
• Martwica węzłów chłonnych – bardzo rzadko, wymaga oceny lekarskiej⁴.
• Niepokój, napady drgawek, omdlenia – zgłaszane bardzo rzadko, szczególnie u osób podatnych⁵.

⁴³²

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Każde podejrzewane działanie niepożądane po szczepieniu przeciw gruźlicy należy zgłaszać odpowiednim instytucjom. Można to zrobić poprzez Departament Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio producentowi szczepionki. Takie zgłoszenia są bardzo ważne, ponieważ pomagają monitorować bezpieczeństwo szczepień i poprawiać ich jakość⁶⁷.

Podsumowanie: Szczepionka BCG – profil działań niepożądanych

Szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) liofilizowana wywołuje głównie łagodne, przewidywalne działania niepożądane związane z miejscem podania, takie jak krostka, owrzodzenie czy niewielkie powiększenie węzłów chłonnych. Poważniejsze reakcje, takie jak ropień, bliznowiec czy zakażenie uogólnione, zdarzają się bardzo rzadko i dotyczą głównie osób z obniżoną odpornością lub w przypadku błędów technicznych podczas podania. Regularne monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych pozwala na dalszą poprawę bezpieczeństwa stosowania szczepionki¹³²⁷.

Tabela: Działania niepożądane szczepionki BCG według układów narządowych i częstotliwości