Jak działa szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) liofilizowana?
Szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) należy do grupy szczepionek żywych, atenuowanych, czyli zawiera osłabione prątki Bacillus Calmette-Guérin (BCG), które nie wywołują choroby, ale pobudzają układ odpornościowy do wytworzenia ochrony przed gruźlicą12. Po podaniu szczepionki organizm rozpoznaje prątki BCG i uczy się je zwalczać, dzięki czemu w przypadku kontaktu z prawdziwym prątkiem gruźlicy, układ odpornościowy potrafi skuteczniej się bronić2. Szczepionka jest podawana śródskórnie w formie zawiesiny, po rozpuszczeniu proszku z rozpuszczalnikiem34.
Wskazania do stosowania szczepionki BCG
Szczepionka BCG jest stosowana w celu uodpornienia organizmu przeciw gruźlicy. W Polsce szczepienie to jest obowiązkowe i realizowane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych zatwierdzanym corocznie przez Ministra Zdrowia5. Szczepionka może być również stosowana w tzw. szczepieniach wychwytujących, czyli uzupełniających, u osób, które nie zostały zaszczepione po urodzeniu5.
Wskazania u dorosłych
U dorosłych szczepionka przeciw gruźlicy BCG stosowana jest rzadziej niż u dzieci, najczęściej w przypadkach wymagających uzupełnienia szczepienia u osób, które nie były szczepione w dzieciństwie i nadal są narażone na ryzyko zakażenia prątkiem gruźlicy56. Decyzja o podaniu szczepionki podejmowana jest indywidualnie, zgodnie z oficjalnymi zaleceniami.
- Uodpornienie przeciw gruźlicy: Szczepionka jest wskazana do czynnego uodparniania osób, które nie były wcześniej szczepione i są narażone na zakażenie6.
- Szczepienia uzupełniające: W przypadku osób niezaszczepionych po urodzeniu, szczepienie należy wykonać jak najszybciej, jednak nie później niż do ukończenia 15. roku życia5.
Wskazania u dzieci
Szczepionka BCG jest przede wszystkim przeznaczona dla noworodków, niemowląt i dzieci. W Polsce szczepienie jest wykonywane rutynowo wkrótce po urodzeniu5. Jeżeli szczepienie nie zostało wykonane po urodzeniu, można je uzupełnić do 15. roku życia5. W przypadku wcześniaków (urodzonych przed 28. tygodniem ciąży) należy zachować szczególną ostrożność i monitorować czynność oddechową dziecka przez 48-72 godziny po szczepieniu, jednak nie należy rezygnować ze szczepienia ze względu na korzyści z niego płynące78.
- Noworodki: Rutynowe szczepienie wkrótce po urodzeniu w celu ochrony przed gruźlicą5.
- Dzieci do 15. roku życia: Szczepienie uzupełniające, jeśli nie zostało wykonane po urodzeniu5.
- Wcześniaki: Szczepienie jest możliwe, ale wymaga monitorowania oddechu; nie należy odraczać szczepienia, nawet u bardzo niedojrzałych wcześniaków78.
- Dzieci z dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej: Szczepionka nie jest wskazana, ponieważ może wywołać silną reakcję miejscową9.
- Szczepionka BCG musi być podawana wyłącznie śródskórnie – nie wolno jej podawać dożylnie ani zbyt głęboko, ponieważ może to spowodować powikłania, takie jak owrzodzenie lub ropień9.
- Osoby z dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej nie powinny być szczepione BCG9.
- U dzieci, których matki przyjmowały w ciąży leki immunosupresyjne, szczepienie należy odroczyć – o terminie decyduje lekarz7.
- Po szczepieniu zaleca się obserwację w kierunku reakcji alergicznych przez 15-20 minut9.
Wskazania u innych grup pacjentów
Szczepionka BCG może być stosowana u wcześniaków, jednak konieczne jest monitorowanie czynności oddechowych przez 48-72 godziny po szczepieniu, zwłaszcza jeśli dziecko było bardzo niedojrzałe lub miało objawy niedojrzałości układu oddechowego78. W przypadku dzieci, których matki były leczone w ciąży lekami immunosupresyjnymi, szczepienie należy odroczyć, a o terminie decyduje lekarz7.
Tabela – Wskazania do stosowania szczepionki BCG w różnych grupach pacjentów
| Wskazanie | Dorośli | Dzieci > 12 lat | Dzieci < 12 lat | Osoby starsze | Pacjenci z niewydolnością nerek |
|---|---|---|---|---|---|
| Uodpornienie przeciw gruźlicy | Tak, w uzasadnionych przypadkach | Tak | Tak | Tak, zgodnie z zaleceniami | Brak danych w ChPL |
| Szczepienie uzupełniające do 15. roku życia | Nie | Tak | Tak | Nie | Brak danych w ChPL |
| Szczepienie wcześniaków | Nie dotyczy | Nie dotyczy | Tak, z monitorowaniem | Nie dotyczy | Brak danych w ChPL |
| Szczepienie osób z dodatnim wynikiem próby tuberkulinowej | Nie | Nie | Nie | Nie | Nie |
- Szczepionka jest podawana tylko śródskórnie, najczęściej w ramię3.
- Nie zaleca się powtarzania szczepienia (rewakcynacji) – wystarczy jedno szczepienie, nawet jeśli odczyn skórny po szczepieniu jest niewielki5.
- U osób, które nie zostały zaszczepione po urodzeniu, szczepienie należy przeprowadzić jak najwcześniej, ale nie później niż do ukończenia 15 lat5.
- W przypadku dzieci narażonych na zakażenie HIV lub leczonych immunosupresyjnie, lekarz decyduje o ewentualnym szczepieniu10.
Szczepionka BCG – skuteczna ochrona przed gruźlicą
Szczepionka przeciw gruźlicy (BCG) liofilizowana jest kluczowym narzędziem w profilaktyce gruźlicy, zwłaszcza w krajach, gdzie choroba ta wciąż występuje. Dzięki szczepieniu już od pierwszych dni życia można skutecznie chronić dzieci przed ciężkimi postaciami gruźlicy. Szczepienie BCG jest bezpieczne i zalecane zgodnie z oficjalnymi programami szczepień. Wskazania do jej stosowania obejmują głównie noworodki i dzieci, ale w szczególnych przypadkach szczepienie może być rozważane także u dorosłych. Dla bezpieczeństwa szczepionka powinna być podawana wyłącznie śródskórnie, a decyzję o jej zastosowaniu w nietypowych sytuacjach podejmuje lekarz, uwzględniając indywidualne potrzeby pacjenta56.

















