Czym jest sertralina i kiedy jej stosowanie może być przeciwwskazane?

Sertralina to substancja czynna z grupy leków przeciwdepresyjnych, określana jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)123. Jej działanie polega na zwiększaniu poziomu serotoniny w mózgu, co pomaga poprawić nastrój i łagodzić objawy depresji, lęków czy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych123. Mimo swojej skuteczności, sertralina nie jest lekiem odpowiednim dla każdego. Istnieją sytuacje, w których jej stosowanie jest bezwzględnie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne) oraz takie, gdzie wymagana jest szczególna ostrożność lub indywidualna ocena ryzyka i korzyści przez lekarza (przeciwwskazania względne oraz sytuacje wymagające szczególnej ostrożności)456.

Przeciwwskazania bezwzględne

W poniższych przypadkach sertralina nie powinna być stosowana pod żadną postacią i w żadnej dawce, niezależnie od wskazania:

  • Nadwrażliwość na sertralinę lub jakikolwiek składnik leku – podanie sertraliny osobom uczulonym może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, takich jak obrzęk, wysypka, trudności w oddychaniu, a nawet wstrząs anafilaktyczny4567.
  • Jednoczesne stosowanie z nieodwracalnymi inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) – połączenie tych leków grozi wystąpieniem zespołu serotoninowego, który objawia się m.in. pobudzeniem, drżeniem mięśni, wysoką gorączką i może prowadzić do zagrażających życiu powikłań4567. Między zakończeniem terapii MAO a rozpoczęciem leczenia sertraliną musi upłynąć co najmniej 14 dni, a odwrotnie – po odstawieniu sertraliny należy odczekać minimum 7 dni przed rozpoczęciem MAO4.
  • Jednoczesne stosowanie pimozydu – połączenie z tym lekiem może prowadzić do ciężkich zaburzeń rytmu serca, w tym wydłużenia odstępu QT i groźnych dla życia arytmii4567.
  • Ciężka niewydolność wątroby – sertralina jest metabolizowana w wątrobie, a w przypadku jej poważnego uszkodzenia może dojść do niebezpiecznego wzrostu stężenia leku w organizmie, co grozi poważnymi działaniami niepożądanymi8910.
  • Rzadko występująca dziedziczna nietolerancja laktozy, brak laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – dotyczy postaci tabletek powlekanych zawierających laktozę jako substancję pomocniczą, np. niektóre tabletki sertraliny1112.

Wszystkie powyższe przeciwwskazania są istotne, ponieważ ich zignorowanie może prowadzić do ciężkich, a nawet śmiertelnych powikłań4567.

Przeciwwskazania względne – kiedy sertralina tylko po dokładnej ocenie lekarza?

W niektórych przypadkach sertralina może być stosowana, ale tylko pod ścisłą kontrolą lekarską i po dokładnej analizie ryzyka oraz korzyści:

  • Padaczka – u pacjentów z niestabilną padaczką należy unikać stosowania sertraliny, a osoby z kontrolowaną padaczką muszą być ściśle monitorowane, ponieważ lek może obniżać próg drgawkowy i wywoływać napady1314.
  • Choroby serca, zaburzenia elektrolitowe, wywiad rodzinny w kierunku wydłużenia QT – sertralina może wydłużać odstęp QT w EKG, co zwiększa ryzyko groźnych arytmii, zwłaszcza u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka1516.
  • Epizody manii lub hipomanii w wywiadzie – istnieje ryzyko, że sertralina wywoła nawrót manii; jeśli pojawią się objawy maniakalne, lek należy odstawić1316.
  • Skłonność do zachowań samobójczych, młody wiek (poniżej 25 lat) – na początku leczenia i podczas zmiany dawki ryzyko samobójstwa jest wyższe, szczególnie u młodych osób oraz osób z takimi skłonnościami w wywiadzie1718.
  • Dzieci i młodzież poniżej 18 lat – sertralina jest zalecana w tej grupie wiekowej tylko w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (ZO-K) u dzieci od 6 lat; w innych wskazaniach nie powinna być stosowana1920.

W powyższych przypadkach stosowanie sertraliny może być możliwe, ale wymaga indywidualnej decyzji lekarza oraz ścisłego monitorowania stanu pacjenta131617.

Ważne: Przeciwwskazania do stosowania sertraliny dotyczą nie tylko samej substancji czynnej, ale także substancji pomocniczych zawartych w tabletkach, takich jak laktoza. Osoby z nietolerancją laktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy powinny zwracać szczególną uwagę na skład leku i skonsultować się z farmaceutą przed rozpoczęciem terapii1112.

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

Niektóre choroby lub czynniki mogą zwiększać ryzyko działań niepożądanych podczas stosowania sertraliny, choć nie są one bezwzględnym przeciwwskazaniem. W tych sytuacjach zalecana jest szczególna ostrożność i indywidualne dostosowanie leczenia:

  • Zaburzenia krwawienia lub jednoczesne stosowanie leków wpływających na krzepliwość – sertralina może zwiększać ryzyko krwawień, zwłaszcza jeśli stosowana jest razem z lekami przeciwzakrzepowymi, niektórymi lekami przeciwdepresyjnymi, NLPZ lub u osób z zaburzeniami krzepnięcia2122.
  • Hiponatremia (niskie stężenie sodu we krwi) – ryzyko to jest większe u osób starszych, przyjmujących leki moczopędne lub z innymi czynnikami prowadzącymi do utraty płynów2324.
  • Cukrzyca – leczenie SSRI może wpływać na poziom glukozy, dlatego u osób z cukrzycą konieczna może być zmiana dawki insuliny lub leków przeciwcukrzycowych2526.
  • Jaskra z zamkniętym kątem przesączania lub jaskra w wywiadzie – sertralina może powodować rozszerzenie źrenicy, co zwiększa ryzyko wzrostu ciśnienia w oku i wystąpienia ataku jaskry2728.
  • Osoby w podeszłym wieku – u starszych pacjentów ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza hiponatremii, może być większe2526.
  • Niewydolność nerek – nie jest wymagana modyfikacja dawki, ale zaleca się zachować ostrożność i monitorować stan pacjenta2930.

W tych przypadkach lekarz może zalecić dodatkowe badania lub dostosować dawkowanie sertraliny w celu zwiększenia bezpieczeństwa terapii2122.

Tabela podsumowująca

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na sertralinę lub składniki pomocnicze Przeciwwskazane
Jednoczesne stosowanie z nieodwracalnymi inhibitorami MAO Przeciwwskazane
Jednoczesne stosowanie pimozydu Przeciwwskazane
Ciężka niewydolność wątroby Przeciwwskazane
Dziedziczna nietolerancja laktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy (dotyczy wybranych postaci) Przeciwwskazane
Padaczka niestabilna Należy zachować ostrożność
Choroby serca, zaburzenia elektrolitowe, wywiad rodzinny wydłużenia QT Należy zachować ostrożność
Epizody manii/hipomanii w wywiadzie Należy zachować ostrożność
Skłonność do zachowań samobójczych, młody wiek Należy zachować ostrożność
Dzieci i młodzież (poza ZO-K u 6-17 lat) Należy zachować ostrożność
Zaburzenia krzepnięcia, jednoczesne leki przeciwzakrzepowe/NLPZ Należy zachować ostrożność
Hiponatremia Należy zachować ostrożność
Cukrzyca Należy zachować ostrożność
Jaskra z zamkniętym kątem przesączania Należy zachować ostrożność
Niewydolność nerek Należy zachować ostrożność
Osoby w podeszłym wieku Należy zachować ostrożność
Uwaga:

  • Sertralina może wchodzić w interakcje z innymi lekami, szczególnie tymi, które wpływają na poziom serotoniny lub wydłużają odstęp QT w EKG.
  • W przypadku nagłego przerwania leczenia mogą pojawić się objawy odstawienne, takie jak zawroty głowy, nudności, zaburzenia snu czy niepokój. Zaleca się stopniowe odstawianie leku pod kontrolą lekarza.
  • Dzieci i młodzież powinny być leczone sertraliną tylko w jasno określonych przypadkach (ZO-K), a ich stan zdrowia wymaga regularnej kontroli.
  • Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, a także osoby starsze, mogą wymagać indywidualnej modyfikacji dawkowania lub dodatkowych badań kontrolnych.

Sertralina – bezpieczeństwo i skuteczność w różnych grupach pacjentów

Sertralina to lek o szerokim zastosowaniu, jednak jej stosowanie wymaga uwzględnienia wielu przeciwwskazań i sytuacji wymagających ostrożności. Odpowiednia kwalifikacja pacjenta, uwzględnienie schorzeń współistniejących oraz monitorowanie terapii pozwalają ograniczyć ryzyko poważnych działań niepożądanych i osiągnąć zamierzony efekt leczenia4567. Współpraca z lekarzem oraz zgłaszanie wszelkich niepokojących objawów to klucz do bezpiecznego stosowania sertraliny.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować sertraliny?

Sertralina jest przeciwwskazana przy nadwrażliwości na lek, w ciężkiej niewydolności wątroby, podczas jednoczesnego stosowania z nieodwracalnymi inhibitorami MAO oraz pimozydem1.

Czy sertralina może być stosowana u dzieci?

Sertralina jest dopuszczona u dzieci i młodzieży w wieku 6-17 lat tylko w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. W innych wskazaniach nie powinna być stosowana2.

Czy sertralina jest bezpieczna dla osób z chorobami wątroby?

Sertralina jest przeciwwskazana w ciężkiej niewydolności wątroby, a w innych schorzeniach wątroby wymaga ostrożności i ewentualnej zmiany dawkowania3.

Jakie leki nie powinny być łączone z sertraliną?

Nie należy łączyć sertraliny z nieodwracalnymi inhibitorami MAO, pimozydem, a także z lekami wydłużającymi odstęp QT i innymi lekami nasilającymi działanie serotoniny1.

Co zrobić, jeśli wystąpią objawy odstawienia sertraliny?

Zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki sertraliny pod kontrolą lekarza, aby ograniczyć ryzyko objawów odstawienia4.