Czym jest sertralina i kiedy jej stosowanie może być przeciwwskazane?
Sertralina to substancja czynna z grupy leków przeciwdepresyjnych, określana jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)123. Jej działanie polega na zwiększaniu poziomu serotoniny w mózgu, co pomaga poprawić nastrój i łagodzić objawy depresji, lęków czy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych123. Mimo swojej skuteczności, sertralina nie jest lekiem odpowiednim dla każdego. Istnieją sytuacje, w których jej stosowanie jest bezwzględnie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne) oraz takie, gdzie wymagana jest szczególna ostrożność lub indywidualna ocena ryzyka i korzyści przez lekarza (przeciwwskazania względne oraz sytuacje wymagające szczególnej ostrożności)456.
Przeciwwskazania bezwzględne
W poniższych przypadkach sertralina nie powinna być stosowana pod żadną postacią i w żadnej dawce, niezależnie od wskazania:
- Nadwrażliwość na sertralinę lub jakikolwiek składnik leku – podanie sertraliny osobom uczulonym może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, takich jak obrzęk, wysypka, trudności w oddychaniu, a nawet wstrząs anafilaktyczny4567.
- Jednoczesne stosowanie z nieodwracalnymi inhibitorami monoaminooksydazy (MAO) – połączenie tych leków grozi wystąpieniem zespołu serotoninowego, który objawia się m.in. pobudzeniem, drżeniem mięśni, wysoką gorączką i może prowadzić do zagrażających życiu powikłań4567. Między zakończeniem terapii MAO a rozpoczęciem leczenia sertraliną musi upłynąć co najmniej 14 dni, a odwrotnie – po odstawieniu sertraliny należy odczekać minimum 7 dni przed rozpoczęciem MAO4.
- Jednoczesne stosowanie pimozydu – połączenie z tym lekiem może prowadzić do ciężkich zaburzeń rytmu serca, w tym wydłużenia odstępu QT i groźnych dla życia arytmii4567.
- Ciężka niewydolność wątroby – sertralina jest metabolizowana w wątrobie, a w przypadku jej poważnego uszkodzenia może dojść do niebezpiecznego wzrostu stężenia leku w organizmie, co grozi poważnymi działaniami niepożądanymi8910.
- Rzadko występująca dziedziczna nietolerancja laktozy, brak laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – dotyczy postaci tabletek powlekanych zawierających laktozę jako substancję pomocniczą, np. niektóre tabletki sertraliny1112.
Wszystkie powyższe przeciwwskazania są istotne, ponieważ ich zignorowanie może prowadzić do ciężkich, a nawet śmiertelnych powikłań4567.
Przeciwwskazania względne – kiedy sertralina tylko po dokładnej ocenie lekarza?
W niektórych przypadkach sertralina może być stosowana, ale tylko pod ścisłą kontrolą lekarską i po dokładnej analizie ryzyka oraz korzyści:
- Padaczka – u pacjentów z niestabilną padaczką należy unikać stosowania sertraliny, a osoby z kontrolowaną padaczką muszą być ściśle monitorowane, ponieważ lek może obniżać próg drgawkowy i wywoływać napady1314.
- Choroby serca, zaburzenia elektrolitowe, wywiad rodzinny w kierunku wydłużenia QT – sertralina może wydłużać odstęp QT w EKG, co zwiększa ryzyko groźnych arytmii, zwłaszcza u osób z dodatkowymi czynnikami ryzyka1516.
- Epizody manii lub hipomanii w wywiadzie – istnieje ryzyko, że sertralina wywoła nawrót manii; jeśli pojawią się objawy maniakalne, lek należy odstawić1316.
- Skłonność do zachowań samobójczych, młody wiek (poniżej 25 lat) – na początku leczenia i podczas zmiany dawki ryzyko samobójstwa jest wyższe, szczególnie u młodych osób oraz osób z takimi skłonnościami w wywiadzie1718.
- Dzieci i młodzież poniżej 18 lat – sertralina jest zalecana w tej grupie wiekowej tylko w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych (ZO-K) u dzieci od 6 lat; w innych wskazaniach nie powinna być stosowana1920.
W powyższych przypadkach stosowanie sertraliny może być możliwe, ale wymaga indywidualnej decyzji lekarza oraz ścisłego monitorowania stanu pacjenta131617.
Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności
Niektóre choroby lub czynniki mogą zwiększać ryzyko działań niepożądanych podczas stosowania sertraliny, choć nie są one bezwzględnym przeciwwskazaniem. W tych sytuacjach zalecana jest szczególna ostrożność i indywidualne dostosowanie leczenia:
- Zaburzenia krwawienia lub jednoczesne stosowanie leków wpływających na krzepliwość – sertralina może zwiększać ryzyko krwawień, zwłaszcza jeśli stosowana jest razem z lekami przeciwzakrzepowymi, niektórymi lekami przeciwdepresyjnymi, NLPZ lub u osób z zaburzeniami krzepnięcia2122.
- Hiponatremia (niskie stężenie sodu we krwi) – ryzyko to jest większe u osób starszych, przyjmujących leki moczopędne lub z innymi czynnikami prowadzącymi do utraty płynów2324.
- Cukrzyca – leczenie SSRI może wpływać na poziom glukozy, dlatego u osób z cukrzycą konieczna może być zmiana dawki insuliny lub leków przeciwcukrzycowych2526.
- Jaskra z zamkniętym kątem przesączania lub jaskra w wywiadzie – sertralina może powodować rozszerzenie źrenicy, co zwiększa ryzyko wzrostu ciśnienia w oku i wystąpienia ataku jaskry2728.
- Osoby w podeszłym wieku – u starszych pacjentów ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza hiponatremii, może być większe2526.
- Niewydolność nerek – nie jest wymagana modyfikacja dawki, ale zaleca się zachować ostrożność i monitorować stan pacjenta2930.
W tych przypadkach lekarz może zalecić dodatkowe badania lub dostosować dawkowanie sertraliny w celu zwiększenia bezpieczeństwa terapii2122.
Tabela podsumowująca
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na sertralinę lub składniki pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Jednoczesne stosowanie z nieodwracalnymi inhibitorami MAO | Przeciwwskazane |
| Jednoczesne stosowanie pimozydu | Przeciwwskazane |
| Ciężka niewydolność wątroby | Przeciwwskazane |
| Dziedziczna nietolerancja laktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy (dotyczy wybranych postaci) | Przeciwwskazane |
| Padaczka niestabilna | Należy zachować ostrożność |
| Choroby serca, zaburzenia elektrolitowe, wywiad rodzinny wydłużenia QT | Należy zachować ostrożność |
| Epizody manii/hipomanii w wywiadzie | Należy zachować ostrożność |
| Skłonność do zachowań samobójczych, młody wiek | Należy zachować ostrożność |
| Dzieci i młodzież (poza ZO-K u 6-17 lat) | Należy zachować ostrożność |
| Zaburzenia krzepnięcia, jednoczesne leki przeciwzakrzepowe/NLPZ | Należy zachować ostrożność |
| Hiponatremia | Należy zachować ostrożność |
| Cukrzyca | Należy zachować ostrożność |
| Jaskra z zamkniętym kątem przesączania | Należy zachować ostrożność |
| Niewydolność nerek | Należy zachować ostrożność |
| Osoby w podeszłym wieku | Należy zachować ostrożność |
- Sertralina może wchodzić w interakcje z innymi lekami, szczególnie tymi, które wpływają na poziom serotoniny lub wydłużają odstęp QT w EKG.
- W przypadku nagłego przerwania leczenia mogą pojawić się objawy odstawienne, takie jak zawroty głowy, nudności, zaburzenia snu czy niepokój. Zaleca się stopniowe odstawianie leku pod kontrolą lekarza.
- Dzieci i młodzież powinny być leczone sertraliną tylko w jasno określonych przypadkach (ZO-K), a ich stan zdrowia wymaga regularnej kontroli.
- Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, a także osoby starsze, mogą wymagać indywidualnej modyfikacji dawkowania lub dodatkowych badań kontrolnych.
Sertralina – bezpieczeństwo i skuteczność w różnych grupach pacjentów
Sertralina to lek o szerokim zastosowaniu, jednak jej stosowanie wymaga uwzględnienia wielu przeciwwskazań i sytuacji wymagających ostrożności. Odpowiednia kwalifikacja pacjenta, uwzględnienie schorzeń współistniejących oraz monitorowanie terapii pozwalają ograniczyć ryzyko poważnych działań niepożądanych i osiągnąć zamierzony efekt leczenia4567. Współpraca z lekarzem oraz zgłaszanie wszelkich niepokojących objawów to klucz do bezpiecznego stosowania sertraliny.


















