Olopatadyna, azelastyna i epinastyna to leki przeciwhistaminowe stosowane w alergii, różniące się wskazaniami, bezpieczeństwem u dzieci i wpływem na kierowców.

Porównywane substancje czynne – czym się charakteryzują?

W tym porównaniu skupimy się na trzech substancjach czynnych: olopatadyna, azelastyna oraz epinastyna. Wszystkie należą do grupy leków przeciwhistaminowych, czyli takich, które łagodzą objawy alergii poprzez blokowanie działania histaminy – związku wywołującego reakcje alergiczne w organizmie12. Leki te stosowane są miejscowo, najczęściej w postaci kropli do oczu lub aerozolu do nosa, co pozwala na szybkie i skuteczne działanie w miejscu występowania objawów34.

Wszystkie wymienione substancje wykazują silne działanie przeciwalergiczne, pomagając w łagodzeniu takich dolegliwości jak świąd, zaczerwienienie, łzawienie oczu czy katar sienny12. Ich głównym celem jest poprawa komfortu życia osób zmagających się z alergiami sezonowymi lub całorocznymi.

Wskazania do stosowania – kiedy wybrać daną substancję?

Olopatadyna jest najczęściej stosowana w leczeniu objawów sezonowego alergicznego zapalenia spojówek, czyli alergii objawiającej się głównie w okolicach oczu – takich jak świąd, zaczerwienienie czy łzawienie56. Występuje wyłącznie w postaci kropli do oczu.

Azelastyna dostępna jest zarówno w postaci kropli do oczu, jak i aerozolu do nosa. Wskazania do jej stosowania obejmują leczenie objawów alergicznego zapalenia spojówek (sezonowego i całorocznego) oraz objawowego leczenia kataru siennego i całorocznego alergicznego nieżytu nosa78. W niektórych preparatach azelastyna jest łączona z innymi substancjami, jak flutykazon, co pozwala na skuteczniejsze łagodzenie objawów ciężkich postaci alergii9.

Epinastyna (brak szczegółowych danych w dostarczonych materiałach) należy do tej samej grupy leków, również stosowana jest w leczeniu objawów alergicznych spojówek, jednak jej dostępność i zakres wskazań może być węższy niż olopatadyny czy azelastyny.

  • Olopatadyna – krople do oczu, sezonowe alergiczne zapalenie spojówek5.
  • Azelastyna – krople do oczu i aerozol do nosa, szerokie wskazania: alergiczne zapalenie spojówek, nieżyt nosa78.
  • Epinastyna – głównie alergiczne zapalenie spojówek.

Pod względem grup wiekowych: olopatadyna może być stosowana u dzieci od 3. roku życia, azelastyna w kroplach do oczu od 4. roku życia, a w aerozolu do nosa od 6. roku życia3410. Niektóre preparaty, szczególnie złożone (np. z flutykazonem), są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat11.

Ważne: Olopatadyna jest jedyną z porównywanych substancji, którą można stosować już u dzieci od 3. roku życia (w postaci kropli do oczu). Azelastyna w aerozolu do nosa jest przeznaczona dla dzieci starszych (od 6 lat), a niektóre preparaty złożone – tylko dla dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat. Zawsze należy zwracać uwagę na wiek pacjenta oraz postać leku.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie porównywane substancje działają poprzez blokowanie receptorów histaminowych typu H1, co hamuje reakcję alergiczną w miejscu podania12. Oznacza to, że ograniczają swędzenie, zaczerwienienie, łzawienie i inne objawy alergii.

  • Olopatadyna wykazuje dodatkowe działanie przeciwzapalne – hamuje uwalnianie mediatorów zapalenia przez komórki tuczne spojówki1. Działa miejscowo, a jej wchłanianie do organizmu jest minimalne.
  • Azelastyna również działa przeciwzapalnie i stabilizuje komórki tuczne. W postaci kropli do oczu jej wchłanianie ogólnoustrojowe jest bardzo małe, natomiast w aerozolu do nosa lek działa głównie miejscowo, a wchłanianie jest niewielkie1213. Cechuje się dłuższym okresem półtrwania niż olopatadyna (ok. 20 godzin).
  • Epinastyna ma podobny mechanizm działania, ale brak szczegółowych danych dotyczących jej farmakokinetyki w dostarczonych źródłach.

Pod względem farmakokinetyki, olopatadyna jest wydalana głównie przez nerki, natomiast azelastyna przez kał i mocz. Obie substancje mają bardzo małe stężenia we krwi po podaniu miejscowym, co zmniejsza ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych1412.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania olopatadyny, azelastyny i epinastyny jest nadwrażliwość na daną substancję lub składniki pomocnicze zawarte w leku1516. Należy także unikać stosowania tych leków w przypadku występowania ciężkich reakcji alergicznych po ich wcześniejszym użyciu.

  • W przypadku olopatadyny i azelastyny zawierających chlorek benzalkoniowy lub inne konserwanty, należy zachować ostrożność u osób noszących miękkie soczewki kontaktowe – lek może powodować ich przebarwienie oraz podrażnienie oczu1718.
  • Niektóre preparaty azelastyny w aerozolu do nosa nie są zalecane dla dzieci poniżej 6. roku życia19.
  • Preparaty złożone (np. azelastyna + flutykazon) są przeciwwskazane u dzieci i młodzieży poniżej 12 lat11.

W przypadku wystąpienia silnych reakcji niepożądanych, należy odstawić lek i skonsultować się z lekarzem17.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie tych substancji u kobiet w ciąży i karmiących piersią nie jest zalecane, chyba że korzyści przewyższają potencjalne ryzyko – dotyczy to zarówno olopatadyny, jak i azelastyny oraz preparatów złożonych202122. Brakuje danych potwierdzających bezpieczeństwo w tych grupach.

W przypadku dzieci, olopatadyna w kroplach do oczu jest dopuszczona już od 3. roku życia, natomiast azelastyna – w zależności od postaci – od 4 lub 6 lat. Preparaty złożone z azelastyną i flutykazonem przeznaczone są wyłącznie dla osób dorosłych i młodzieży powyżej 12 lat11.

U osób starszych nie ma konieczności modyfikacji dawkowania ani dla olopatadyny, ani dla azelastyny34. W przypadku pacjentów z chorobami nerek lub wątroby, olopatadyna nie wymaga zwykle dostosowania dawki, podobnie jak azelastyna – jednak należy zachować ostrożność i monitorować stan zdrowia234.

Jeśli chodzi o wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, olopatadyna i azelastyna w kroplach do oczu nie mają istotnego wpływu, ale mogą powodować krótkotrwałe niewyraźne widzenie po zakropleniu – zaleca się odczekanie do momentu ustąpienia tych objawów2425. Azelastyna w aerozolu do nosa w rzadkich przypadkach może powodować uczucie zmęczenia lub zawroty głowy – wtedy należy zachować szczególną ostrożność26.

Warto wiedzieć:

  • Olopatadyna jest rekomendowana dla młodszych dzieci z alergicznym zapaleniem spojówek, podczas gdy azelastyna w aerozolu do nosa jest dostępna dopiero dla dzieci powyżej 6 lat.
  • W ciąży i podczas karmienia piersią żadna z tych substancji nie jest zalecana bez wyraźnej potrzeby.
  • Przy prowadzeniu pojazdów po podaniu kropli do oczu należy odczekać, aż ustąpi niewyraźne widzenie.
  • Preparaty złożone (np. azelastyna z flutykazonem) mają dodatkowe przeciwwskazania i są przeznaczone tylko dla starszych pacjentów.

Podsumowanie – olopatadyna, azelastyna i epinastyna w leczeniu alergii

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Olopatadyna Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek Od 3 lat (krople do oczu) Nie zaleca się Możliwe krótkotrwałe zaburzenia widzenia po podaniu
Azelastyna Alergiczne zapalenie spojówek (krople), katar sienny (aerozol do nosa) Od 4 lat (krople), od 6 lat (aerozol do nosa) Nie zaleca się Możliwe krótkotrwałe zaburzenia widzenia (krople), rzadko zmęczenie lub zawroty głowy (aerozol do nosa)
Epinastyna Alergiczne zapalenie spojówek Brak szczegółowych danych Brak danych Brak danych

Pytania i odpowiedzi

Czy olopatadyna może być stosowana u dzieci?

Tak, olopatadyna w kroplach do oczu może być stosowana u dzieci od 3. roku życia.1

Czy azelastyna działa tylko na oczy?

Nie, azelastyna działa zarówno na oczy (krople do oczu), jak i na nos (aerozol do nosa).23

Czy można stosować te leki w ciąży?

Stosowanie olopatadyny, azelastyny i preparatów złożonych w ciąży nie jest zalecane bez wyraźnej potrzeby.45

Czy po zakropleniu oczu można od razu prowadzić samochód?

Po zakropleniu oczu olopatadyną lub azelastyną należy odczekać, aż ustąpi niewyraźne widzenie.67