Ogólne zasady dawkowania nitrogliceryny

Nitrogliceryna (Glyceroli trinitras) jest dostępna w różnych postaciach i może być podawana na różne sposoby – przezskórnie, doustnie, podjęzykowo oraz dożylnie. Dawkowanie zależy od wybranej formy, wskazania oraz stanu zdrowia pacjenta1234. Poniżej przedstawiono schematy dawkowania dla najczęściej stosowanych postaci:

  • Maść do stosowania na skórę: Zalecana jednorazowa dawka to 2,6 mg nitrogliceryny (około 0,5 cm wyciśniętej maści). Maksymalna jednorazowa dawka wynosi 10 mg (około 2 cm maści). Maść wciera się w skórę w okolicy przedsercowej, na powierzchni o średnicy 2-5 cm. Zalecane jest stosowanie 3-4 razy na dobę15.
  • Tabletki o przedłużonym uwalnianiu (doustnie): Zazwyczaj stosuje się 1 do 2 tabletek (6,5-13 mg) dwa razy na dobę w odstępie 8 godzin, najlepiej rano i po południu. Tabletki należy połykać w całości, nie rozgryzać ani nie rozkruszać3.
  • Tabletki złożone (doustnie): W przypadku preparatów złożonych (np. z pentaerytrytylu tetraazotanem) zaleca się 1-2 tabletki trzy razy na dobę. Początkowo zaleca się 1 tabletkę 3 razy dziennie. W razie potrzeby dawkę można zwiększyć, ale pod kontrolą lekarza6.
  • Aerozol podjęzykowy: Podczas napadu bólu wieńcowego należy rozpylić 1 dawkę (0,4 mg) pod język. Jeśli objawy nie ustąpią, dawkę można powtórzyć co 5 minut, maksymalnie 3 razy. W przypadku zapobiegania napadom aerozol podaje się tuż przed wysiłkiem4.
  • Roztwór do infuzji dożylnej: Dawka początkowa wynosi 0,75-1 mg na godzinę, zwiększana stopniowo w zależności od efektu. Zazwyczaj nie przekracza się 8 mg na godzinę, choć w wyjątkowych sytuacjach dawka może być wyższa (do 10 mg/godz.)2. Szybkość wlewu ustala się indywidualnie, rozpoczynając od 5 μg/min i zwiększając co 3-5 minut.
Ważne: Nitrogliceryny nie należy stosować w celu przerwania nagłego bólu wieńcowego w przypadku maści lub tabletek o przedłużonym uwalnianiu. Aerozol podjęzykowy jest przeznaczony do szybkiego działania podczas napadu. Stosowanie większych dawek niż zalecane może prowadzić do poważnych działań niepożądanych, takich jak spadek ciśnienia krwi, omdlenie czy methemoglobinemia74.

Dawkowanie nitrogliceryny w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Nie zaleca się stosowania nitrogliceryny u dzieci i młodzieży, ponieważ nie określono bezpieczeństwa ani skuteczności w tej grupie wiekowej89.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • U osób starszych zwykle nie wymaga się zmiany dawki, jednak mogą być bardziej podatni na spadki ciśnienia i omdlenia. Zaleca się, aby przyjmowali lek w pozycji siedzącej i unikali nagłego wstawania1011.
  • W przypadku dożylnych wlewów zaleca się rozpoczęcie od najniższej dawki i powolne zwiększanie pod kontrolą parametrów życiowych11.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • W przypadku ciężkiej niewydolności nerek należy zachować ostrożność, stosować najniższe możliwe dawki i monitorować reakcję organizmu116.
  • W preparatach złożonych oraz w dożylnych wlewach zaleca się ostrożność i ewentualną redukcję dawki w zależności od stopnia niewydolności nerek6.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Brak jest wystarczających danych na temat bezpieczeństwa stosowania nitrogliceryny w ciąży i podczas karmienia piersią. Lek należy stosować tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne i pod kontrolą lekarza1211.

Dawkowanie w zależności od wskazania

Dawkowanie nitrogliceryny może się różnić w zależności od celu terapii:

  • Zapobieganie napadom dławicy piersiowej: Maść na skórę, tabletki o przedłużonym uwalnianiu lub preparaty złożone stosuje się regularnie zgodnie z opisanym wyżej schematem136.
  • Leczenie ostrych napadów: Aerozol podjęzykowy jest przeznaczony do szybkiego działania – 1 dawka pod język, powtarzana co 5 minut do 3 razy4.
  • Ostra niewydolność serca, zawał, przełom nadciśnieniowy: Stosuje się dożylne wlewy pod ścisłym nadzorem w warunkach szpitalnych2.
Uwaga: W przypadku przewlekłego stosowania nitrogliceryny może dojść do rozwoju tolerancji, czyli osłabienia skuteczności leku. Zaleca się tzw. dawkowanie niesymetryczne, czyli stosowanie dłuższych przerw pomiędzy dawkami, aby ograniczyć to zjawisko. Nagłe odstawienie może nasilić objawy choroby wieńcowej, dlatego zmniejszanie dawki powinno być stopniowe13.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Maść na skórę: Maksymalna jednorazowa dawka to 10 mg nitrogliceryny (ok. 2 cm maści)1.
  • Aerozol podjęzykowy: Maksymalnie 3 dawki (po 0,4 mg każda) podczas jednego napadu4.
  • Roztwór do infuzji: Zazwyczaj nie przekracza się 8 mg/godz., w wyjątkowych przypadkach do 10 mg/godz.2.

Przedawkowanie nitrogliceryny może prowadzić do groźnych objawów, takich jak znaczny spadek ciśnienia, omdlenia, zaburzenia rytmu serca czy methemoglobinemia. W przypadku wystąpienia objawów przedawkowania należy natychmiast przerwać stosowanie leku i skontaktować się z lekarzem131415.

Podsumowanie – nitrogliceryna: różne schematy dawkowania dla bezpieczeństwa i skuteczności

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli – maść na skórę 2,6 mg (0,5 cm maści) jednorazowo, do 10 mg jednorazowo; 3-4 razy na dobę
Dorośli – tabletki o przedłużonym uwalnianiu 1-2 tabletki (6,5-13 mg) 2 razy dziennie w odstępie 8 godzin
Dorośli – tabletki złożone 1-2 tabletki 3 razy dziennie; początkowo 1 tabletka 3 razy dziennie
Dorośli – aerozol podjęzykowy 1 dawka (0,4 mg) pod język, powtarzać co 5 min, maksymalnie 3 dawki
Dorośli – roztwór do infuzji Początkowo 0,75-1 mg/godz., zwiększać do 8 mg/godz. (wyjątkowo do 10 mg/godz.)
Dzieci i młodzież Nie zaleca się stosowania
Osoby starsze Zwykle jak u dorosłych, z ostrożnością i powolnym zwiększaniem dawki
Niewydolność nerek/wątroby Stosować najniższe możliwe dawki, ostrożność, indywidualne dostosowanie
Kobiety w ciąży/karmiące piersią Stosować tylko w razie bezwzględnej konieczności

Pytania i odpowiedzi

Jak często można stosować maść z nitrogliceryną?

Maść należy stosować 3-4 razy dziennie, nie przekraczając 10 mg nitrogliceryny jednorazowo1.

Czy można stosować nitroglicerynę u dzieci?

Nie zaleca się stosowania nitrogliceryny u dzieci i młodzieży ze względu na brak danych o bezpieczeństwie8.

Jak stosować aerozol podjęzykowy z nitrogliceryną podczas napadu bólu?

Podczas napadu bólu należy rozpylić 1 dawkę pod język, powtarzając co 5 minut do maksymalnie 3 dawek4.

Czy osoby starsze wymagają innego dawkowania nitrogliceryny?

U osób starszych zwykle nie ma potrzeby zmiany dawki, ale należy zachować ostrożność ze względu na większe ryzyko spadków ciśnienia10.

Jakie są objawy przedawkowania nitrogliceryny?

Przedawkowanie może powodować spadek ciśnienia, omdlenia, methemoglobinemię i inne poważne objawy1315.