Megestrol – porównanie substancji czynnych

Megestrol, medroksyprogesteron i progesteron to progestageny wykorzystywane w różnych wskazaniach. Różnią się m.in. zastosowaniem, przeciwwskazaniami i bezpieczeństwem u szczególnych grup.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i grupa terapeutyczna

Megestrol, medroksyprogesteron oraz progesteron to substancje z grupy progestagenów¹²³. Są to hormony płciowe, które wykazują działanie podobne do naturalnego progesteronu produkowanego przez organizm kobiety. Wszystkie trzy wykorzystywane są w leczeniu zaburzeń hormonalnych, wsparciu płodności, a także w niektórych przypadkach nowotworów zależnych od hormonów¹²³. Ich główne podobieństwa to:

• Wspólna grupa – progestageny
• Działanie przeciwgonadotropowe (hamują owulację)
• Wpływ na endometrium (błonę śluzową macicy)
• Stosowanie w zaburzeniach cyklu miesiączkowego oraz w terapii hormonalnej

Wskazania – kiedy stosuje się poszczególne substancje?

Chociaż wszystkie wymienione substancje są progestagenami, różnią się zastosowaniem i postaciami leku.

Megestrol wykorzystywany jest głównie w leczeniu utraty łaknienia i masy ciała związanych z chorobą nowotworową lub AIDS⁴. Nie jest stosowany w leczeniu zaburzeń miesiączkowania czy niepłodności. Dostępny jest w formie doustnej zawiesiny⁵.

Medroksyprogesteron występuje w różnych postaciach – jako tabletki (np. Provera) oraz zawiesina do wstrzykiwań (np. Depo-Provera). Stosowany jest w leczeniu zaburzeń miesiączkowania, endometriozy, w hormonalnej terapii zastępczej oraz jako lek wspomagający w niektórych nowotworach, a także jako środek antykoncepcyjny w formie iniekcji⁶⁷⁸.

Progesteron jest najbliższy naturalnemu hormonowi kobiecemu. Występuje w różnych postaciach: doustnej, dopochwowej (globulki, żele, tabletki), a także w formie wstrzyknięć. Wskazania obejmują leczenie zaburzeń cyklu, wspomaganie płodności (np. w programach in vitro), zapobieganie poronieniom, a także stosowanie w hormonalnej terapii zastępczej u kobiet po menopauzie⁹¹⁰¹¹.

Warto podkreślić, że różne postacie tych leków (np. tabletki, zawiesiny, globulki) są wybierane w zależności od wskazania, wieku pacjenta, stanu zdrowia oraz preferencji terapeutycznych¹²¹³.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie omawiane substancje wywierają swoje działanie poprzez wpływ na receptory progesteronowe w organizmie. Działają hamująco na owulację, zmieniają strukturę błony śluzowej macicy i zmniejszają wydzielanie gonadotropin z przysadki¹²³.

• Megestrol jest syntetycznym progestagenem, o silnym działaniu przeciwgonadotropowym, antyestrogenowym i antyandrogenowym¹. Jego działanie przeciwnowotworowe oraz poprawiające łaknienie nie jest do końca poznane, ale może polegać na hamowaniu produkcji hormonów przysadki.
• Medroksyprogesteron działa podobnie do progesteronu, hamując owulację i wpływając na endometrium. Jako środek antykoncepcyjny w postaci iniekcji wywołuje długotrwałe zahamowanie jajeczkowania¹⁴.
• Progesteron to naturalny hormon, którego zadaniem jest m.in. przygotowanie błony śluzowej macicy do zagnieżdżenia zarodka i utrzymanie ciąży³. Jest stosowany w leczeniu niedoborów hormonalnych, wspomaganiu ciąży oraz jako uzupełnienie estrogenów w terapii menopauzy.

Właściwości farmakokinetyczne (czyli sposób wchłaniania, metabolizowania i wydalania leku) są zbliżone, ale różnią się w zależności od postaci i drogi podania:

• Megestrol i medroksyprogesteron w postaci doustnej mają szybkie wchłanianie, lecz dłuższy czas działania zapewniają iniekcje.
• Progesteron podawany dopochwowo lub w iniekcji omija efekt pierwszego przejścia przez wątrobę, co daje szybsze i bardziej stabilne stężenia we krwi¹⁵¹⁶.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje mają wspólne przeciwwskazania, do których należą:

• Nadwrażliwość na substancję czynną
• Ciąża (z wyjątkiem sytuacji wspomagania ciąży progesteronem)
• Karmienie piersią (różne zalecenia w zależności od substancji)
• Choroby zakrzepowo-zatorowe
• Ciężkie zaburzenia czynności wątroby
• Niektóre nowotwory hormonozależne
• Niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych

Jednak istnieją także różnice:

• Megestrol nie powinien być stosowany w ciąży i laktacji, ponieważ może mieć szkodliwy wpływ na płód¹⁷.
• Medroksyprogesteron jest przeciwwskazany u osób z czynną zakrzepicą, a także w przypadku niektórych nowotworów piersi i narządów rodnych¹⁸.
• Progesteron w naturalnej postaci może być stosowany w I trymestrze ciąży (np. w celu podtrzymania ciąży), ale nie jest zalecany w późniejszym okresie oraz w okresie karmienia piersią¹⁹²⁰.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Różnice w bezpieczeństwie i zaleceniach dotyczących stosowania są istotne w kilku grupach:

Dzieci i młodzież
Megestrol nie jest zalecany u dzieci²¹.
Medroksyprogesteron może być stosowany u młodzieży tylko w wybranych wskazaniach, z zachowaniem ostrożności (np. jako środek antykoncepcyjny od momentu pierwszej miesiączki)²².
Progesteron – brak jest wystarczających danych dotyczących stosowania u dzieci i młodzieży, dlatego zazwyczaj nie jest zalecany w tej grupie wiekowej¹².

Kobiety w ciąży i karmiące piersią
Megestrol i medroksyprogesteron są przeciwwskazane w ciąży i laktacji, z uwagi na możliwy szkodliwy wpływ na płód i przenikanie do mleka²³²⁴.
Progesteron może być stosowany w I trymestrze ciąży, szczególnie w leczeniu niepłodności i podtrzymaniu ciąży, ale nie zaleca się go w II i III trymestrze oraz podczas karmienia piersią¹⁹²⁰.

Kierowcy
Megestrol i medroksyprogesteron nie mają znanego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów²⁵²⁶.
Niektóre formy progesteronu mogą powodować senność lub zawroty głowy, co należy wziąć pod uwagę przy prowadzeniu pojazdów i obsłudze maszyn²⁷²⁸.

Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby
Wszystkie trzy substancje wymagają ostrożności u osób z niewydolnością nerek lub wątroby. W przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby stosowanie jest przeciwwskazane²¹¹⁸²⁹.

Podsumowanie: Porównanie megestrolu, medroksyprogesteronu i progesteronu