Czym jest przedawkowanie kofeiny?
Kofeina (Coffeinum) to substancja o działaniu pobudzającym na ośrodkowy układ nerwowy, często stosowana w lekach złożonych razem z paracetamolem, kwasem acetylosalicylowym, propyfenazonem, kodeiną czy ergotaminą12. Przedawkowanie kofeiny następuje wtedy, gdy przyjmie się jednorazowo lub w krótkim czasie zbyt dużą ilość tej substancji. Objawy mogą pojawić się już po kilku godzinach i zależą od ilości spożytej kofeiny, wieku, stanu zdrowia, drogi podania oraz obecności innych składników w leku34.
Standardowe dawki i granice toksyczności
- W produktach leczniczych dawka pojedyncza kofeiny wynosi zazwyczaj od 25 mg do 100 mg na tabletkę lub kapsułkę56.
- Dawka toksyczna dla dorosłych zaczyna się od ok. 1 g kofeiny przyjętej jednorazowo, a dawka śmiertelna wynosi 5–10 g47.
- W przypadku noworodków wcześniaków objawy przedawkowania pojawiają się przy stężeniach kofeiny we krwi od 50 mg/l3.
Objawy przedawkowania kofeiny
Objawy przedawkowania kofeiny mogą być różne w zależności od dawki, drogi podania oraz obecności innych substancji czynnych w leku. Najczęściej dotyczą układu nerwowego i sercowo-naczyniowego89.
Najczęstsze objawy (występujące po doustnym przyjęciu kofeiny):
- Układ nerwowy: niepokój, pobudzenie, gonitwa myśli, bezsenność, drżenie mięśni, drgawki, majaczenie, splątanie83.
- Układ sercowo-naczyniowy: kołatanie serca, tachykardia (przyspieszone bicie serca), arytmia, szybkie i słabe tętno93.
- Układ pokarmowy: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka810.
- Inne: zwiększona diureza (częstsze oddawanie moczu), odwodnienie, gorączka, nadmierna potliwość710.
Objawy ciężkiego zatrucia kofeiną:
- drgawki toniczno-kloniczne117
- zaburzenia rytmu serca (arytmia, skurcze dodatkowe)9
- utrata przytomności, śpiączka (szczególnie w połączeniu z innymi substancjami czynnymi)12
- wstrząs, zapaść krążeniowa12
- krwawienie z przewodu pokarmowego (rzadko, głównie u noworodków lub w połączeniach lekowych)3
Przedawkowanie kofeiny – postępowanie i leczenie
W przypadku podejrzenia przedawkowania kofeiny należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem lub udać się do szpitala. Postępowanie zależy od ilości przyjętej kofeiny, obecności innych substancji czynnych w leku oraz stanu pacjenta34.
Podstawowe kroki postępowania:
- W przypadku doustnego przedawkowania należy sprowokować wymioty (jeśli pacjent jest przytomny i nie upłynęło dużo czasu od zażycia leku) lub wykonać płukanie żołądka1516.
- Podanie węgla aktywowanego może ograniczyć wchłanianie kofeiny z przewodu pokarmowego157.
- W przypadku ciężkich objawów (drgawki, arytmie) podaje się leki przeciwdrgawkowe, np. diazepam lub barbiturany177.
- Leczenie jest objawowe i podtrzymujące, polega m.in. na nawodnieniu, monitorowaniu czynności serca, oddechu oraz poziomu elektrolitów i glukozy we krwi17.
- W razie potrzeby (u noworodków lub w bardzo ciężkich przypadkach) można rozważyć przetoczenie krwi lub zastosowanie dializy17.
- Nie ma specyficznej odtrutki na kofeinę4.
- W przypadku przyjęcia większej dawki leku zawierającego kofeinę niż zalecana, nie należy czekać na pojawienie się objawów – najlepiej natychmiast skonsultować się z lekarzem lub udać się do szpitala3.
- Nie należy stosować domowych sposobów leczenia zatrucia kofeiną.
- W razie wystąpienia drgawek lub utraty przytomności, należy jak najszybciej wezwać pogotowie ratunkowe.
- W przypadku ciężkich objawów konieczna może być hospitalizacja i leczenie na oddziale intensywnej terapii15.
Tabela podsumowująca objawy, postępowanie i konieczność hospitalizacji
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne (niepokój, bezsenność, drżenie, nudności, zwiększona diureza) | Obserwacja, leczenie objawowe, nawodnienie | Zwykle nie, chyba że objawy się nasilają |
| Umiarkowane (wymioty, bóle brzucha, tachykardia, pobudzenie, drgawki) | Sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka, podanie węgla aktywowanego, monitorowanie funkcji życiowych, leczenie przeciwdrgawkowe | Zalecana hospitalizacja |
| Ciężkie (arytmia, utrata przytomności, śpiączka, wstrząs, drgawki toniczno-kloniczne) | Leczenie na oddziale intensywnej terapii, monitorowanie parametrów życiowych, leczenie objawowe, dializa w ciężkich przypadkach | Konieczna hospitalizacja |
Przedawkowanie kofeiny – szczególne przypadki
W przypadku leków złożonych objawy przedawkowania mogą być wynikiem działania kilku substancji. Przykładowo, w lekach zawierających paracetamol i kofeinę, objawy przedawkowania kofeiny pojawiają się zwykle wtedy, gdy jednocześnie doszło już do poważnego uszkodzenia wątroby przez paracetamol1819. Podobnie, w preparatach z kwasem acetylosalicylowym, propyfenazonem czy ergotaminą, objawy mogą się nakładać i wymagać indywidualnego podejścia do leczenia812.
Kofeina – na co zwrócić uwagę podczas leczenia?
- Kofeina znajduje się w wielu preparatach dostępnych bez recepty, a także w kawie, herbacie i napojach energetycznych – przedawkowanie może być wynikiem sumowania dawek z różnych źródeł3.
- Osoby z chorobami serca, arytmiami lub zaburzeniami neurologicznymi powinny szczególnie uważać na przedawkowanie kofeiny20.
- Noworodki i wcześniaki są szczególnie wrażliwe na działanie kofeiny – w ich przypadku przedawkowanie może prowadzić do poważnych powikłań neurologicznych3.
Kofeina – objawy przedawkowania i postępowanie – najważniejsze informacje
Kofeina, choć powszechnie stosowana i bezpieczna w zalecanych dawkach, w przypadku przedawkowania może prowadzić do poważnych zaburzeń, zwłaszcza jeśli przyjęta została wraz z innymi substancjami czynnymi. Objawy przedawkowania dotyczą głównie układu nerwowego i serca, a ich nasilenie zależy od przyjętej dawki oraz indywidualnej wrażliwości organizmu. W razie podejrzenia przedawkowania nie należy zwlekać z konsultacją medyczną, gdyż szybkie podjęcie odpowiednich działań może zapobiec groźnym powikłaniom34.


















