Ichtiol – porównanie substancji czynnych

Ichtiol i kwas azelainowy to substancje stosowane miejscowo na skórę, różniące się mechanizmem działania i wskazaniami – ichtiol jest przeciwzapalny i bakteriostatyczny, a kwas azelainowy przeciwtrądzikowy.

Porównywane substancje czynne – ich miejsce w dermatologii

W tej analizie porównujemy ichtiol (Ichthammolum) oraz kwas azelainowy (Acidum azelaicum). Obie substancje należą do grupy leków dermatologicznych, jednak różnią się mechanizmem działania i głównymi zastosowaniami¹². Ichtiol wykazuje właściwości przeciwzapalne i bakteriostatyczne, a kwas azelainowy działa przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie oraz normalizuje proces rogowacenia naskórka¹². Obie substancje są przeznaczone do stosowania miejscowego na skórę, ale ich główne wskazania są różne.

Wskazania do stosowania – kiedy wybrać ichtiol, a kiedy kwas azelainowy?

Ichtiol stosowany jest przede wszystkim w leczeniu:

• zmian wypryskowych skóry
• oparzeń I stopnia
• trądziku pospolitego o niewielkim nasileniu
• niewielkich uszkodzeń skóry, otarć, zadrapań
• pomocniczo w zmianach ropnych i stanach zapalnych skóry
• trudno gojących się drobnych skaleczeń i małych ran

Preparaty z ichtiolem najczęściej mają postać maści do stosowania miejscowego na skórę³⁴.

Kwas azelainowy znajduje zastosowanie głównie w:

• leczeniu trądziku grudkowo-krostkowego skóry twarzy o łagodnym i umiarkowanym nasileniu

Występuje w postaci żelu, przeznaczonego do stosowania na skórę twarzy, dwa razy dziennie⁵.

Obie substancje są przeznaczone do stosowania miejscowego, ale zakres ich zastosowań się różni. Ichtiol jest bardziej uniwersalny w leczeniu drobnych zmian skórnych, natomiast kwas azelainowy to lek wybierany przede wszystkim w przypadku trądziku.

Jeśli chodzi o grupy wiekowe, ichtiol w niektórych preparatach nie powinien być stosowany u dzieci poniżej 12 lat⁴, a zastosowanie u niemowląt zawsze wymaga uzgodnienia z lekarzem⁶. Kwas azelainowy jest dopuszczony do stosowania u młodzieży od 12. roku życia, nie ma natomiast danych dotyczących bezpieczeństwa u młodszych dzieci⁵.

Mechanizm działania i wpływ na organizm

Ichtiol wykazuje działanie:

• przeciwzapalne
• bakteriostatyczne (hamuje rozwój bakterii na skórze)
• wspomaga gojenie się ran

W preparatach złożonych (np. z tlenkiem cynku, boraksem) jego działanie jest wspomagane przez inne składniki o działaniu wysuszającym, ściągającym i przeciwzapalnym¹.

Kwas azelainowy działa przeciwbakteryjnie, zwłaszcza na bakterie odpowiedzialne za rozwój trądziku, i hamuje nadmierne rogowacenie naskórka. Oznacza to, że normalizuje proces złuszczania się skóry i zapobiega tworzeniu się zaskórników². Dodatkowo ma działanie przeciwzapalne.

Obie substancje mają efekt miejscowy – nie działają ogólnoustrojowo przy prawidłowym stosowaniu na nieuszkodzoną skórę⁷⁸. Wchłanianie przez skórę jest niewielkie, jednak kwas azelainowy wchłania się w około 3,6% po jednorazowym zastosowaniu, a większość wydalana jest z moczem⁸. Dla ichtiolu brak jest szczegółowych danych na temat farmakokinetyki, ale także działa głównie miejscowo⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – różnice i podobieństwa

Podobieństwa:

• Obie substancje nie powinny być stosowane w przypadku nadwrażliwości na składniki preparatu⁹¹⁰.
• Nie należy nakładać ich na uszkodzoną skórę, błony śluzowe czy oczy⁶¹¹.

Różnice:

• Ichtiol: W przypadku trądziku o dużym nasileniu nie należy stosować go bez konsultacji z lekarzem specjalistą⁶. Nie zaleca się stosowania na rozległe rany oraz u noworodków i niemowląt¹²¹³.
• Kwas azelainowy: Przeciwwskazany jest u osób uczulonych na kwas azelainowy lub inne składniki żelu¹⁰. Należy unikać kontaktu z oczami, ustami i błonami śluzowymi¹¹. Nie stosuje się opatrunków okluzyjnych w miejscu aplikacji¹⁴.

W przypadku obu substancji należy przerwać leczenie, jeśli wystąpią objawy podrażnienia skóry⁶¹¹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie u dzieci: Zarówno ichtiol, jak i kwas azelainowy mają ograniczenia wiekowe. Ichtiol nie powinien być stosowany u dzieci poniżej 12 lat, chyba że lekarz zdecyduje inaczej⁴¹³. Kwas azelainowy jest dopuszczony do leczenia trądziku u młodzieży od 12. roku życia⁵.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią:

• Ichtiol: Brak jest wystarczających danych klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią, choć badania na zwierzętach nie wykazują działania szkodliwego¹⁵¹⁶. Zaleca się ostrożność i unikanie stosowania na dużą powierzchnię skóry.
• Kwas azelainowy: Brak wystarczających badań dotyczących bezpieczeństwa, dlatego należy zachować ostrożność w okresie ciąży i laktacji¹⁷. Niemowlęta nie powinny mieć kontaktu ze skórą posmarowaną preparatem z kwasem azelainowym.

Prowadzenie pojazdów: Zarówno ichtiol, jak i kwas azelainowy nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługę maszyn¹⁸¹⁹.

Osoby z chorobami wątroby lub nerek: W przypadku ichtiolu brak szczególnych zaleceń dotyczących tych schorzeń, natomiast dla kwasu azelainowego nie prowadzono badań u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby i nerek⁵.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa między ichtiolem a kwasem azelainowym

Ichtiol i kwas azelainowy – który wybrać?

Ichtiol i kwas azelainowy są skutecznymi lekami stosowanymi miejscowo na skórę, ale różnią się zakresem działania i wskazaniami. Ichtiol sprawdzi się przy drobnych zmianach zapalnych, otarciach czy niewielkich oparzeniach, natomiast kwas azelainowy to specjalista w leczeniu trądziku. Obie substancje mają podobny profil bezpieczeństwa, ale różnią się ograniczeniami wiekowymi i szczegółowymi przeciwwskazaniami. Wybór odpowiedniej substancji zależy od rodzaju schorzenia, wieku pacjenta oraz indywidualnych potrzeb skóry.