Guanfacyna – porównanie substancji czynnych

Guanfacyna, klonidyna i moksonidyna to leki działające ośrodkowo, wykorzystywane głównie w terapii nadciśnienia i zaburzeń neurologicznych, różniące się wskazaniami i bezpieczeństwem stosowania.

Guanfacyna, klonidyna i moksonidyna – czym są i co je łączy?

Guanfacyna, klonidyna i moksonidyna to leki, które należą do tej samej grupy – są to tzw. agoniści receptorów adrenergicznych lub imidazolinowych, działające głównie w ośrodkowym układzie nerwowym. Ich głównym zadaniem jest zmniejszanie aktywności układu współczulnego, co prowadzi do obniżenia ciśnienia krwi. Wszystkie te substancje były lub są wykorzystywane w leczeniu nadciśnienia, ale każda z nich znalazła również inne, charakterystyczne zastosowania kliniczne¹²³. Wspólną cechą jest też możliwość działania uspokajającego, co może mieć znaczenie w terapii niektórych zaburzeń psychicznych lub neurologicznych.

Wskazania – kiedy stosuje się guanfacynę, klonidynę i moksonidynę?

• Guanfacyna jest obecnie stosowana przede wszystkim w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci i młodzieży w wieku od 6 do 17 lat, szczególnie gdy inne leki (stymulujące) są nieskuteczne, nietolerowane lub niewskazane⁴.
• Klonidyna ma zastosowanie głównie w terapii nadciśnienia tętniczego, zarówno pierwotnego, jak i wtórnego. Nie jest jednak zalecana dzieciom i młodzieży poniżej 18 lat, a skuteczność w innych wskazaniach, takich jak ADHD czy migrena, nie została potwierdzona⁵⁶.
• Moksonidyna wykorzystywana jest przede wszystkim w leczeniu nadciśnienia tętniczego pierwotnego u dorosłych. Brakuje danych dotyczących jej skuteczności i bezpieczeństwa u dzieci i młodzieży, dlatego nie jest zalecana w tej grupie wiekowej⁷⁸.

Wskazania tych leków różnią się więc istotnie. Guanfacyna wyróżnia się jako lek niefarmakologiczny w leczeniu ADHD, podczas gdy klonidyna i moksonidyna są stosowane głównie w nadciśnieniu. Dodatkowo, guanfacyna jest zarejestrowana do stosowania u dzieci i młodzieży, czego nie można powiedzieć o klonidynie i moksonidynie⁴⁶⁸.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

• Guanfacyna jest selektywnym agonistą receptorów alfa-2A adrenergicznych. Działa głównie w ośrodkowym układzie nerwowym, zmniejszając aktywność układu współczulnego. Efektem jest obniżenie ciśnienia krwi, spowolnienie akcji serca oraz działanie uspokajające. W ADHD wpływa na przekazywanie sygnałów w mózgu, co poprawia koncentrację i kontrolę impulsów¹.
• Klonidyna także działa na receptory alfa-2 adrenergiczne, jednak jej działanie jest mniej selektywne niż guanfacyny. Oprócz działania na układ nerwowy, może również wpływać na inne narządy, a w wyższych stężeniach pobudza receptory alfa-1, co może prowadzić do przejściowego wzrostu ciśnienia².
• Moksonidyna różni się nieco mechanizmem – jej głównym celem są receptory imidazolinowe w mózgu, które również regulują aktywność układu współczulnego i ciśnienie krwi. Moksonidyna wykazuje także niewielką aktywność na receptory alfa-2, co tłumaczy jej niższe ryzyko wywoływania senności i suchości w ustach w porównaniu do klonidyny³.

Pod względem farmakokinetyki guanfacyna jest szybko wchłaniana (szczytowe stężenie po ok. 5 godzinach), jej okres półtrwania wynosi ok. 18 godzin, a wydalana jest głównie przez nerki i wątrobę. Klonidyna ma okres półtrwania ok. 12-13 godzin i także jest wydalana głównie przez nerki. Moksonidyna natomiast ma krótki czas działania (ok. 2,5-5 godzin) i jest szybko usuwana przez nerki, co ma znaczenie przy niewydolności tego narządu⁹¹⁰¹¹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

• Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na daną substancję czynną lub inne składniki leku¹²¹³¹⁴.
• Klonidina oraz moksonidyna nie powinny być stosowane u osób z ciężkimi zaburzeniami rytmu serca (np. bradyarytmia, blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia) oraz niewydolnością serca¹³¹⁴.
• W przypadku guanfacyny szczególną ostrożność należy zachować u osób z zaburzeniami serca, skłonnością do omdleń, bradykardią, a także w trakcie stosowania innych leków wpływających na serce lub ciśnienie krwi¹⁵.
• Guanfacyna nie jest wskazana dla osób dorosłych z ADHD, a bezpieczeństwo jej stosowania nie zostało ustalone dla dzieci poniżej 6 roku życia¹⁶.
• Klonidyna i moksonidyna nie są zalecane dzieciom i młodzieży z powodu braku danych o bezpieczeństwie lub skuteczności⁶⁸.

Odmienne są także zalecenia dotyczące odstawiania leków – zarówno w przypadku guanfacyny, jak i klonidyny oraz moksonidyny, należy unikać nagłego przerwania leczenia, aby nie doprowadzić do gwałtownego wzrostu ciśnienia lub innych powikłań¹⁷¹⁸¹⁹.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

• Dzieci i młodzież: Guanfacyna jest jedynym lekiem z tej trójki, który może być stosowany u dzieci i młodzieży (od 6 do 17 lat) w leczeniu ADHD. Klonidyna i moksonidyna nie są zalecane dzieciom i młodzieży z powodu braku danych o bezpieczeństwie lub skuteczności⁴⁶⁸.
• Kobiety w ciąży: Dla wszystkich tych leków nie zaleca się stosowania w okresie ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. U zwierząt obserwowano szkodliwy wpływ na płód, a u ludzi brakuje wystarczających danych²⁰²¹²².
• Karmienie piersią: Wszystkie leki mogą przenikać do mleka matki i nie zaleca się ich stosowania podczas karmienia piersią²⁰²¹²².
• Kierowcy i obsługa maszyn: Guanfacyna, klonidyna i moksonidyna mogą powodować senność, zawroty głowy oraz zaburzenia koncentracji, dlatego należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn²³²⁴²⁵.
• Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby: Wszystkie leki wymagają ostrożności i ewentualnego dostosowania dawki w przypadku zaburzeń pracy nerek, gdyż są wydalane głównie przez ten narząd. Moksonidyna i klonidyna mogą być stosowane u osób dializowanych, ale dawki należy dostosować indywidualnie²⁶¹⁸¹⁹.

Podsumowanie – kluczowe różnice i podobieństwa