Fluoresceina – przeciwwskazania

Czym jest fluoresceina i kiedy jej stosowanie może być przeciwwskazane?

Fluoresceina to substancja czynna należąca do grupy barwników diagnostycznych, wykorzystywana głównie w angiografii fluoresceinowej do uwidaczniania naczyń krwionośnych dna oka i tęczówki¹². Działa na zasadzie emitowania światła pod wpływem naświetlenia, co pozwala lekarzowi ocenić stan naczyń krwionośnych oka. Fluoresceina jest stosowana wyłącznie do celów diagnostycznych, w postaci roztworu do wstrzykiwań dożylnych³⁴.

Podanie fluoresceiny nie zawsze jest możliwe. W niektórych przypadkach jej użycie jest bezwzględnie przeciwwskazane, co oznacza, że nie wolno jej stosować w żadnym przypadku. Istnieją też sytuacje, gdy decyzję o podaniu podejmuje się bardzo ostrożnie, po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka. Dodatkowo, pewne grupy pacjentów wymagają szczególnej uwagi i ścisłego monitorowania podczas badania z użyciem fluoresceiny⁵⁶.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować fluoresceiny?

• Nadwrażliwość na fluoresceinę lub składniki pomocnicze – osoby uczulone na fluoresceinę lub jakąkolwiek substancję pomocniczą nie powinny otrzymywać tego barwnika, ponieważ może to prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, które mogą stanowić zagrożenie życia⁷⁸.
• Podanie dokanałowe lub dotętnicze – fluoresceiny nie wolno podawać do kanału kręgowego ani bezpośrednio do tętnic, ponieważ może to spowodować poważne powikłania zdrowotne, takie jak uszkodzenie tkanek lub silne reakcje miejscowe⁷⁸.

Przeciwwskazania względne – kiedy decyzję o zastosowaniu podejmuje się ostrożnie?

• Przebyte reakcje alergiczne po fluoresceinie – jeśli w przeszłości po podaniu fluoresceiny wystąpiły inne niż łagodne nudności czy wymioty objawy niepożądane, istnieje podwyższone ryzyko ciężkiej reakcji alergicznej. W takich przypadkach decyzję o ponownym zastosowaniu podejmuje się tylko po dokładnej analizie ryzyka i potencjalnych korzyści⁵⁶.
• Alergie w wywiadzie – osoby z alergią na pokarmy lub leki, astmą, wypryskiem, pokrzywką lub alergicznym nieżytem nosa są bardziej narażone na ciężkie reakcje nadwrażliwości⁵⁶.
• Choroby sercowo-płucne – pacjenci z chorobami serca i naczyń lub płuc wymagają szczególnej oceny, ponieważ reakcje alergiczne mogą być u nich groźniejsze w przebiegu⁹.
• Cukrzyca – u osób z cukrzycą ryzyko powikłań może być wyższe, dlatego każdorazowo należy dokładnie rozważyć wykonanie badania⁹.
• Choroby nerek – jeśli pacjent ma chorobę nerek lub podwyższone stężenie kreatyniny, istnieje ryzyko uszkodzenia nerek po podaniu fluoresceiny, dlatego decyzja o wykonaniu badania musi być bardzo przemyślana⁹.
• Jednoczesne stosowanie leków beta-adrenolitycznych – osoby przyjmujące leki z tej grupy (także w kroplach do oczu) mogą gorzej reagować na adrenalinę podawaną w razie wstrząsu, a ich reakcje na wstrząs anafilaktyczny mogą być mniej przewidywalne⁵¹⁰.

W jakich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność?

Niektóre grupy pacjentów wymagają bardzo uważnego monitorowania podczas badania z użyciem fluoresceiny, choć nie jest to przeciwwskazanie bezwzględne. Do tych sytuacji należą:

• Osoby z chorobami serca, naczyń lub płuc – przed podaniem fluoresceiny konieczny jest dokładny wywiad i ocena stanu zdrowia, ponieważ reakcje na barwnik mogą być u nich groźniejsze w przebiegu⁵⁹.
• Pacjenci z chorobami nerek – istnieje ryzyko uszkodzenia nerek, dlatego przed badaniem trzeba sprawdzić poziom kreatyniny i rozważyć stosunek korzyści do potencjalnych powikłań⁹.
• Stosowanie wielu leków jednocześnie – zwłaszcza beta-adrenolityków, ponieważ mogą one utrudnić leczenie ewentualnych powikłań alergicznych⁵¹⁰.
• Osoby starsze lub z wieloma chorobami przewlekłymi – wymagają indywidualnej oceny przez lekarza przed podaniem fluoresceiny⁹.

W wymienionych przypadkach nie zawsze konieczna jest zmiana dawki fluoresceiny, ale decyzja o podaniu i sposób przeprowadzenia badania powinny być dostosowane do stanu zdrowia pacjenta⁹. Często zaleca się ścisłe monitorowanie, a czasem premedykację lekami przeciwhistaminowymi i steroidami, choć nie zawsze chroni to przed wystąpieniem poważnych reakcji¹¹¹².

Podsumowanie najważniejszych przeciwwskazań i sytuacji wymagających ostrożności przy stosowaniu fluoresceiny

Fluoresceina jest cenionym narzędziem diagnostycznym w okulistyce, jednak jej podanie wymaga rozwagi, zwłaszcza u osób z alergiami, chorobami serca, nerek lub u pacjentów przyjmujących określone leki. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują nadwrażliwość na fluoresceinę oraz podanie jej dokanałowo lub dotętniczo. W wielu innych sytuacjach decyzję o zastosowaniu podejmuje się indywidualnie, biorąc pod uwagę całościowy stan zdrowia pacjenta i potencjalne ryzyko ciężkich reakcji alergicznych lub powikłań. Każde badanie powinno być przeprowadzane w warunkach zapewniających natychmiastową pomoc w razie nagłych reakcji⁷⁵⁶⁹.