Stosowanie leków w ciąży – dlaczego wymaga ostrożności?

Podczas ciąży organizm kobiety ulega wielu zmianom, a każda substancja przyjmowana przez przyszłą mamę może wpływać na rozwijający się płód. Substancje radioaktywne, takie jak fluor (18F) i jego pochodne, są stosowane głównie w diagnostyce obrazowej, a ich użycie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące. Z tego powodu każda decyzja o zastosowaniu tych środków w ciąży powinna być dobrze przemyślana, a badanie wykonane tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne i korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla dziecka12345.

Bezpieczeństwo stosowania fluoru (18F) i jego pochodnych w ciąży

Ogólne zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

  • Przed podaniem preparatów radiofarmaceutycznych, należy upewnić się, czy kobieta nie jest w ciąży. W przypadku braku miesiączki lub bardzo nieregularnych cykli, zaleca się stosowanie alternatywnych technik diagnostycznych, które nie wymagają użycia promieniowania123456.
  • Jeśli nie ma pewności co do ciąży, każdą kobietę bez miesiączki należy traktować jako potencjalnie ciężarną123456.

Wpływ radiofarmaceutyków na płód

Radiofarmaceutyki z fluorem (18F) mogą przenikać przez łożysko, co oznacza, że płód jest narażony na działanie promieniowania. Z tego względu wszelkie badania diagnostyczne z użyciem tych substancji należy wykonywać u kobiet w ciąży tylko wtedy, gdy są one absolutnie niezbędne, a potencjalne korzyści znacznie przewyższają ryzyko12378. Nie prowadzono badań z udziałem kobiet w ciąży ani badań na zwierzętach dotyczących wpływu tych substancji na rozwój płodu9101178.

Różnice pomiędzy poszczególnymi pochodnymi fluoru (18F)

  • Florbetapir (18F), Flortaucypir (18F), Florbetaben (18F): Nie zaleca się stosowania u kobiet w ciąży, chyba że badanie jest bezwzględnie konieczne i korzyści przewyższają ryzyko. Nie ma danych potwierdzających bezpieczeństwo w ciąży12378.
  • Fluorocholina (18F): Jest przeciwwskazana do stosowania w ciąży. Nie powinno się jej podawać kobietom ciężarnym ze względu na brak danych oraz ryzyko związane z promieniowaniem6.
  • Flucyklowina (18F): Nie jest wskazana do stosowania u kobiet, a więc nie powinna być podawana kobietom w ciąży1213.
Ważne: W przypadku konieczności wykonania badania z użyciem radiofarmaceutyku u kobiety w ciąży, decyzja powinna być dokładnie rozważona przez lekarza. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny, a badania przeprowadza się tylko wtedy, gdy nie ma innych możliwości diagnostycznych, a korzyści z badania przewyższają potencjalne ryzyko dla matki i płodu. Substancje te nie były badane u kobiet w ciąży i nie ma danych potwierdzających ich bezpieczeństwo.

Bezpieczeństwo stosowania fluoru (18F) i jego pochodnych podczas karmienia piersią

Nie wiadomo, czy fluor (18F) i jego pochodne przenikają do mleka kobiecego. Jednak ze względu na ryzyko związane z promieniowaniem, zaleca się szczególne środki ostrożności podczas karmienia piersią po podaniu tych substancji91011141516.

  • Przed podaniem produktu radiofarmaceutycznego kobiecie karmiącej piersią należy rozważyć możliwość odroczenia badania do czasu zakończenia laktacji91011141516.
  • Jeśli badanie jest niezbędne, karmienie piersią należy przerwać na określony czas (najczęściej 24 godziny w przypadku większości pochodnych, 8 godzin dla fluorocholiny), a odciągnięty pokarm w tym czasie należy zniszczyć91011141516.
  • Zaleca się ograniczenie bliskiego kontaktu z niemowlęciem przez pierwsze 24 godziny po podaniu radiofarmaceutyku (lub przez pierwsze 4 godziny w przypadku flortaucypiru, 8 godzin w przypadku fluorocholiny)910117816.

Różnice w zaleceniach dla poszczególnych substancji

  • Florbetapir (18F), Flortaucypir (18F), Florbetaben (18F): Karmienie piersią należy przerwać na 24 godziny po podaniu leku, a w tym czasie nie podawać dziecku odciągniętego pokarmu910111415.
  • Fluorocholina (18F): Karmienie piersią należy przerwać na 8 godzin po podaniu, a odciągnięty pokarm w tym czasie zniszczyć16.
Wskazówki dotyczące karmienia piersią po badaniu radioizotopowym:

  • Przerwij karmienie na czas zalecany dla danej substancji (8 lub 24 godziny).
  • Odciągnięty w tym czasie pokarm należy zniszczyć.
  • Ogranicz kontakt fizyczny z niemowlęciem przez ten okres.
  • Po upływie zalecanego czasu można wrócić do normalnego karmienia piersią.

Te środki ostrożności pomagają zminimalizować narażenie dziecka na promieniowanie.

Wpływ na płodność

Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu fluoru (18F) i jego pochodnych na płodność u ludzi ani zwierząt. Brak jest danych pozwalających określić, czy stosowanie tych substancji może wpływać na zdolność do zajścia w ciążę9101114151213.

Podsumowanie – fluor (18F) w diagnostyce: szczególne zasady bezpieczeństwa dla kobiet w ciąży i karmiących piersią

Okres Możliwość stosowania Uwagi
Ciąża Nie zaleca się / Przeciwwskazane (w zależności od pochodnej) Stosować wyłącznie w przypadkach bezwzględnej konieczności, gdy korzyści przewyższają ryzyko. Fluorocholina (18F) – przeciwwskazana6. Brak danych dotyczących bezpieczeństwa.
Karmienie piersią Nie zaleca się Jeśli konieczne – przerwać karmienie piersią na 8-24 godziny (w zależności od substancji), odciągnięty pokarm zniszczyć, ograniczyć kontakt z dzieckiem91011141516.
Płodność Brak danych Nie wiadomo, czy fluor (18F) i jego pochodne mają wpływ na płodność9101114151213.

Pytania i odpowiedzi

Czy fluor (18F) można stosować w ciąży?

Nie zaleca się stosowania fluoru (18F) i jego pochodnych w ciąży, chyba że badanie jest absolutnie konieczne i korzyści przewyższają ryzyko. Fluorocholina (18F) jest przeciwwskazana w ciąży123456.

Czy fluor (18F) przenika do mleka matki?

Nie wiadomo, czy fluor (18F) i jego pochodne przenikają do mleka kobiecego. Zaleca się przerwanie karmienia piersią na 8-24 godziny po badaniu, w zależności od zastosowanej substancji123456.

Jak długo po badaniu z użyciem fluoru (18F) należy przerwać karmienie piersią?

Zazwyczaj zaleca się przerwanie karmienia piersią na 24 godziny po podaniu większości pochodnych fluoru (18F), a w przypadku fluorocholiny (18F) – na 8 godzin123456.

Czy fluor (18F) wpływa na płodność?

Nie przeprowadzono badań nad wpływem fluoru (18F) i jego pochodnych na płodność. Brak danych na ten temat12345.