Czym jest fenylomaślan sodu i jak działa?

Fenylomaślan sodu (Natrii phenylbutyras) to substancja czynna wykorzystywana głównie w leczeniu rzadkich zaburzeń cyklu mocznikowego. Działa jako tzw. prolek – po podaniu jest szybko przekształcany w organizmie do aktywnego związku, fenylooctanu, który wiąże się z glutaminą i pomaga usuwać nadmiar azotu z organizmu123.

Kiedy mówimy o przedawkowaniu fenylomaślanu sodu?

Standardowe dawki fenylomaślanu sodu są dostosowane indywidualnie do potrzeb pacjenta i mogą się różnić w zależności od postaci leku (tabletki, granulat, roztwór doustny) oraz masy ciała. Przedawkowanie oznacza przyjęcie dawki znacznie przekraczającej zalecaną ilość, co może prowadzić do wystąpienia niepożądanych objawów. W literaturze medycznej opisano przypadek, gdy 5-miesięczne niemowlę otrzymało przypadkowo dawkę 10 g (czyli aż 1370 mg/kg masy ciała), co znacznie przekracza dawki terapeutyczne4567.

Objawy przedawkowania fenylomaślanu sodu

Przedawkowanie fenylomaślanu sodu może prowadzić do różnych objawów, które wynikają głównie z nagromadzenia w organizmie jego aktywnego metabolitu – fenylooctanu. Objawy mogą być łagodne lub poważne i dotyczą przede wszystkim układu nerwowego oraz gospodarki elektrolitowej467.

Ważne: Objawy przedawkowania fenylomaślanu sodu mogą pojawić się po przyjęciu znacznie większej niż zalecana dawki. Najczęściej są to zaburzenia ze strony układu nerwowego, takie jak senność, zmęczenie czy zawroty głowy, ale mogą też wystąpić poważniejsze zaburzenia świadomości, a nawet nasilenie już istniejących problemów neurologicznych. U dzieci może dojść do gwałtownego pogorszenia stanu ogólnego, dlatego każdy przypadek przedawkowania wymaga natychmiastowej reakcji i wdrożenia odpowiednich działań wspomagających.

Jak postępować w przypadku przedawkowania fenylomaślanu sodu?

Jeśli dojdzie do przyjęcia zbyt dużej dawki fenylomaślanu sodu, podstawowym krokiem jest natychmiastowe przerwanie podawania leku467. Następnie stosuje się leczenie podtrzymujące, które polega na łagodzeniu objawów oraz wspieraniu organizmu w powrocie do równowagi. W cięższych przypadkach, szczególnie jeśli pojawiają się objawy ze strony układu nerwowego lub zaburzenia metaboliczne, może być konieczne zastosowanie hemodializy lub dializy otrzewnowej – są to specjalistyczne metody oczyszczania krwi, które pomagają usunąć z organizmu nadmiar szkodliwych substancji467.

Nie jest znane specyficzne antidotum (odtrutka) na przedawkowanie fenylomaślanu sodu46.

Tabela: Objawy i postępowanie przy przedawkowaniu fenylomaślanu sodu

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (biegunka, drażliwość) Odstawienie leku, leczenie objawowe Nie zawsze, zależnie od nasilenia objawów
Umiarkowane (senność, zmęczenie, zawroty głowy) Leczenie podtrzymujące, monitorowanie stanu pacjenta Wskazana obserwacja, często hospitalizacja
Ciężkie (kwasica metaboliczna, zaburzenia świadomości, nasilenie neuropatii) Przerwanie leczenia, hemodializa lub dializa otrzewnowa Tak, konieczna hospitalizacja i specjalistyczne leczenie

Fenylomaślan sodu – bezpieczeństwo stosowania i znaczenie kontroli dawki

Fenylomaślan sodu, stosowany zgodnie z zaleceniami, jest lekiem bezpiecznym i skutecznym w terapii zaburzeń cyklu mocznikowego. Jednak każdy przypadek przedawkowania, zwłaszcza u dzieci, może prowadzić do poważnych zaburzeń, takich jak objawy neurotoksyczne czy zaburzenia metaboliczne. Objawy te wynikają głównie z nagromadzenia fenylooctanu, aktywnego metabolitu leku, który w dużych ilościach może działać toksycznie na układ nerwowy. W razie przedawkowania kluczowe jest szybkie odstawienie leku oraz wdrożenie leczenia wspomagającego. W cięższych przypadkach może być konieczne zastosowanie dializ. Stosowanie fenylomaślanu sodu zawsze powinno odbywać się pod ścisłą kontrolą dawki, a pacjenci i opiekunowie muszą być świadomi możliwych objawów przedawkowania467.

Warto wiedzieć:

  • Przedawkowanie fenylomaślanu sodu może mieć różny przebieg – od łagodnych do bardzo poważnych objawów, zależnie od ilości przyjętej substancji i indywidualnych predyspozycji pacjenta.
  • Najgroźniejsze są objawy neurotoksyczne, takie jak senność, zaburzenia świadomości czy nasilenie istniejących problemów neurologicznych.
  • Nie ma specyficznej odtrutki na przedawkowanie tej substancji, ale w ciężkich przypadkach skuteczna jest hemodializa lub dializa otrzewnowa.
  • W przypadku podejrzenia przedawkowania należy niezwłocznie przerwać przyjmowanie leku i wdrożyć leczenie wspomagające.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania fenylomaślanu sodu?

Najczęściej są to biegunka, drażliwość, senność i zmęczenie.12

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie fenylomaślanu sodu?

Nie, nie ma specyficznej odtrutki. W ciężkich przypadkach stosuje się hemodializę lub dializę otrzewnową.12

Jak postępować po przyjęciu zbyt dużej dawki fenylomaślanu sodu?

Należy przerwać leczenie i wdrożyć leczenie objawowe. W cięższych przypadkach stosuje się dializę.12

Czy po przedawkowaniu fenylomaślanu sodu konieczna jest hospitalizacja?

Przy łagodnych objawach nie zawsze, ale przy poważniejszych dolegliwościach zalecana jest hospitalizacja.12