Wstęp: Efedryna i jej działania niepożądane
Efedryna (Ephedrini hydrochloridum) to substancja czynna, która może być stosowana na różne sposoby, m.in. w kroplach do nosa lub w roztworach do wstrzykiwań. Chociaż skutecznie łagodzi objawy nieżytu nosa lub niskiego ciśnienia, to – jak każdy lek – może wywoływać działania niepożądane. W większości przypadków objawy te są łagodne i ustępują po zakończeniu leczenia, ale niektóre z nich mogą być poważniejsze, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub przy wyższych dawkach12345. Częstość i nasilenie działań niepożądanych zależą od postaci leku, drogi podania, dawki oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, stan zdrowia czy inne stosowane leki14. Zawsze należy rozważyć korzyści i ryzyko związane ze stosowaniem efedryny6.
Działania niepożądane efedryny mogą się różnić w zależności od tego, czy lek jest stosowany miejscowo (np. krople do nosa), czy ogólnoustrojowo (np. zastrzyki), a także od długości kuracji. Warto też pamiętać, że nie u każdego pacjenta wystąpią niepożądane objawy.
Najczęstsze działania niepożądane efedryny
Poniżej przedstawiono najczęstsze działania niepożądane efedryny, które mogą wystąpić niezależnie od drogi podania, ale ich częstość może być różna w zależności od postaci leku.
- <a href="/tag/tachykardia/” title=”tachykardia” class=”to-tag” data-termid=”17362″>Przyspieszone tętno i kołatanie serca – uczucie mocniejszego bicia serca lub przyspieszonego pulsu1345.
- Zwiększenie ciśnienia tętniczego – może objawiać się jako ból głowy lub uczucie „ciśnienia” w głowie1345.
- Pobudzenie, niepokój, lęk – częste są uczucia rozdrażnienia, niepokoju lub nadmiernej aktywności1345.
- Trudności z zasypianiem (bezsenność) – szczególnie przy stosowaniu wieczorem1345.
- Bóle głowy – mogą pojawić się zarówno podczas krótkotrwałego, jak i dłuższego stosowania1345.
- Nudności i wymioty – szczególnie przy wyższych dawkach lub stosowaniu ogólnoustrojowym1345.
- Suchość błony śluzowej nosa i gardła – typowe dla kropli do nosa12.
- Drżenia rąk lub mięśni – mogą wystąpić, szczególnie przy wyższych dawkach1345.
- Trudności w oddawaniu moczu – zwłaszcza u osób z rozrostem gruczołu krokowego1345.
Działania niepożądane o różnej częstotliwości występowania
Często (mogą występować u 1-10 na 100 osób)
- Kołatanie serca, tachykardia (przyspieszone bicie serca)345
- Zwiększenie ciśnienia tętniczego345
- Nerwowość, drażliwość, niepokój345
- Bóle głowy345
- Pocenie się345
- Bezsenność345
- Duszność345
- Nudności, wymioty345
Rzadko (mogą występować u 1-10 na 10 000 osób)
Bardzo rzadko i częstość nieznana
- Ból w klatce piersiowej (ból dławicowy)345
- Krwotok mózgowy345
- Obrzęk płuc345
- Zmiany w wynikach badań krwi (np. modyfikacje hemostazy pierwotnej, hipokalemia, zmiany stężenia glukozy)345
- Epizody jaskry z zamkniętym kątem przesączania (szczególnie u osób z predyspozycjami anatomicznymi)45
- Wysypka na skórze, reakcje alergiczne1345
- Uzależnienie (zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu, objawia się wzrostem agresywności i zaburzeniami psychicznymi)13
- Przy długim stosowaniu efedryny może dojść do rozwoju uzależnienia, które wiąże się ze wzrostem agresywności oraz zaburzeniami o charakterze psychozy13.
- Może pojawić się także zwiększone ryzyko wystąpienia objawów ze strony serca i układu nerwowego.
- U niektórych osób możliwe są także trudności z oddawaniem moczu oraz reakcje alergiczne.
- Dlatego zaleca się stosowanie efedryny przez możliwie jak najkrótszy czas, zgodnie z zaleceniami lekarza.
Różnice w działaniach niepożądanych w zależności od postaci i drogi podania
Profil działań niepożądanych efedryny może się różnić w zależności od tego, czy jest stosowana w postaci kropli do nosa, czy w roztworze do wstrzykiwań:
- Krople do nosa: częściej występuje suchość błony śluzowej nosa i gardła, czasem podrażnienie, przyspieszone tętno i trudności z zasypianiem12.
- Roztwory do wstrzykiwań: mogą powodować szersze spektrum objawów, w tym zaburzenia rytmu serca, wzrost ciśnienia, duszność, nudności, a także zaburzenia psychiczne i neurologiczne (np. niepokój, splątanie, drżenie, drażliwość)345.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde podejrzenie działania niepożądanego można zgłaszać do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL), na adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: +48 22 49 21 301, faks: +48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl. Zgłoszenia można także kierować do producenta danego leku12376.
Tabela: Działania niepożądane efedryny według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Serce i naczynia | Kołatanie serca, tachykardia, nadciśnienie | Zaburzenia rytmu serca | Ból dławicowy, bradykardia odruchowa, zatrzymanie akcji serca, hipotensja, krwotok mózgowy | |||
| Układ nerwowy | Nerwowość, drażliwość, niepokój, osłabienie, bezsenność, bóle głowy, pocenie się | Drżenie, pocenie się, migrena | Drażliwość | |||
| Psychiczne | Niepokój | Splątanie, depresja, stany psychotyczne, lęk | ||||
| Oczy | Epizody jaskry z zamkniętym kątem przesączania (u predysponowanych) | |||||
| Układ oddechowy | Duszność | Obrzęk płuc | ||||
| Układ pokarmowy | Nudności, wymioty | Zmniejszony apetyt | ||||
| Nerki i drogi moczowe | Ostre zatrzymanie moczu | |||||
| Skóra i tkanka podskórna | Wysypka | |||||
| Krew i układ chłonny | Modyfikacje hemostazy pierwotnej | |||||
| Układ immunologiczny | Nadwrażliwość | |||||
| Inne | Uzależnienie (przy długotrwałym stosowaniu) |
Efedryna – działania niepożądane w praktyce
Efedryna jest skuteczną substancją, ale jej stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia różnych działań niepożądanych. Większość z nich ma łagodny przebieg i ustępuje po zakończeniu leczenia, jednak niektóre, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub wyższych dawkach, mogą być poważniejsze. Objawy takie jak przyspieszone tętno, nadciśnienie, pobudzenie, trudności z oddawaniem moczu czy reakcje skórne powinny być sygnałem do konsultacji z lekarzem. Profil działań niepożądanych zależy od drogi podania i indywidualnych cech pacjenta. W przypadku pojawienia się niepokojących objawów lub podejrzenia uzależnienia należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem. Każde działanie niepożądane można zgłosić do odpowiednich instytucji, co pozwala na lepsze monitorowanie bezpieczeństwa stosowania efedryny1376.


















