Dawkowanie efedryny – podstawowe informacje

Efedryna (Ephedrini hydrochloridum) to substancja czynna o działaniu pobudzającym układ współczulny, stosowana zarówno miejscowo (np. krople do nosa), jak i ogólnie (np. w postaci roztworów do wstrzykiwań). Sposób dawkowania efedryny zależy od formy leku, wskazania, wieku pacjenta oraz wybranej drogi podania1234.

Postacie leku i drogi podania

Standardowe schematy dawkowania dla dorosłych

  • Krople do nosa (1% lub 2%): 1-3 krople (1% roztwór) lub 1-2 krople (2% roztwór) do każdego otworu nosowego 2-5 razy dziennie, nie dłużej niż 5 dni14.
  • Syrop doustny: 10 ml 3-4 razy na dobę (dotyczy preparatów przeznaczonych dla młodzieży od 13 lat i dorosłych)5.
  • Roztwór do wstrzykiwań (dożylnie, domięśniowo, podskórnie):
Ważne:

  • Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej efedryny – w przypadku roztworów do wstrzykiwań jest to 150 mg na dobę w dawkach podzielonych237.
  • Przy długotrwałym stosowaniu efedryny, szczególnie miejscowo, może dojść do rozwoju tolerancji i uzależnienia1011.
  • Leków z efedryną nie należy stosować dłużej niż 5 dni bez konsultacji z lekarzem14.
  • W razie przedawkowania należy natychmiast przerwać stosowanie i zastosować leczenie objawowe1213.

Dawkowanie efedryny w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Krople do nosa: Nie ma precyzyjnych danych dotyczących stosowania kropli do nosa z efedryną u dzieci w materiałach źródłowych. Decyzja o zastosowaniu należy do lekarza14.
  • Syrop doustny: Przeznaczony dla młodzieży od 13 roku życia i dorosłych. Nie zaleca się stosowania u dzieci młodszych5.
  • Roztwory do wstrzykiwań:
    • Stany skurczowe dróg oddechowych: podskórnie 3 mg/kg masy ciała na dobę lub 25-100 mg/m2 powierzchni ciała na dobę w 4-6 dawkach podzielonych2.
    • Leczenie niedociśnienia podczas znieczulenia:
      • Dzieci w wieku poniżej 12 lat: dożylnie, powoli, po rozcieńczeniu 0,5-0,75 mg/kg masy ciała lub 17-25 mg/m2 powierzchni ciała, w razie potrzeby dawkę można powtarzać co 3-4 minuty, maksymalnie do 150 mg na dobę2.
      • Dzieci w wieku od 12 lat: dawkowanie jak u dorosłych36789.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Nie ma konieczności rutynowej modyfikacji dawki. Jednak u osób bardzo w podeszłym wieku może być konieczne zwiększenie dawki w niektórych sytuacjach klinicznych367.
  • Zaleca się szczególną ostrożność, zwłaszcza przy współistniejących chorobach nerek, wątroby lub serca1415.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • W przypadku umiarkowanych lub ciężkich zaburzeń czynności nerek, efedrynę należy stosować ostrożnie i w minimalnych skutecznych dawkach, ze względu na ryzyko toksyczności161718.
  • Niektóre preparaty (np. Ephedrine Kabi) nie wymagają modyfikacji dawki, jednak decyzja należy do lekarza prowadzącego19.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • W przypadku zaburzeń czynności wątroby zaleca się ostrożność i indywidualny dobór dawki, szczególnie u osób starszych1415.
  • Brak konieczności rutynowej modyfikacji dawki w niektórych preparatach, o ile nie występują ciężkie zaburzenia czynności wątroby19.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Dawkowanie efedryny w zależności od wskazania

Dawkowanie efedryny może różnić się w zależności od leczonego schorzenia:

  • Ostre stany zapalne błony śluzowej nosa i zatok: krople do nosa – 1-3 krople do każdego otworu nosowego 2-5 razy na dobę (1%), 1-2 krople (2%) 2-5 razy na dobę, nie dłużej niż 5 dni14.
  • Stany skurczowe dróg oddechowych: roztwór do wstrzykiwań – domięśniowo lub podskórnie 12,5-25 mg; maksymalnie 150 mg na dobę2.
  • Leczenie niedociśnienia podczas znieczulenia: dożylnie, powoli 5 mg (maksymalnie 10 mg), w razie potrzeby powtarzać co 3-4 minuty, nie przekraczać 150 mg na dobę367.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Maksymalna dawka dobowa efedryny w przypadku podania ogólnego (np. w zastrzykach) wynosi 150 mg na dobę, podawane w dawkach podzielonych237.
  • Przekroczenie zalecanej dawki może prowadzić do nadmiernej pobudliwości nerwowej, wzrostu ciśnienia tętniczego, przyspieszenia czynności serca, niepokoju, bezsenności, drgawek, a w ciężkich przypadkach do śpiączki121322.
  • W przypadku podejrzenia przedawkowania należy natychmiast przerwać stosowanie efedryny i zastosować leczenie objawowe, w tym monitorowanie funkcji serca i ciśnienia tętniczego121322.
Uwaga:

Stosowanie efedryny u dzieci poniżej 12 lat wymaga szczególnej ostrożności i dokładnego dostosowania dawki do masy ciała lub powierzchni ciała. U osób starszych oraz pacjentów z chorobami nerek, wątroby lub serca, leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, a dawki dostosowane indywidualnie. Nie zaleca się stosowania efedryny w ciąży i podczas karmienia piersią220.

Tabela podsumowująca dawkowanie efedryny

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (krople do nosa) 1-3 krople (1%) lub 1-2 krople (2%) do każdego otworu nosowego 2-5 razy dziennie, max 5 dni
Dorośli (syrop doustny) 10 ml 3-4 razy na dobę
Dorośli (roztwór do wstrzykiwań) Domięśniowo/podskórnie: 12,5-25 mg; dożylnie: 5 mg (max 10 mg), powtarzać co 3-4 min, max 150 mg/dobę
Dzieci (krople do nosa, syrop) Brak precyzyjnych danych, decyzja należy do lekarza
Dzieci (roztwór do wstrzykiwań) Podskórnie: 3 mg/kg mc./dobę lub 25-100 mg/m2/dobę; dożylnie: 0,5-0,75 mg/kg mc., powtarzać co 3-4 min, max 150 mg/dobę
Osoby starsze Jak u dorosłych, z ostrożnością i indywidualizacją dawki
Pacjenci z niewydolnością nerek Ostrożność, minimalne skuteczne dawki, indywidualizacja leczenia
Pacjenci z niewydolnością wątroby Ostrożność, indywidualizacja dawki
Kobiety w ciąży i karmiące piersią Nie zaleca się stosowania

Efedryna – bezpieczeństwo dawkowania w praktyce

Prawidłowe dawkowanie efedryny zapewnia skuteczność leczenia i ogranicza ryzyko działań niepożądanych. U osób dorosłych, dzieci i pacjentów w podeszłym wieku schemat dawkowania może się różnić w zależności od wskazania, postaci leku i wybranej drogi podania. W przypadku pacjentów z zaburzeniami nerek, wątroby lub innymi schorzeniami, konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności i indywidualne dostosowanie dawki. W każdej sytuacji nie należy przekraczać maksymalnych dawek dobowych efedryny, a stosowanie preparatów z efedryną u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią powinno odbywać się wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza237.

Pytania i odpowiedzi

Jak często można stosować krople do nosa z efedryną?

Krople do nosa z efedryną można stosować 2 do 5 razy dziennie, nie dłużej niż 5 dni.12

Jaka jest maksymalna dawka efedryny na dobę?

Maksymalna dawka efedryny podawanej ogólnie (np. w zastrzykach) wynosi 150 mg na dobę w dawkach podzielonych.12

Czy dzieci mogą przyjmować efedrynę?

U dzieci dawkowanie efedryny ustala lekarz. W przypadku roztworów do wstrzykiwań stosuje się dawki przeliczone na masę lub powierzchnię ciała.1

Czy efedrynę można stosować w ciąży?

Stosowanie efedryny w ciąży nie jest zalecane ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa.12

Jakie są objawy przedawkowania efedryny?

Objawy przedawkowania to m.in. pobudzenie, drgawki, wzrost ciśnienia, tachykardia, niepokój, a w ciężkich przypadkach śpiączka.12