Dawkowanie efedryny – podstawowe informacje
Efedryna (Ephedrini hydrochloridum) to substancja czynna o działaniu pobudzającym układ współczulny, stosowana zarówno miejscowo (np. krople do nosa), jak i ogólnie (np. w postaci roztworów do wstrzykiwań). Sposób dawkowania efedryny zależy od formy leku, wskazania, wieku pacjenta oraz wybranej drogi podania1234.
Postacie leku i drogi podania
- Krople do nosa – stosowane miejscowo na błonę śluzową nosa
- Syrop doustny – przeznaczony do stosowania ogólnego
- Roztwory do wstrzykiwań – stosowane dożylnie, domięśniowo lub podskórnie
Standardowe schematy dawkowania dla dorosłych
- Krople do nosa (1% lub 2%): 1-3 krople (1% roztwór) lub 1-2 krople (2% roztwór) do każdego otworu nosowego 2-5 razy dziennie, nie dłużej niż 5 dni14.
- Syrop doustny: 10 ml 3-4 razy na dobę (dotyczy preparatów przeznaczonych dla młodzieży od 13 lat i dorosłych)5.
- Roztwór do wstrzykiwań (dożylnie, domięśniowo, podskórnie):
- Stany skurczowe dróg oddechowych: domięśniowo lub podskórnie 12,5-25 mg; maksymalnie do 150 mg na dobę w dawkach podzielonych2.
- Leczenie niedociśnienia podczas znieczulenia: dożylnie, powoli 5 mg (maksymalnie 10 mg), dawkę można powtarzać co 3-4 minuty do maksymalnej dawki 30 mg; nie przekraczać 150 mg na dobę36789.
- Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej efedryny – w przypadku roztworów do wstrzykiwań jest to 150 mg na dobę w dawkach podzielonych237.
- Przy długotrwałym stosowaniu efedryny, szczególnie miejscowo, może dojść do rozwoju tolerancji i uzależnienia1011.
- Leków z efedryną nie należy stosować dłużej niż 5 dni bez konsultacji z lekarzem14.
- W razie przedawkowania należy natychmiast przerwać stosowanie i zastosować leczenie objawowe1213.
Dawkowanie efedryny w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Krople do nosa: Nie ma precyzyjnych danych dotyczących stosowania kropli do nosa z efedryną u dzieci w materiałach źródłowych. Decyzja o zastosowaniu należy do lekarza14.
- Syrop doustny: Przeznaczony dla młodzieży od 13 roku życia i dorosłych. Nie zaleca się stosowania u dzieci młodszych5.
- Roztwory do wstrzykiwań:
- Stany skurczowe dróg oddechowych: podskórnie 3 mg/kg masy ciała na dobę lub 25-100 mg/m2 powierzchni ciała na dobę w 4-6 dawkach podzielonych2.
- Leczenie niedociśnienia podczas znieczulenia:
Pacjenci w podeszłym wieku
- Nie ma konieczności rutynowej modyfikacji dawki. Jednak u osób bardzo w podeszłym wieku może być konieczne zwiększenie dawki w niektórych sytuacjach klinicznych367.
- Zaleca się szczególną ostrożność, zwłaszcza przy współistniejących chorobach nerek, wątroby lub serca1415.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
- W przypadku umiarkowanych lub ciężkich zaburzeń czynności nerek, efedrynę należy stosować ostrożnie i w minimalnych skutecznych dawkach, ze względu na ryzyko toksyczności161718.
- Niektóre preparaty (np. Ephedrine Kabi) nie wymagają modyfikacji dawki, jednak decyzja należy do lekarza prowadzącego19.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- W przypadku zaburzeń czynności wątroby zaleca się ostrożność i indywidualny dobór dawki, szczególnie u osób starszych1415.
- Brak konieczności rutynowej modyfikacji dawki w niektórych preparatach, o ile nie występują ciężkie zaburzenia czynności wątroby19.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Stosowanie efedryny u kobiet w ciąży i karmiących piersią nie jest zalecane ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa oraz możliwość działań niepożądanych2021.
Dawkowanie efedryny w zależności od wskazania
Dawkowanie efedryny może różnić się w zależności od leczonego schorzenia:
- Ostre stany zapalne błony śluzowej nosa i zatok: krople do nosa – 1-3 krople do każdego otworu nosowego 2-5 razy na dobę (1%), 1-2 krople (2%) 2-5 razy na dobę, nie dłużej niż 5 dni14.
- Stany skurczowe dróg oddechowych: roztwór do wstrzykiwań – domięśniowo lub podskórnie 12,5-25 mg; maksymalnie 150 mg na dobę2.
- Leczenie niedociśnienia podczas znieczulenia: dożylnie, powoli 5 mg (maksymalnie 10 mg), w razie potrzeby powtarzać co 3-4 minuty, nie przekraczać 150 mg na dobę367.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Maksymalna dawka dobowa efedryny w przypadku podania ogólnego (np. w zastrzykach) wynosi 150 mg na dobę, podawane w dawkach podzielonych237.
- Przekroczenie zalecanej dawki może prowadzić do nadmiernej pobudliwości nerwowej, wzrostu ciśnienia tętniczego, przyspieszenia czynności serca, niepokoju, bezsenności, drgawek, a w ciężkich przypadkach do śpiączki121322.
- W przypadku podejrzenia przedawkowania należy natychmiast przerwać stosowanie efedryny i zastosować leczenie objawowe, w tym monitorowanie funkcji serca i ciśnienia tętniczego121322.
Stosowanie efedryny u dzieci poniżej 12 lat wymaga szczególnej ostrożności i dokładnego dostosowania dawki do masy ciała lub powierzchni ciała. U osób starszych oraz pacjentów z chorobami nerek, wątroby lub serca, leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, a dawki dostosowane indywidualnie. Nie zaleca się stosowania efedryny w ciąży i podczas karmienia piersią220.
Tabela podsumowująca dawkowanie efedryny
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli (krople do nosa) | 1-3 krople (1%) lub 1-2 krople (2%) do każdego otworu nosowego 2-5 razy dziennie, max 5 dni |
| Dorośli (syrop doustny) | 10 ml 3-4 razy na dobę |
| Dorośli (roztwór do wstrzykiwań) | Domięśniowo/podskórnie: 12,5-25 mg; dożylnie: 5 mg (max 10 mg), powtarzać co 3-4 min, max 150 mg/dobę |
| Dzieci (krople do nosa, syrop) | Brak precyzyjnych danych, decyzja należy do lekarza |
| Dzieci (roztwór do wstrzykiwań) | Podskórnie: 3 mg/kg mc./dobę lub 25-100 mg/m2/dobę; dożylnie: 0,5-0,75 mg/kg mc., powtarzać co 3-4 min, max 150 mg/dobę |
| Osoby starsze | Jak u dorosłych, z ostrożnością i indywidualizacją dawki |
| Pacjenci z niewydolnością nerek | Ostrożność, minimalne skuteczne dawki, indywidualizacja leczenia |
| Pacjenci z niewydolnością wątroby | Ostrożność, indywidualizacja dawki |
| Kobiety w ciąży i karmiące piersią | Nie zaleca się stosowania |
Efedryna – bezpieczeństwo dawkowania w praktyce
Prawidłowe dawkowanie efedryny zapewnia skuteczność leczenia i ogranicza ryzyko działań niepożądanych. U osób dorosłych, dzieci i pacjentów w podeszłym wieku schemat dawkowania może się różnić w zależności od wskazania, postaci leku i wybranej drogi podania. W przypadku pacjentów z zaburzeniami nerek, wątroby lub innymi schorzeniami, konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności i indywidualne dostosowanie dawki. W każdej sytuacji nie należy przekraczać maksymalnych dawek dobowych efedryny, a stosowanie preparatów z efedryną u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią powinno odbywać się wyłącznie pod ścisłym nadzorem lekarza237.


















