Cefazolina – przeciwwskazania

Wprowadzenie do przeciwwskazań – czym jest cefazolina i kiedy należy zachować ostrożność?

Cefazolina (łac. Cefazolinum) jest antybiotykiem z grupy cefalosporyn pierwszej generacji, stosowanym do leczenia wielu zakażeń bakteryjnych, takich jak zakażenia skóry, tkanek miękkich, kości, stawów, dróg moczowych czy w profilaktyce okołooperacyjnej¹²³. Działa bakteriobójczo, niszcząc ścianę komórkową bakterii⁴. Jednak nie każdy może ją przyjmować – istnieją sytuacje, w których cefazolina jest przeciwwskazana bezwzględnie (czyli nie wolno jej stosować w żadnym przypadku), względnie (można rozważyć jej zastosowanie po ocenie ryzyka) lub wymaga szczególnej ostrożności⁵⁶⁷.

Przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od postaci leku, drogi podania czy obecności innych substancji (np. lidokainy używanej jako rozpuszczalnik). W niektórych przypadkach konieczna jest zmiana dawki lub ścisła kontrola stanu zdrowia pacjenta podczas terapii⁸.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy cefazolina jest całkowicie zakazana?

• Nadwrażliwość na cefazolinę lub inne cefalosporyny – osoby, u których stwierdzono uczulenie na cefazolinę lub inny antybiotyk z grupy cefalosporyn, nie mogą przyjmować tego leku. Podanie cefazoliny w takim przypadku grozi ciężką reakcją alergiczną, która może prowadzić nawet do wstrząsu anafilaktycznego⁶⁹⁷.
• Ciężka reakcja nadwrażliwości na inne antybiotyki beta-laktamowe (np. penicyliny, monobaktamy, karbapenemy) w wywiadzie – u pacjentów, u których w przeszłości wystąpiła ciężka reakcja alergiczna po tych lekach (np. anafilaksja), nie wolno stosować cefazoliny, gdyż istnieje ryzyko poważnej reakcji krzyżowej⁶⁹⁷.
• Stwierdzona nadwrażliwość na którykolwiek składnik pomocniczy leku – dotyczy to wszystkich składników zawartych w preparacie, nie tylko substancji czynnej⁵.
• Wiek – noworodki i wcześniaki – cefazolina nie powinna być stosowana u wcześniaków oraz noworodków w pierwszym miesiącu życia, ponieważ nie określono jej bezpieczeństwa w tej grupie wiekowej¹⁰¹¹.
• Stosowanie roztworu lidokainy jako rozpuszczalnika – w przypadku podawania cefazoliny domięśniowo z użyciem lidokainy, należy wykluczyć przeciwwskazania do stosowania samej lidokainy, takie jak uczulenie na lidokainę, blok serca bez stymulacji, ciężka niewydolność serca, podanie dożylne czy podanie dzieciom poniżej 30 miesięcy⁷¹².

Przeciwwskazania względne – sytuacje wymagające szczególnej oceny przez lekarza

W pewnych przypadkach decyzja o podaniu cefazoliny wymaga szczególnej rozwagi. Lekarz musi dokładnie ocenić ryzyko i korzyści, a czasami zmodyfikować dawkę lub sposób podania. Oto najważniejsze sytuacje:

• Nadwrażliwość na inne antybiotyki beta-laktamowe, która nie była ciężka – jeśli po innych lekach z tej grupy (np. penicylinach) wystąpiły łagodne reakcje alergiczne, stosowanie cefazoliny jest możliwe, ale wymaga ostrożności i ścisłego nadzoru¹³¹⁴.
• Zaburzenia czynności nerek – u pacjentów z niewydolnością nerek lek może się kumulować w organizmie, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych. W takich przypadkach należy odpowiednio zmniejszyć dawkę lub wydłużyć przerwy między podaniami¹⁵¹⁰.
• Ryzyko zaburzeń krzepnięcia krwi – osoby z niedoborem witaminy K, zaburzeniami krzepnięcia, chorobami wątroby lub nerek, niedożywieniem czy stosujące leki przeciwzakrzepowe wymagają szczególnej kontroli parametrów krzepnięcia podczas leczenia cefazoliną¹⁶¹⁷.
• Przewlekłe choroby przewodu pokarmowego, szczególnie zapalenie jelita grubego – u osób z takimi schorzeniami wzrasta ryzyko rzekomobłoniastego zapalenia jelit po antybiotykoterapii¹¹.
• Dieta z ograniczeniem sodu, nadciśnienie, niewydolność serca – należy uwzględnić ilość sodu w leku i rozpuszczalniku, by nie przekroczyć zalecanej dziennej dawki sodu, zwłaszcza u osób z chorobami serca lub nadciśnieniem¹⁰¹⁸.

Stosowanie cefazoliny – kiedy zachować szczególną ostrożność?

Cefazolina nie jest przeciwwskazana w każdej z poniższych sytuacji, ale wymaga szczególnej uwagi i monitorowania stanu pacjenta. Są to m.in.:

• Skłonność do alergii, astma oskrzelowa, katar sienny – osoby z alergiami mają większe ryzyko reakcji nadwrażliwości na lek. Zaleca się szczególną czujność i ścisły nadzór podczas terapii¹⁹¹¹.
• Długotrwałe stosowanie antybiotyku lub stosowanie dużych dawek – może prowadzić do nadkażenia innymi bakteriami lub grzybami oraz do zmian w parametrach krwi i czynności wątroby lub nerek. Zalecana jest regularna kontrola badań laboratoryjnych¹⁰¹⁸.
• Dzieci powyżej pierwszego miesiąca życia – w tej grupie wiekowej stosowanie cefazoliny jest możliwe, ale wymaga szczególnej ostrożności i dostosowania dawki do masy ciała i wieku¹¹.
• Pacjenci przyjmujący inne leki wpływające na nerki lub krzepnięcie krwi – w takich przypadkach konieczna jest kontrola parametrów nerkowych i krwi¹⁷.
• Ryzyko fałszywie dodatnich wyników niektórych badań laboratoryjnych – cefazolina może powodować nieprawidłowe wyniki testów na obecność glukozy w moczu oraz testu Coombsa²⁰.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Cefazolina – bezpieczeństwo stosowania zależne od indywidualnej sytuacji pacjenta

Cefazolina to skuteczny antybiotyk, ale jej podanie wymaga dokładnej oceny przeciwwskazań i indywidualnych czynników ryzyka. Najważniejsze przeciwwskazania dotyczą uczulenia na cefazolinę, inne cefalosporyny lub ciężkich reakcji po innych antybiotykach beta-laktamowych. W przypadku chorób przewlekłych, zaburzeń nerek, zaburzeń krzepnięcia lub szczególnych warunków (np. dieta niskosodowa, stosowanie leku z lidokainą) konieczne jest ścisłe monitorowanie i dostosowanie terapii. Każda decyzja o leczeniu powinna być podjęta indywidualnie, z uwzględnieniem wszystkich przeciwwskazań i środków ostrożności, by zapewnić maksymalne bezpieczeństwo pacjenta⁶⁷¹⁰¹⁸.