Standardowe dawkowanie i kiedy mówimy o przedawkowaniu benzokainy

Benzokaina (Benzocainum) jest substancją czynną wykorzystywaną w wielu preparatach do stosowania miejscowego – na skórę, w jamie ustnej, w postaci czopków oraz tabletek do ssania. W zależności od produktu, standardowa dawka może się różnić, na przykład:

Przedawkowanie benzokainy oznacza przyjęcie większej ilości substancji niż zalecana, zarówno jednorazowo, jak i przez dłuższy czas. Ryzyko przedawkowania wzrasta przy przypadkowym połknięciu preparatu, szczególnie u dzieci, lub przy zbyt częstym i obfitym stosowaniu leków zawierających benzokainę8910.

Objawy przedawkowania benzokainy

Objawy przedawkowania mogą różnić się w zależności od postaci leku, drogi podania oraz wieku i stanu zdrowia osoby. Najczęściej spotykane są po przypadkowym połknięciu lub stosowaniu większych niż zalecane dawek przez dłuższy czas8910.

  • Układ sercowo-naczyniowy: zwiększona potliwość, obniżenie ciśnienia krwi, bladość, wolne lub nieregularne tętno, w skrajnych przypadkach zatrzymanie akcji serca911.
  • Układ nerwowy: niewyraźne lub podwójne widzenie, zawroty głowy, splątanie, drgawki, senność, uczucie ciepła, zimna lub zdrętwienia, dzwonienie w uszach, dreszcze, pobudliwość911.
  • Objawy ogólne: nudności, wymioty, skurcze, utrata przytomności, zmęczenie, brak energii81210.
  • Methemoglobinemia: to szczególna, groźna reakcja organizmu, w której hemoglobina nie może prawidłowo przenosić tlenu. Objawia się bólem głowy, sinicą (sine zabarwienie skóry), dusznością, kołataniem serca, drgawkami, arytmią, a w ciężkich przypadkach śpiączką1210.

Objawy methemoglobinemii mogą pojawić się już po 45–60 minutach od przedawkowania i są szczególnie niebezpieczne dla dzieci i osób starszych1210.

Ważne:

  • Przedawkowanie benzokainy najczęściej grozi w przypadku połknięcia preparatu lub stosowania większych niż zalecane dawek przez dłuższy czas89.
  • Objawy methemoglobinemii (np. sinica, duszność, bóle głowy) wymagają natychmiastowej pomocy medycznej1210.
  • Szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz osoby z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej12.
  • Przy stosowaniu produktów miejscowych zgodnie z zaleceniami, ryzyko przedawkowania jest bardzo niskie131415.

Postępowanie w przypadku przedawkowania benzokainy

W przypadku podejrzenia przedawkowania benzokainy należy natychmiast przerwać stosowanie produktu910. W przypadku wystąpienia objawów zatrucia (np. sinica, trudności w oddychaniu, drgawki, utrata przytomności) należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza lub wezwać pomoc medyczną.

  • W łagodnych przypadkach – obserwacja i leczenie objawowe10.
  • W cięższych przypadkach, szczególnie przy wystąpieniu methemoglobinemii – konieczne jest podanie tlenu oraz dożylne podanie błękitu metylenowego jako odtrutki1211.
  • Pacjentom z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej nie należy podawać błękitu metylenowego; w takich przypadkach może być konieczna transfuzja wymienna lub leczenie tlenem hiperbarycznym12.
  • W niektórych sytuacjach (np. połknięcie dużych ilości preparatu) zaleca się płukanie żołądka i podanie węgla aktywowanego11.

W przypadku stosowania produktów złożonych (np. z chloroheksydyną, heparyną), objawy przedawkowania mogą wynikać również z obecności innych substancji czynnych. Na przykład, po przedawkowaniu preparatów z heparyną odtrutką jest siarczan protaminy16, natomiast przy chloroheksydynie mogą wystąpić objawy zatrucia alkoholowego, szczególnie u dzieci12.

Tabela: Objawy przedawkowania, postępowanie i konieczność hospitalizacji

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne (np. bóle głowy, nudności, zmęczenie, brak energii, lekkie duszności) Obserwacja, przerwanie stosowania leku, leczenie objawowe Nie zawsze, zależy od nasilenia objawów i ogólnego stanu pacjenta
Umiarkowane (np. sinica, wyraźna duszność, kołatanie serca, zawroty głowy, pobudzenie, drżenia) Podanie tlenu, monitorowanie funkcji życiowych, ewentualne leczenie błękitem metylenowym Często konieczna obserwacja szpitalna
Ciężkie (np. drgawki, arytmia, śpiączka, zatrzymanie akcji serca, ciężka methemoglobinemia) Natychmiastowa hospitalizacja, intensywna opieka medyczna, podanie antidotum (błękit metylenowy), w wyjątkowych przypadkach transfuzja lub leczenie tlenem hiperbarycznym Wymagana hospitalizacja
Uwaga:

  • Przy stosowaniu preparatów złożonych z innymi substancjami czynnymi (np. chloroheksydyna, heparyna) objawy przedawkowania mogą być złożone i wymagać specjalistycznego leczenia1612.
  • W przypadku kontaktu dzieci z lekami zawierającymi benzokainę, należy zachować szczególną ostrożność – nawet niewielkie ilości mogą być groźne1210.
  • Nie są znane przypadki przedawkowania po prawidłowym, miejscowym stosowaniu produktów na skórę lub w jamie ustnej zgodnie z zaleceniami1715181314.
  • W razie wątpliwości co do ilości zastosowanego leku, warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem.

Benzokaina – bezpieczeństwo stosowania i podsumowanie zagrożeń związanych z przedawkowaniem

Benzokaina jest skutecznym i powszechnie stosowanym środkiem miejscowo znieczulającym. Przy prawidłowym użyciu ryzyko przedawkowania jest bardzo niskie, szczególnie w przypadku preparatów do stosowania miejscowego na skórę czy w jamie ustnej131415. Największe zagrożenie stanowi przypadkowe połknięcie dużych ilości preparatu lub stosowanie zbyt dużych dawek przez dłuższy czas, zwłaszcza u dzieci i osób starszych81210. W takich przypadkach mogą wystąpić groźne objawy, w tym methemoglobinemia, która wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i leczenia antidotum. Produkty złożone mogą dodatkowo powodować objawy związane z innymi substancjami czynnymi. Dlatego tak ważne jest, by zawsze przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i przechowywać leki w miejscu niedostępnym dla dzieci.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są objawy przedawkowania benzokainy?

Objawy to m.in. bóle głowy, nudności, sinica, duszność, kołatanie serca, drgawki, arytmia, senność, a w ciężkich przypadkach śpiączka i zatrzymanie akcji serca.1210

Czy istnieje odtrutka na przedawkowanie benzokainy?

Tak, w przypadku methemoglobinemii stosuje się dożylnie błękit metylenowy. U osób z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej stosuje się inne metody, np. transfuzję.1211

Czy stosowanie żeli lub pudrów z benzokainą jest bezpieczne?

Tak, jeśli stosuje się je zgodnie z zaleceniami. Ryzyko przedawkowania przy miejscowym użyciu jest bardzo niskie.1314

Co zrobić, jeśli dziecko połknęło lek z benzokainą?

Należy natychmiast przerwać stosowanie leku i skontaktować się z lekarzem, zwłaszcza jeśli pojawią się niepokojące objawy.1210