Standardowe dawkowanie i kiedy mówimy o przedawkowaniu benzokainy
Benzokaina (Benzocainum) jest substancją czynną wykorzystywaną w wielu preparatach do stosowania miejscowego – na skórę, w jamie ustnej, w postaci czopków oraz tabletek do ssania. W zależności od produktu, standardowa dawka może się różnić, na przykład:
- Płyny do stosowania w jamie ustnej: zwykle zawierają około 2 g benzokainy na 100 g produktu1.
- Preparaty do stosowania na skórę: stężenie benzokainy waha się od 9,8 mg do 20 mg na 1 g zawiesiny234.
- Czopki: zawierają 100 mg benzokainy na jeden czopek5.
- Tabletki do ssania: zazwyczaj 1,5 mg do 5 mg benzokainy w jednej tabletce67.
Przedawkowanie benzokainy oznacza przyjęcie większej ilości substancji niż zalecana, zarówno jednorazowo, jak i przez dłuższy czas. Ryzyko przedawkowania wzrasta przy przypadkowym połknięciu preparatu, szczególnie u dzieci, lub przy zbyt częstym i obfitym stosowaniu leków zawierających benzokainę8910.
Objawy przedawkowania benzokainy
Objawy przedawkowania mogą różnić się w zależności od postaci leku, drogi podania oraz wieku i stanu zdrowia osoby. Najczęściej spotykane są po przypadkowym połknięciu lub stosowaniu większych niż zalecane dawek przez dłuższy czas8910.
- Układ sercowo-naczyniowy: zwiększona potliwość, obniżenie ciśnienia krwi, bladość, wolne lub nieregularne tętno, w skrajnych przypadkach zatrzymanie akcji serca911.
- Układ nerwowy: niewyraźne lub podwójne widzenie, zawroty głowy, splątanie, drgawki, senność, uczucie ciepła, zimna lub zdrętwienia, dzwonienie w uszach, dreszcze, pobudliwość911.
- Objawy ogólne: nudności, wymioty, skurcze, utrata przytomności, zmęczenie, brak energii81210.
- Methemoglobinemia: to szczególna, groźna reakcja organizmu, w której hemoglobina nie może prawidłowo przenosić tlenu. Objawia się bólem głowy, sinicą (sine zabarwienie skóry), dusznością, kołataniem serca, drgawkami, arytmią, a w ciężkich przypadkach śpiączką1210.
Objawy methemoglobinemii mogą pojawić się już po 45–60 minutach od przedawkowania i są szczególnie niebezpieczne dla dzieci i osób starszych1210.
- Przedawkowanie benzokainy najczęściej grozi w przypadku połknięcia preparatu lub stosowania większych niż zalecane dawek przez dłuższy czas89.
- Objawy methemoglobinemii (np. sinica, duszność, bóle głowy) wymagają natychmiastowej pomocy medycznej1210.
- Szczególnie narażone są dzieci, osoby starsze oraz osoby z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej12.
- Przy stosowaniu produktów miejscowych zgodnie z zaleceniami, ryzyko przedawkowania jest bardzo niskie131415.
Postępowanie w przypadku przedawkowania benzokainy
W przypadku podejrzenia przedawkowania benzokainy należy natychmiast przerwać stosowanie produktu910. W przypadku wystąpienia objawów zatrucia (np. sinica, trudności w oddychaniu, drgawki, utrata przytomności) należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza lub wezwać pomoc medyczną.
- W łagodnych przypadkach – obserwacja i leczenie objawowe10.
- W cięższych przypadkach, szczególnie przy wystąpieniu methemoglobinemii – konieczne jest podanie tlenu oraz dożylne podanie błękitu metylenowego jako odtrutki1211.
- Pacjentom z niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej nie należy podawać błękitu metylenowego; w takich przypadkach może być konieczna transfuzja wymienna lub leczenie tlenem hiperbarycznym12.
- W niektórych sytuacjach (np. połknięcie dużych ilości preparatu) zaleca się płukanie żołądka i podanie węgla aktywowanego11.
W przypadku stosowania produktów złożonych (np. z chloroheksydyną, heparyną), objawy przedawkowania mogą wynikać również z obecności innych substancji czynnych. Na przykład, po przedawkowaniu preparatów z heparyną odtrutką jest siarczan protaminy16, natomiast przy chloroheksydynie mogą wystąpić objawy zatrucia alkoholowego, szczególnie u dzieci12.
Tabela: Objawy przedawkowania, postępowanie i konieczność hospitalizacji
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne (np. bóle głowy, nudności, zmęczenie, brak energii, lekkie duszności) | Obserwacja, przerwanie stosowania leku, leczenie objawowe | Nie zawsze, zależy od nasilenia objawów i ogólnego stanu pacjenta |
| Umiarkowane (np. sinica, wyraźna duszność, kołatanie serca, zawroty głowy, pobudzenie, drżenia) | Podanie tlenu, monitorowanie funkcji życiowych, ewentualne leczenie błękitem metylenowym | Często konieczna obserwacja szpitalna |
| Ciężkie (np. drgawki, arytmia, śpiączka, zatrzymanie akcji serca, ciężka methemoglobinemia) | Natychmiastowa hospitalizacja, intensywna opieka medyczna, podanie antidotum (błękit metylenowy), w wyjątkowych przypadkach transfuzja lub leczenie tlenem hiperbarycznym | Wymagana hospitalizacja |
- Przy stosowaniu preparatów złożonych z innymi substancjami czynnymi (np. chloroheksydyna, heparyna) objawy przedawkowania mogą być złożone i wymagać specjalistycznego leczenia1612.
- W przypadku kontaktu dzieci z lekami zawierającymi benzokainę, należy zachować szczególną ostrożność – nawet niewielkie ilości mogą być groźne1210.
- Nie są znane przypadki przedawkowania po prawidłowym, miejscowym stosowaniu produktów na skórę lub w jamie ustnej zgodnie z zaleceniami1715181314.
- W razie wątpliwości co do ilości zastosowanego leku, warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem.
Benzokaina – bezpieczeństwo stosowania i podsumowanie zagrożeń związanych z przedawkowaniem
Benzokaina jest skutecznym i powszechnie stosowanym środkiem miejscowo znieczulającym. Przy prawidłowym użyciu ryzyko przedawkowania jest bardzo niskie, szczególnie w przypadku preparatów do stosowania miejscowego na skórę czy w jamie ustnej131415. Największe zagrożenie stanowi przypadkowe połknięcie dużych ilości preparatu lub stosowanie zbyt dużych dawek przez dłuższy czas, zwłaszcza u dzieci i osób starszych81210. W takich przypadkach mogą wystąpić groźne objawy, w tym methemoglobinemia, która wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i leczenia antidotum. Produkty złożone mogą dodatkowo powodować objawy związane z innymi substancjami czynnymi. Dlatego tak ważne jest, by zawsze przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i przechowywać leki w miejscu niedostępnym dla dzieci.


















