Ogólne zasady dawkowania arypiprazolu
Arypiprazol jest dostępny w różnych postaciach, takich jak tabletki, kapsułki, roztwór doustny, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej oraz roztwory i zawiesiny do wstrzykiwań. Dawkowanie zawsze zależy od postaci leku, wskazania, wieku pacjenta oraz jego ogólnego stanu zdrowia12345.
Dawkowanie u dorosłych – doustne postacie leku
- Schizofrenia: Zalecana dawka początkowa to 10 mg lub 15 mg na dobę, a dawka podtrzymująca to zazwyczaj 15 mg na dobę. Lek przyjmuje się raz dziennie, niezależnie od posiłków12678.
- Epizody maniakalne w chorobie afektywnej dwubiegunowej typu I: Zalecana dawka początkowa wynosi 15 mg na dobę. Można ją stosować jako monoterapię lub w leczeniu skojarzonym. U niektórych pacjentów możliwe jest zwiększenie dawki, ale nie zaleca się przekraczania 30 mg na dobę12678.
- Zapobieganie nawrotom epizodów maniakalnych: Kontynuuje się ustaloną dawkę, dostosowaną indywidualnie do stanu klinicznego pacjenta94.
- Maksymalna dawka dobowa: Nie powinna przekraczać 30 mg, niezależnie od wskazania czy postaci doustnej12678.
Dawkowanie u dzieci i młodzieży
- Schizofrenia (od 15 lat): Leczenie rozpoczyna się od 2 mg (najczęściej w postaci roztworu doustnego) przez 2 dni, następnie zwiększa do 5 mg przez kolejne 2 dni, aż do osiągnięcia zalecanej dawki dobowej 10 mg. W razie potrzeby można zwiększać dawkę o 5 mg, jednak nie należy przekraczać 30 mg na dobę9101112.
- Epizody maniakalne (od 13 lat): Podobny schemat jak w schizofrenii, leczenie trwa maksymalnie do 12 tygodni. U młodszych dzieci arypiprazol nie jest zalecany ze względu na brak danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności13141516.
Roztwór doustny i tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
Roztwór doustny oraz tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej są alternatywą dla osób, które mają trudności z połykaniem. Dawkowanie tych postaci odpowiada standardowym dawkom arypiprazolu podawanym doustnie w tabletkach czy kapsułkach28.
- W przypadku równoczesnego stosowania leków, które mogą wpływać na metabolizm arypiprazolu (np. silne inhibitory lub induktory enzymów CYP3A4 lub CYP2D6), konieczne może być zmniejszenie lub zwiększenie dawki arypiprazolu1718.
- Po odstawieniu leków wpływających na metabolizm arypiprazolu, dawkę należy ponownie dostosować do standardowej1718.
- Pacjenci palący tytoń oraz różnice płci nie wymagają modyfikacji dawki1920.
Dawkowanie w postaci roztworu do wstrzykiwań (krótkodziałającego)
- Dorośli: Zazwyczaj jednorazowe wstrzyknięcie domięśniowe 9,75 mg. Skuteczna dawka mieści się w zakresie 5,25 mg do 15 mg jako pojedyncze wstrzyknięcie. Można podać kolejną dawkę po 2 godzinach, ale nie więcej niż trzy wstrzyknięcia w ciągu doby3.
- Maksymalna dawka dobowa: Łącznie ze wszystkimi postaciami arypiprazolu nie powinna przekraczać 30 mg na dobę3.
- Dzieci i młodzież: Brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności w tej grupie wiekowej – nie stosować21.
Dawkowanie w postaci przedłużonego uwalniania (depot – wstrzyknięcia domięśniowe)
- Dorośli – leczenie podtrzymujące schizofrenii: Standardowa dawka to 400 mg (Abilify Maintena) domięśniowo raz w miesiącu (nie wcześniej niż po 26 dniach od poprzedniego wstrzyknięcia). Po pierwszym wstrzyknięciu przez 14 dni należy dodatkowo przyjmować arypiprazol doustnie (10–20 mg na dobę). W razie działań niepożądanych można zmniejszyć dawkę do 300 mg raz w miesiącu4.
- Nowoczesne depot o przedłużonym działaniu (co 2 miesiące): Dawka 960 mg domięśniowo co dwa miesiące. Po zmianie z miesięcznego schematu należy rozpocząć od dawki 960 mg nie wcześniej niż 26 dni po ostatnim wstrzyknięciu 400 mg, potem kontynuować co 56 dni. U osób z wolniejszym metabolizmem lub przyjmujących określone leki stosuje się dawkę 720 mg co dwa miesiące522.
- Dzieci i młodzież: Bezpieczeństwo i skuteczność depot arypiprazolu nie zostały określone w tej grupie wiekowej2324.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Schizofrenia: od 15 lat, dawkowanie jak wyżej, z ostrożnym stopniowym zwiększaniem dawki od 2 mg910.
- Epizody maniakalne: od 13 lat, maksymalnie 12 tygodni terapii, nie przekraczać 10 mg na dobę jako dawki standardowej1314.
- Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 13 lat13.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Nie ma określonego schematu modyfikacji dawki, ale ze względu na większą wrażliwość tej grupy można rozważyć mniejszą dawkę początkową, jeśli pozwala na to stan kliniczny1920.
- Bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały dokładnie zbadane w tej grupie – dawkowanie zawsze należy ustalać ostrożnie1920.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
- Nie ma konieczności modyfikacji dawki u pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby2620.
- W przypadku ciężkiej niewydolności wątroby – brak wystarczających danych, dawkowanie należy ustalać bardzo ostrożnie i najlepiej rozważyć stosowanie postaci doustnej2620.
- Maksymalna dawka 30 mg na dobę powinna być stosowana z wyjątkową ostrożnością19.
Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią
- Brak szczegółowych zaleceń dotyczących dawkowania. Stosowanie arypiprazolu w tej grupie powinno być dokładnie rozważone przez lekarza, biorąc pod uwagę potencjalne korzyści i ryzyko26.
- W przypadku pominięcia dawki depot (np. przedłużonego działania) – należy jak najszybciej podać kolejną dawkę i kontynuować ustalony schemat. Jeśli przerwa była dłuższa, może być konieczne powtórne włączenie doustnego arypiprazolu przez 14 dni lub zastosowanie dwóch wstrzyknięć w różnych miejscach, zgodnie z zaleceniami lekarza2728.
- U osób z wolnym metabolizmem CYP2D6 dawka powinna być mniejsza, a niektórych połączeń lekowych należy unikać2029.
- W razie wystąpienia działań niepożądanych można rozważyć zmniejszenie dawki9427.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Nie należy przekraczać 30 mg arypiprazolu na dobę, niezależnie od postaci leku143.
- Przedawkowanie może prowadzić do takich objawów jak senność, wzrost ciśnienia krwi, nudności, wymioty, biegunka, tachykardia (przyspieszone bicie serca), a w ciężkich przypadkach – utrata przytomności303132.
- W przypadku przedawkowania należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Leczenie polega na kontroli objawów i monitorowaniu stanu pacjenta303132.
Podsumowanie: Arypiprazol – elastyczne dawkowanie dla różnych potrzeb
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli (tabletki/kapsułki/roztwór doustny) | Schizofrenia: 10–15 mg/dobę, podtrzymująca 15 mg/dobę, max. 30 mg/dobę; Mania: 15 mg/dobę, max. 30 mg/dobę |
| Dzieci i młodzież (13–17 lat) | Start od 2 mg (roztwór), po 2 dniach 5 mg, docelowo 10 mg/dobę, max. 30 mg/dobę; max. 12 tygodni terapii w manii |
| Osoby starsze (65+ lat) | Możliwość mniejszej dawki początkowej; ostrożność |
| Niewydolność nerek | Brak konieczności modyfikacji dawki |
| Niewydolność wątroby (łagodna/umiarkowana) | Brak konieczności modyfikacji dawki |
| Niewydolność wątroby (ciężka) | Ostrożność, najlepiej postać doustna, max. dawka z dużą ostrożnością |
| Postać depot (wstrzyknięcia domięśniowe) | Standardowo 400 mg co miesiąc lub 960 mg co 2 miesiące; przez 14 dni po pierwszym wstrzyknięciu kontynuować arypiprazol doustny |
| Kobiety w ciąży/karmiące | Brak szczegółowych zaleceń; decyzja indywidualna lekarza |


















