Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneCo oznacza mechanizm działania substancji czynnej?
Mechanizm działania substancji czynnej to sposób, w jaki dana substancja wpływa na organizm, aby przynieść zamierzony efekt leczniczy1. Zrozumienie tego mechanizmu jest kluczowe, ponieważ pozwala przewidzieć, jak lek będzie działał, jakie może mieć skutki uboczne oraz w jakich sytuacjach będzie najskuteczniejszy2. W przypadku alemtuzumabu, mechanizm działania opiera się głównie na wpływie na układ odpornościowy, a dokładniej na określone typy białych krwinek.
Warto wspomnieć o dwóch ważnych pojęciach: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika to nauka o tym, jak lek działa na organizm – czyli co robi lek w organizmie. Natomiast farmakokinetyka opisuje, co organizm robi z lekiem – jak go wchłania, rozprowadza, przetwarza i wydala3.
Jak działa alemtuzumab? Proste wyjaśnienie mechanizmu
Alemtuzumab jest tzw. przeciwciałem monoklonalnym, czyli specjalnie zaprojektowanym białkiem, które rozpoznaje i przyczepia się do określonych komórek w organizmie1. Jego głównym celem jest cząsteczka CD52, obecna w dużych ilościach na powierzchni limfocytów T i B – to komórki odpornościowe, które odgrywają kluczową rolę w rozwoju stwardnienia rozsianego1.
- Alemtuzumab wiąże się z CD52 na limfocytach T i B, powodując ich zniszczenie1.
- Proces ten zachodzi poprzez tzw. cytolizę, czyli rozpad komórek, do którego dochodzi dzięki obecności przeciwciał oraz układu dopełniacza (elementów układu odpornościowego wspomagających niszczenie komórek)2.
- Zniszczenie tych komórek prowadzi do zmniejszenia ich liczby we krwi, co pomaga ograniczyć nieprawidłową aktywność układu odpornościowego, odpowiedzialną za atakowanie własnych tkanek w stwardnieniu rozsianym2.
- Po pewnym czasie liczba limfocytów powoli wraca do normy, ale ich skład i właściwości mogą się zmienić, co przyczynia się do długotrwałego efektu terapeutycznego4.
Alemtuzumab oddziałuje także na inne komórki odpornościowe, takie jak komórki NK, monocyty czy makrofagi, ale wpływ ten jest krótkotrwały2.
- Zmniejsza liczbę limfocytów T i B, co ogranicza aktywność choroby.
- Po leczeniu limfocyty stopniowo się odbudowują, ale nie zawsze wracają do stanu wyjściowego przed upływem 12 miesięcy.
- Wpływ na inne komórki odpornościowe (neutrofile, monocyty, komórki NK) jest przejściowy.
- Zmiany w składzie limfocytów mogą sprzyjać zwiększeniu udziału komórek regulujących odpowiedź immunologiczną, co pomaga w stabilizacji choroby.
Losy alemtuzumabu w organizmie – co dzieje się po podaniu?
Alemtuzumab jest podawany w postaci dożylnej infuzji, a jego stężenie we krwi rośnie z każdą kolejną dawką w trakcie cyklu leczenia3. Najwyższe stężenia obserwuje się po ostatnim wlewie, a następnie szybko się one obniżają. Średni czas, po którym połowa dawki zostaje usunięta z organizmu (tzw. okres półtrwania), wynosi około 4–5 dni3.
- Po około 30 dniach od zakończenia cyklu leczenia stężenie alemtuzumabu we krwi jest bardzo niskie lub niewykrywalne3.
- Alemtuzumab, jako białko, jest rozkładany przez organizm na mniejsze fragmenty i aminokwasy – nie wydala się go w postaci niezmienionej5.
- Nie przeprowadzono klasycznych badań dotyczących przemian metabolicznych tej substancji, ale oczekuje się, że jest ona rozkładana przez enzymy obecne w całym organizmie5.
- Nie ma danych na temat wpływu wieku powyżej 55 lat, rasy czy płci na losy alemtuzumabu w organizmie pacjentów ze stwardnieniem rozsianym5.
W praktyce oznacza to, że alemtuzumab działa długo po podaniu, głównie dzięki wpływowi na układ odpornościowy, a nie przez stałą obecność leku we krwi.
Co wykazały badania przedkliniczne?
Przedkliniczne badania nad alemtuzumabem prowadzono głównie na myszach. Nie stwierdzono działania rakotwórczego ani mutagennego tej substancji6. Badania nad płodnością wykazały pewne zmiany w liczbie i budowie plemników u samców, ale nie miały one wpływu na płodność6. U samic myszy zaobserwowano zmniejszenie liczby ciałek żółtych i miejsc implantacji, ale nie stwierdzono wpływu na płodność.
W badaniach na ciężarnych myszach zaobserwowano, że alemtuzumab przenika przez łożysko, a przy wysokich dawkach może dochodzić do zwiększonego ryzyka obumarcia zarodków. Nie wykazano jednak wad rozwojowych płodów7. U młodych myszy, które miały kontakt z lekiem w życiu płodowym, zauważono zmiany w liczbie limfocytów, jednak rozwój fizyczny, poznawczy i płciowy nie był zakłócony8.
- Nie wykazano działania rakotwórczego ani mutagennego w badaniach przedklinicznych.
- W badaniach na myszach nie zaobserwowano wpływu na płodność, mimo niektórych zmian w parametrach nasienia.
- U ciężarnych myszy wysokie dawki mogły wpływać na rozwój zarodków, ale nie powodowały wad rozwojowych.
- Alemtuzumab przenika przez łożysko i może wpływać na układ odpornościowy młodych zwierząt.
Alemtuzumab – mechanizm działania w leczeniu stwardnienia rozsianego
Alemtuzumab jest przykładem leku, który poprzez ukierunkowany wpływ na układ odpornościowy, pozwala skutecznie ograniczać aktywność stwardnienia rozsianego i zmniejszać ryzyko progresji niepełnosprawności2. Jego działanie polega na selektywnym niszczeniu wybranych komórek odpornościowych, co prowadzi do ich przejściowego obniżenia, a następnie do odbudowy w korzystniejszym dla pacjenta składzie4. Dzięki temu nawroty choroby są rzadsze, a postęp choroby spowalnia. Losy leku w organizmie są dobrze poznane, a badania przedkliniczne potwierdziły bezpieczeństwo stosowania w zakresie określonych dawek i warunków.