Zapalenie dziąseł to odwracalny stan zapalny, który rozwija się w wyniku nagromadzenia płytki nazębnej. Natomiast zapalenie przyzębia (paradontoza) jest stanem nieodwracalnym, który może prowadzić do utraty zębów. Niektórzy badacze sugerują, że niedobór koenzymu Q10 może być powiązany z rozwojem tych stanów dolegliwości.

Przeprowadzono badanie na pacjentach z problemami przyzębia, którzy przeszli zabieg skalingu i wygładzania powierzchni korzeni w celu usunięcia kamienia nazębnego i bakterii. Pacjentów podzielono na dwie grupy: jedna przyjmowała suplementy z koenzymem Q10, a druga placebo. Grupa przyjmująca koenzym Q10 uzyskała lepsze wyniki w poprawie zdrowia dziąseł w porównaniu do grupy placebo. Jednak to, czy koenzym Q10 jest rzeczywiście skuteczny w walce z problemami przyzębia, wymaga dalszych badań [1-3].

Jakie są preparaty z koenzymem Q10 na dziąsła?

Oprócz preparatów doustnych, w badaniach oceniano również żele do stosowania miejscowego na dziąsła. Taka forma aplikacji umożliwia bezpośrednie działanie na zmienione chorobowo tkanki, co może przyspieszać leczenie stanów zapalnych i wspierać regenerację [1,2].

Koenzym Q10 Naturell, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• 1 kapsułka zawiera 100 mg koenzymu Q10 zawieszonego w oleju MCT – producent deklaruje, że jest główny składnik otrzymywany na drodze naturalnej fermentacji, dzięki czemu przypomina naturalny koenzym Q10 produktowany w organizmie;
• forma koenzymu Q10 jest biologicznie aktywna i łatwo przyswajalna;
• analiza składu pozwala zakładać, że produkt nie zawiera glutenu i laktozy;
• kapsułki łatwe do połknięcia;
• zalecane dawkowanie to 1 kapsułka dziennie [4].

Koenzym Q10 Oleofarm, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• 1 kapsułka zawiera 100 mg koenzymu Q10;
• olej MCT poprawia przyswajalność głównego składnika;
• analiza składu pozwala przypuszczać, że produkt jest pozbawiony glutenu i laktozy;
• zalecane dawkowanie to 1 kapsułka dziennie [5].

Pharmasis Q10 Sensitive, tabletki do ssania

O produkcie

• suplement diety;
• 1 tabletka do ssania zawiera 30 mg koenzymu Q10;
• formuła wzbogacona o witaminę C, E, B6 i D;
• główny składnik działa zarówno miejscowo, jak i ogólnie;
• zalecane dawkowanie wynosi 1-2 tabletki dziennie;
• po zastosowaniu nie należy nic jeść ani pić przez kolejne 15-30 minut [6].

Dentomit, żel MSE dr Enzmann

O produkcie

• żel zawiera nanokoenzym Q10, beta-glukan oraz olejek miętowy;
• preparat nanosi się punktowo na zmienione chorobowo miejsca;
• jedno opakowanie wystarcza na około 100 aplikacji;
• zaleca się miejscowe stosowanie 2-3 razy dziennie;
• po zastosowaniu nie należy nic jeść ani pić przez ok. 30 minut;
• w składzie znajduje się alkohol [7].

Jak stosować koenzym Q10?

Badania naukowe wykazują, że koenzym Q10, jako silny antyoksydant, efektywnie redukuje stres oksydacyjny i wspomaga proces gojenia tkanek. Zalecane dawki doustne wahają się od 100 do 300 mg dziennie, przy czym optymalny czas trwania terapii wynosi od 4 do 12 tygodni. Preparaty doustne z koenzymem Q10 najlepiej przyjmować razem z posiłkiem zawierającym tłuszcze, które zwiększają wchłanianie tego związku. 

Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem, który oceni, czy jest ona wskazana, dobierze odpowiednią dawkę oraz zarekomenduje najskuteczniejszą formę preparatu [1,2].

Podsumowanie

Koenzym Q10 znajduje zastosowanie w różnych dziedzinach, w tym w stomatologii, gdzie pomaga dbać o zdrowie dziąseł i jamy ustnej. Jego suplementacja w postaci doustnych preparatów oraz stosowanie miejscowych żeli na dziąsła mogą wspomagać leczenie zapalenia dziąseł i paradontozy. Szczególnie dobre efekty uzyskuje się, gdy jest on stosowany równolegle z tradycyjnymi metodami, takimi jak skaling. Wyniki badań nad skutecznością koenzymu Q10 są jednak zróżnicowane i wskazują na potrzebę dalszych badań w celu jednoznacznego potwierdzenia jego działania [1-3].

To stan zapalny, który najczęściej powstaje w wyniku nieleczonej próchnicy. Może mieć postać przewlekłą lub ostrą. W przypadku ostrego zapalenia okostnej objawy pojawiają się nagle i z dużą intensywnością. Zapalenie przewlekłe natomiast, może dawać mniej wyraziste i mniej nasilone symptomy. W przypadku ostrego zapalenia ból pojawia się nagle i szybko narasta, utrudniając jedzenie, picie i mówienie. Ząb, wokół którego toczy się stan zapalny, może być dodatkowo rozchwiany. Dodatkowo może pojawić się miejscowa opuchlizna i szczękościsk oraz ogólne symptomy typowe dla stanów zapalnych, czyli: podwyższona temperatura, osłabienie, dreszcze, ból głowy i obniżone samopoczucie. Najbardziej wyrazistym objawem zapalenia okostnej zęba jest silny ból kości żuchwy lub szczęki [1]. 

Jakie są przyczyny zapalenia okostnej zęba?

Może być wiele przyczyn zapalenia okostnej zęba. Do najczęstszych zalicza się:

• nieleczona próchnica;
• zniszczone zęby objęte martwicą miazgi lub zgorzelą;
• pozostawione w dziąśle fragmenty korzeni po wyrwaniu zęba;
• nieprawidłowo przeprowadzone leczenie kanałowe;
• zaawansowane procesy zapalne przyzębia;
• nieprawidłowe wyrzynanie się zębów mądrości;
• nieprawidłowe podanie znieczulenia miejscowego;
• rozszerzanie się procesu zapalnego z okolicznych tkanek [2].

Jakie są objawy zapalenia okostnej zęba?

Najczęstszym objawem zapalenia okostnej zęba jest silny, pulsujący ból. W wielu przypadkach ból ten utrudnia codzienne funkcjonowanie – pacjenci nie mogą jeść, pić,   a w wielu przypadkach mają utrudnioną mowę. Ból może promieniować do okolicznych tkanek głowy i szyi, a także do oka czy ucha. Uwagę należy zwrócić także na dziąsła, które są zwykle opuchnięte i skłonne do wzmożonego krwawienia. Dodatkowo bardzo często na twarzy pojawia się opuchlizna, która zlokalizowana jest zwykle w okolicy policzka, a czasem nawet szyi. Zdarzają się także przypadki występowania szczękościsku, który jest bezwzględnym wskazaniem do wizyty u stomatologa lub w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym [2].

Jak wygląda leczenie domowe zapalenia okostnej zęba?

Leczenie zapalenia okostnej domowymi metodami ogranicza się w zasadzie jedynie do przykładania zimnych okładów na opuchliznę, co nieco zmniejsza dolegliwości bólowe. Ewentualnie można płukać usta ziołowymi naparami lub specjalnymi płynami do płukania jamy ustnej o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbólowym.

Zapalenie okostnej zęba – jak uśmierzyć ból?

Leczenie opiera się głównie na dwóch procedurach – leczeniu kanałowym lub ekstrakcji zęba przez chirurga szczękowo-twarzowego. W pierwszej kolejności należy jednak rozprawić się ze stanem zapalnym. W tym celu lekarz przepisuje antybiotyk i środki przeciwbólowe, które pomogą przetrwać najgorszy okres – czyli ten związany z bólem. To, ile trwa zapalenie okostnej zęba, ma wpływ na długość leczenia. Dlatego przy pojawieniu się pierwszych wyraźnych objawów nie warto zwlekać z wizytą u lekarza dentysty i rozpocząć leczenie możliwie szybko. Antybiotykoterapia zwykle trwa 7-14 dni. Po ustąpieniu stanu zapalnego okostnej lekarz może przystąpić do leczenia zasadniczego, czyli do usunięcia pierwotnej przyczyny problemu. 

Podsumowanie

Zapalenie okostnej wiąże się z silnym bólem, który utrudnia normalne funkcjonowanie. Na szczęście diagnostyka i leczenie tego schorzenia są stosunkowo proste, zwłaszcza jeśli stan zapalny nie rozwinął się za bardzo. Właśnie dlatego należy możliwie jak najszybciej udać się do lekarza, kiedy odczuwamy silny ból zęba, a domowych metod leczenia nie traktować jako tych, które rozwiążą problem.

Paradontoza jest zapaleniem przyzębia, obejmującym przyzębie, dziąsła, ozębną, cement korzeniowy i kość wyrostka zębodołowego. Są to struktury odpowiedzialne za utrzymanie zębów na swoich miejscach. Paradontoza, zaraz po próchnicy, jest najczęściej występującą chorobą jamy ustnej [1].

Jakie są przyczyny paradontozy?

Wśród przyczyn paradontozy można wyróżnić:

• nieprawidłowa higiena (nieusuwanie resztek pokarmów czy napojów pozostających na płytce nazębnej prowadzi do namnażania się tam grzybów i zębów);
• osad (kamień) nazębny;
• wiek powyżej 35 lat znacznie zwiększa szansę wystąpienia paradontozy;
• palenie papierosów i nadużywanie alkoholu;
• niektóre choroby, takie jak cukrzyca czy niewydolność krążenia;
• wahania hormonów podczas dojrzewania czy menopauzy;
• spadek odporności [1,2].

Jak wygląda paradontoza? Objawy

Większość pacjentów nie wie, jak wygląda paradontoza i nie zawsze jest ją w stanie prawidłowo rozpoznać. Nagromadzone bakterie, żerujące na nieusuwanym osadzie i kamieniu nazębnym, prowadzą do wytworzenia stanów zapalnych w obrębie jamy ustnej. Z kolei nieleczone zapalenie sprzyja powstawaniu patologicznych kieszonek przyzębnych, co sprzyja niszczeniu struktur utrzymujących zęby w zębodole. Lekarz dentysta potwierdzenie paradontozy może otrzymać za pomocą zdjęcia rentgenowskiego [1,3].

Główne objawy paradontozy to:

• zaczerwienienie, zapalenie i obrzęk dziąseł;
• nadwrażliwość zębów na zmianę temperatur (na ciepło i zimno);
• ból w trakcie mycia zębów, szczególnie w okolicach dziąseł;
• nieprzyjemny zapach z ust;
• odsłonięcie szyjek zębowych;
• krwawienie dziąseł;
• czasami mogą pojawić się stany ropne;
• ubytki w kośćcu widoczne na zdjęciu rentgenowskim szczęki i żuchwy;
• nieleczona paradontoza może prowadzić nawet do wypadnięcia zębów lub konieczności ich usunięcia [1,2].

Jak leczyć paradontozę?

Leczenie paradontozy jest czasochłonne i wymaga regularnych działań. Ważne jest, aby regularnie chodzić do stomatologa, co pozwoli jak najszybciej zdiagnozować pojawiającą się paradontozę. Zaawansowana paradontoza jest znacznie trudniejsza w leczeniu niż taka, która została wykryta na wczesnym etapie.  Z tego względu również leczenie zaproponowane przez dentystę będzie różne w zależności od tzw. wskaźnika periodontologicznego.

Dla przykładu, jeżeli pacjent ma zdrowe przyzębie, a występuje jedynie krwawienie z dziąseł po mało inwazyjnym zgłębnikowaniu, to dentysta z reguły zaleca jedynie odpowiednią higienę jamy ustnej. Jeżeli pacjent posiada nagromadzony kamień nazębny, to zaleca się wykonanie zabiegu usunięcia kamienia. Bardziej zaawansowane przypadki paradontozy mogą wymagać nawet metod chirurgicznych.

Reasumując, czy da się i jak cofnąć paradontozę? Leczenie, jak opisano, zależy od stopnia jej zaawansowania, a to, czy będzie powracać, związane jest z czynnikami, które ją wywołały. Jeżeli spowodowała ją zła higiena, palenie papierosów czy nadużywanie alkoholu, to zdecydowanie łatwiej wyeliminować takie czynniki niż np. predyspozycje genetyczne do paradontozy. Niemniej jednak paradontoza jest zaliczana do chorób wyleczalnych [1,3].

Jakie zabiegi może wykonać dentysta?

• z reguły pierwszymi zabiegami wykonywanymi przez dentystę jest oczyszczenie zębów z kamienia nazębnego – skaling, piaskowanie oraz lakierowanie;
• usuwanie płytki nazębnej i złogów nazębnych i poddziąsłowych;
• wyrównywanie nawisów wypełnień [2,3].

Jakie preparaty na paradontozę kupisz w aptece?

Ajona Stomaticum, koncentrat pasty do zębów 25 ml

• pełny skład preparatu to: Calcium Carbonate, Sodium Bicarbonate, Sodium Lauryl Sulfate, Bisabolol, Saccharin, Urea, Diammonium Phosphate, Algin, Tricalcium Citrate, Glycerin, Aqua, Anethol, Citronellol, Eucalyptol, Eugenol, Geraniol, Linalool, Mentha viridis, Menthol, Thymol;
• produkt jest stosowany do codziennej higieny jamy ustnej, przeciwdziałania próchnicy, paradontozie i nieprzyjemnemu zapachowi z ust [4].

Biodent, pasta do zębów przeciw parodontozie 125 g

• pełny skład past to: Aqua, Sorbitol, Hydrated Silica, Sodium Lauryl Sulfate, Titanium Dioxide, Aroma, Cellulose Gum, Xanthan Gum, Chamomilla Recutita Extract, Salvia Officinalis Extract, Melissa Officinalis Extract, Hamamelis Virginiana Extract, Potentilla Erecta Extract, Rosmarinus Officinalis Extract, Sodium Fluoride, Allantoin, Sodium Saccharin, Methylparaben, Disodium EDTA, Citral, Geraniol, Limonene, Linalool, Benzyl Alcohol, Citronellol, Eugenol, CI 42090, CI 19140;
• można stosować codziennie po każdym posiłku;
• produkt stosowany jest w profilaktyce parodontozy i zapobieganiu próchnicy zębów [5].

Baikadent, 5,77 mg/g żel do stosowania w jamie ustnej 15 g

• 1 g żelu zawiera 5,77 g zespółu flawonów izolowanych z korzenia Scutellaria baicalensis;
• dorośli mogą stosować żel 2-4 razy dziennie;
• preparat stosuje się w leczeniu uzupełniającym paradontopatii powierzchownych i głębokich oraz w profilaktyce chorób przyzębia i w przewlekłych stanach zapalnych śluzówki jamy ustnej [6].

Lacalut activ, płyn do płukania ust 300 ml

• płyn zawiera bis(hydroxyethyl)aminopropyl-N-hydroxyethyloctadecylamin-dihydrofluorid (aminofluorek, zawartość fluoru 225 ppm);
• może być stosowany od 6 roku życia;
• jest stosowany do codziennej higieny jamy ustnej i ochronie przy parodontozie, próchnicy, stanach zapalnych czy krwawieniu dziąseł [7].

Sachol żel stomatologiczny, żel do stosowania w jamie ustnej i na dziąsła 10 g

• 1 g żelu zawiera 87,1 mg salicylanu choliny i 0,1 mg chlorku cetalkoniowego;
• zaleca się stosować 2-3 razy dziennie;
• żel stosuje się w zapaleniu dziąseł i chorobach przyzębia [8].

Czy można całkowicie wyleczyć paradontozę?

Nie ma możliwości całkowitego wyleczenia paradontozy. Można jednak ją skutecznie kontrolować i zarządzać, aby zapobiegać dalszemu postępowi choroby i utracie zębów.

3 skuteczne sposoby na paradontozę

Aby zapobiegać paradontozie, należy przestrzegać 3 prostych zasad profilaktycznych:

• należy szczotkować zęby co najmniej 3 razy dziennie (nawet jeśli dziąsła krwawią);
• przynajmniej raz dziennie należy czyścić przestrzenie międzyzębowe za pomocą nici dentystycznych;
• należy stosować płyny do płukania jamy ustnej np. SeptOral Profilactic lub specjalne spraye np. Dentomit.

Podsumowanie

Paradontoza, obok próchnicy, jest najczęściej występującą chorobą przyzębia. Zdecydowanie łatwiej jej uniknąć, niż ją leczyć, dlatego warto zastosować kroki profilaktyczne. Odpowiednia higiena jamy ustnej i regularne usuwanie kamienia pozwoli uniknąć rozwojowi paradontozy. Leki na paradontozę bez recepty to najczęściej pasty lub płyny do higieny jamy ustnej. Bardziej zaawansowane stadia paradontozy wymagają specjalistycznego leczenia w gabinecie dentystycznym. Należy pamiętać, że zaniedbana paradontoza może doprowadzić nawet do utraty zębów.

Zioła do płukania mają działanie przeciwzapalne, ściągające, odkażające, w związku z tym stosujemy je w przypadku chorób jamy ustnej i gardła o podłożu zapalnym. Będą to przede wszystkim:

• wszelkiego rodzaju zapalenia dziąseł, języka, błon śluzowych jamy ustnej
• łagodne zapalenie przyzębia
• afty
• pleśniawki
• krwawienia z dziąseł
• pomocniczo w parodontozie

Powyższe schorzenia objawiają się zazwyczaj uczuciem pieczenia, bólu w jamie ustnej. Mogą być wyczuwalne zgrubienia pod językiem. W stanach zapalnych sięgających do gardła mogą pojawić się trudności z przełykaniem [1].

W jakiej formie można kupić zioła do płukania jamy ustnej?

Zioła mają szerokie zastosowanie w medycynie. Jednak zawsze, aby móc skorzystać z drogocennych związków chemicznych zawartych w roślinach, należy odpowiednio przygotować preparat. W przypadku ziół do płukania jamy ustnej będą to:

Alkoholowe wyciągi

Sporządza się je, wykorzystując etanol w różnym stężeniu. Ze względu na to, że wytwarzanie wyciągów alkoholowych jest skomplikowane, rynek apteczny ma do zaoferowanie gotowe roztwory.

Dentosept do płukania

W preparacie Dentosept znajdziemy alkoholowe wyciągi zawierające:

• koszyczek rumianku: w olejku eterycznym zawiera przede wszystkim seskwiterpeny, które odpowiadają za działanie przeciwzapalne na błony śluzowe [2].
• korę dębu: ma działanie ściągające, co oznacza, że przyspiesza gojenie się owrzodzeń i ran poprzez usuwanie martwych elementów na powierzchni błon śluzowych. Za to działanie odpowiadają garbniki [3].
• Liść szałwii: Olejek eteryczny z liści szałwii posiada bogactwo związków chemicznych nadający roślinie działanie przeciwzapalne, ściągające oraz hamujące rozwój drobnoustrojów [4].
• Ziele arniki: Substancje czynne wnikają przez błony śluzowe, powodując uszczelnienie i wzmocnienie naczyń krwionośnych. Dzięki temu w kontekście leczenia chorób jamy ustnej, zastosowanie ziela arniki powoduje hamowanie krwawienia dziąseł i mikrourazów, tym samym przyspieszając gojenie [5].
• Kłącze tataraku: Ma działanie przeciwbakteryjne oraz ściągające.
• Ziele mięty: Stosowane zewnętrznie liście mięty mają działanie przeciwbakteryjne i ściągające [6].
• Ziele tymianku: Tymianek ma działanie grzybobójcze i bakteriobójcze. Dzięki czemu stany zapalne jamy ustnej wywołane drobnoustrojami chorobotwórczymi są łagodzone [7].

Ze względu na zastosowanie etanolu w wysokim stężeniu do przygotowywania Dentoseptu, preparat jest wskazany dla osób powyżej 6 roku życia. Dentosept jest koncentratem, co oznacza, że przed użyciem należy go rozcieńczyć [1].

Salviasept do płukania gardła

Preparat jest koncentratem wyciągu alkoholowego z liści szałwii. Jak wcześniej wspomniałam, liść szałwii zawiera związki chemiczne, które powodują działanie przeciwzapalne i hamujące rozwój drobnoustrojów. Oprócz tego roślina zawiera garbniki, działające ściągająco na powierzchnię błon śluzowych. Preparat zawiera również:

• olejek goździkowy, tymiankowy, majerankowy, miętowy: nadające preparatowi działanie przeciwzapalne
• wyciągi z liści szałwii, koszyczków rumianku, ziela mięty, ziela tymianku, ziela krwawnika oraz owoców kopru. Ziele krwawnika dodaje działanie przeciwkrwotoczne, a owoc kopru działa odkażająco.

Salviasept jest wskazany do stosowania wyłącznie dla osób dorosłych. Przed użyciem należy go rozcieńczyć z wodą [4,8,9,10].

Zioła do zaparzania

Na rynku aptecznym dostępne są także preparaty do zaparzania w wodzie w warunkach domowych. Ze względu na prostsze składy i brak wykorzystania alkoholu, preparaty do zaparzania mogą być używane dla dzieci oraz w skojarzeniu z innymi lekami.

Septosan

Mieszanka ziołowa dostępna w torebkach do zaparzania posiada:

• ziele tymianku
• liść szałwii
• liść mięty pieprzowej

Taki skład zapewnia preparatowi działanie silnie przeciwzapalne, bakteriobójcze, grzybobójcze i odkażające. 1 torebkę preparatu należy zalać wrzątkiem i parzyć pod przykryciem 15 minut. Tak jak w przypadku innych preparatów roślinnych należy wziąć pod uwagę występowanie alergii. Ze względu na brak danych o bezpieczeństwie przed płukaniem <a href=”/poradnik/czy-warto-kupowac-tabletki-na-alergie-rozpuszczalne-w-jamie-ustnej/”>jamy ustnej u dzieci warto skonsultować się z lekarzem [4,6,7,11].

Rumianek

Torebkę z rumiankiem należy parzyć we wrzątku przez 10 minut. Ze względu na profil bezpieczeństwa i brak obserwowanych działań niepożądanych, preparat można stosować u dzieci powyżej 6 miesiąca życia [2,12].

Apteczne półki są pełne płynów do gardła o działaniu antybakteryjnym oraz przeciwzapalnym. Dla osób preferujących naturalne metody leczenia znajdą się również płyny oparte na ziołowych wyciągach. Jak się połapać w tak dużym wyborze i wybrać najlepszy płyn do płukania jamy ustnej? Zapraszam do przeczytania przeglądu produktów, który ułatwi wybór odpowiedniego płynu do płukania jamy ustnej.

Kiedy stosuje się płyny do płukania jamy ustnej?

Płyny do płukania jamy ustnej i gardła są stosowane w różnych sytuacjach. Przykładowo, mogą być używane jako część codziennej rutyny higieny jamy ustnej, aby utrzymać czystość i świeży oddech. Mogą również być stosowane w leczeniu stanów zapalnych jamy ustnej i gardła, takich jak zapalenie dziąseł czy zapalenie gardła, ponieważ mogą pomóc w zmniejszeniu stanu zapalnego, złagodzeniu bólu i przyspieszeniu gojenia. Niektóre płyny do płukania jamy ustnej zawierają składniki antybakteryjne, które mogą pomagać w redukcji ryzyka chorób przyzębia, takich jak zapalenie przyzębia czy próchnica. Ważne jest jednak, aby skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby wybrać odpowiedni płyn do płukania jamy ustnej i gardła odpowiedni do naszych indywidualnych potrzeb.

Który płyn do płukania jamy ustnej wybrać?

Active Soft Mint, płyn do płukania jamy ustnej z fluorem, bez alkoholu

• płyn zawiera fluorek sodu 0,05% w/w, mentol i glicerynę;
• preparat stosuje się 2 razy dziennie, rano i wieczorem;
• płyn chroni zęby i zapobiega chorobom zarówno przyzębia jak  i dziąseł, a dzięki zawartości fluoru chroni zęby przed próchnicą [1].

Alfa Med, płyn do płukania jamy ustnej

• płyn zawiera ekstrakt z siemienia lnianego, dwuglukonian chlorheksydyny, pantenol, arnikę i alantoinę;
• preparat nie zawiera alkoholu i barwników;
• stosuje się kilka razy dziennie, według zaleceń lekarza;
• jest to specjalistyczny płyn do płukania jamy ustnej dla pacjentów przed, w trakcie i po terapii przeciwnowotworowej;
• może być wykorzystywany również w leczeniu aft, infekcji jamy ustnej czy stanach zapalnych gardła [2].

Anaftin, płyn do stosowania w jamie ustnej

• zawiera poliwinylopirolidon i kwas hialuronowy;
• płyn nie zawiera alkoholu;
• stosuje się 3-4 razy dziennie, płucząc przez co najmniej minutę;
• łagodzi dolegliwości bólowe wywołane niewielkimi zmianami w jamie ustnej, takimi jak np. zmiany zapalne i owrzodzenia spowodowane aftami;
• może być również stosowany na zmiany w jamie ustnej powstałe podczas noszenia aparatów ortodontycznych i protez zębowych [3].

Corsodyl płyn do płukania jamy ustnej

• płyn zawiera diglukonian chlorheksydyny i etanol;
• preparat stosuje się go 2 razy dziennie rano i wieczorem, po umyciu zębów;
• ze względu na obecny w preparacie etanol, może on być używany przez osoby  powyżej 12 roku życia;
• preparat jest stosowany w leczeniu i profilaktyce zapalenia dziąseł, przyspiesza gojenie dziąseł oraz wspomaga leczenie aft oraz zakażeń jamy ustnej wywołanych przez drożdżaki [4].

Dentosept A, płyn do stosowania w jamie ustnej

• preparat zawiera wyciąg płynny złożony z koszyczka rumianku, kory dębu, ziela arniki, ziela tymianku, ziela ziela pieprzowej, kłącza tataraku, liścia szałwi, etanolu, i benzokainy;
• aftę należy smarować patyczkiem 3 razy dziennie;
• ze względu na obecny w preparacie etanol, może on być używany przez osoby powyżej 12 roku życia [5].

EludrilCARE płyn do płukania jamy ustnej

• płyn zawiera chlorek cetylopirydyny;
• dzieci w wieku od 6 do 12 lat płuczą jamę ustną przez 30 sekund, używając 10 ml nierozcieńczonego płynu, a starsze i osoby dorosłe 15 ml płynu;
• preparat jest stosowany do codziennej higieny jamy ustnej, zapobiega tworzeniu się płytki nazębnej;
• jest również polecany osobom używającym protezy, posiadającym implanty i noszącym aparaty ortodontyczne [6].

Octenisept Oral Mono

• lek zawiera oktenidynę;
• preparat nie zawiera alkoholu ani chlorheksydyny;
• należy płukać jamę ustną 2 razy dziennie;
• płyn wykazuje działanie przeciwbakteryjne.

Jak działają składniki zawarte w płynach do płukania gardła?

W płynach do płukania jamy ustnej znajduje się szeroka gama składników aktywnych. To właśnie one determinują działanie danego płynu. Do najczęściej występujących substancji zaliczymy:

• alantoine — przyspiesza gojenie ran i regenerację skóry oraz pobudza odbudowę naskórka;
• arnike — łagodzi obrzęki pourazowe, uszczelnia i wzmacnia naczynia krwionośne;
• cetylpirydyne — działa odkażająco i antybakteryjnie;
• gliceryne — nawilża i ogranicza wzrost drobnoustrojów;
• pantenol — działa łagodząco i przeciwzapalnie;
• chlorheksydyne — ma działanie przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybicze, redukuje tworzenie się płytki nazębnej;
• octenidyne — antyseptyczne i przeciwbakteryjnie;
• rumianek — przeciwalergicznie, zmniejsza stany zapalne dziąseł i zębów, hamuje rozwój drobnoustrojów;
• rozmaryn — odkażająco, pobudza krążenie krwi;
• szałwie — antyseptyczne, bakteriobójcze, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze, ułatwia gojenie się ran;
• siemię lniane — łagodząco, powlekająco i nawilżająco [8].

Można także samodzielnie przygotować ziołowe płukanki, wykorzystując wymienone powyżej zioła.

Czym kierować się wybierając płyn do płukana gardła?

Ze względu na bardzo dużą różnorodność dostępnych preparatów ciężko wskazać, które preparaty są lepsze, a które gorsze. W zależności od celu ich użycia zawsze warto dokładnie przeanalizować skład. Najważniejsze są znajdujące się w preparacie substancje czynne, to one odpowiadają za jego działanie. Warto również sprawdzić, czy preparat nie zawiera substancji, które mogą powodować podrażnienia np. etanolu, konserwantów czy sztucznych barwników. Kierując się tymi wytycznymi, łatwo można znaleźć preparat odpowiedni dla siebie.

Jak stosować płyny do płukania jamy ustnej i gardła?

Aby bezpiecznie i skutecznie stosować płyny do płukania jamy ustnej i gardła, postępuj zgodnie z poniższymi wytycznymi:

1. Wybierz odpowiedni produkt: Dokładnie przeczytaj etykietę, aby upewnić się, że produkt spełnia twoje potrzeby i jest bezpieczny w użyciu.
2. Przestrzegaj instrukcji: Zawsze postępuj zgodnie z zalecaną dawką i częstotliwością stosowania podaną na opakowaniu lub zgodnie z zaleceniem stomatologa. Przekroczenie zalecanej ilości może spowodować podrażnienie.
3. Rozcieńcz, jeśli konieczne: Niektóre płyny do płukania jamy ustnej i gardła mogą wymagać rozcieńczenia wodą przed użyciem. Postępuj zgodnie z instrukcjami na etykiecie w celu prawidłowego rozcieńczenia, jeśli jest to wymagane.
4. Wybierz odpowiedni moment: Ogólnie zaleca się stosowanie płynu do płukania jamy ustnej lub gardła po myciu zębów i języka, najlepiej w innym czasie niż szczotkowanie. Dzięki temu zapewniasz większą skuteczność i maksymalne korzyści.
5. Płucz: Weź zalecaną ilość płynu do płukania jamy ustnej lub gardła do ust i płucz nim przez określony czas. Upewnij się, że nie połykasz płynu.
6. Wypluj płyn: Po płukaniu wypluj płyn do płukania jamy ustnej lub gardła do zlewu. Nie płucz ust wodą bezpośrednio po użyciu płynu, aby składniki aktywne mogły dłużej działać i zapewnić pożądane korzyści.
7. Unikaj jedzenia i picia natychmiast po użyciu: Aby zapewnić optymalne działanie składników aktywnych płynu do płukania jamy ustnej lub gardła, unikaj jedzenia i picia przez co najmniej 30 minut po użyciu.
8. Prawidłowe przechowywanie: Przechowuj płyn do płukania jamy ustnej lub gardła zgodnie z instrukcjami na opakowaniu. Przechowuj go w miejscu niedostępnym dla dzieci i z dala od bezpośredniego światła słonecznego lub skrajnych temperatur.

Czy płyn do płukania jamy ustnej jest szkodliwy?

Płyn do płukania jamy ustnej może mieć różne skutki w zależności od składu i sposobu użycia. Niektóre płyny do płukania jamy ustnej zawierają alkohol, który może powodować podrażnienia w jamie ustnej i wysuszać jej tkanki. Oznacza to, że mogą one być szkodliwe dla osób ze skłonnością do suchych ust lub osób mających wrażliwą skórę w jamie ustnej.

Jednak warto zauważyć, że istnieją również płyny do płukania jamy ustnej, które nie zawierają alkoholu lub zawierają go w niższym stężeniu. Takie płyny często są wzbogacone o składniki, które wzmacniają szkliwo. Właściwe stosowanie płynu do płukania jamy ustnej we właściwych dawkach może przynieść korzyści dla zdrowia jamy ustnej, takie jak zapobieganie próchnicy, redukcja płytki nazębnej i odświeżenie oddechu.

Płyny do płukania jamy ustnej — skutki uboczne. Co mogą powodować?

Płyny do płukania jamy ustnej i gardła są powszechnie stosowane jako uzupełnienie codziennej higieny jamy ustnej. Chociaż są one ogólnie uważane za bezpieczne i skuteczne, istnieje kilka potencjalnych skutków ubocznych, o których warto wiedzieć.

1. Podrażnienie błony śluzowej: Niektóre płyny do płukania jamy ustnej i gardła mogą zawierać składniki, które mogą podrażniać delikatną błonę śluzową jamy ustnej i gardła. To może prowadzić do wystąpienia pieczenia, suchości lub uczucia dyskomfortu w ustach i gardle.
2. Reakcje alergiczne: Niektóre osoby mogą być uczulone na składniki obecne w płynach do płukania jamy ustnej i gardła. Może to prowadzić do wystąpienia reakcji alergicznych, takich jak wysypka, świąd, obrzęk lub trudności w oddychaniu. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek objawów alergicznych należy natychmiast przerwać stosowanie płynu i skonsultować się z lekarzem.
3. Zaburzenia smaku: Niektóre osoby zgłaszają wystąpienie zaburzeń smaku po stosowaniu płynów do płukania jamy ustnej i gardła. Mogą doświadczać zmiany w percepcji smaku, takiej jak metaliczny smak w ustach.
4. Osłabienie naturalnej flory bakteryjnej jamy ustnej: Niektóre płyny do płukania jamy ustnej i gardła mogą zawierać składniki, które zabijają zarówno szkodliwe, jak i korzystne bakterie w jamie ustnej. To może prowadzić do osłabienia naturalnej flory bakteryjnej i zaburzenia równowagi mikroflory w jamie ustnej.

Ważne jest, aby pamiętać, że skutki uboczne mogą się różnić w zależności od konkretnego płynu do płukania jamy ustnej i gardła oraz indywidualnych cech organizmu. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości lub obawy dotyczące stosowania konkretnego płynu, zalecamy skonsultowanie się z lekarzem lub farmaceutą.

Kto nie powinien stosować płynów do płukania jamy ustnej i gardła?

Płyny do płukania jamy ustnej i gardła nie powinny być stosowane przez wszystkich bez wyjątku. Istnieją pewne grupy osób, które powinny unikać stosowania tych produktów. Oto kilka przykładów osób, które powinny być ostrożne lub unikać stosowania płynów do płukania jamy ustnej i gardła:

1. Dzieci: Niektóre rodzaje płynów do płukania jamy ustnej i gardła zawierają składniki, które mogą być niebezpieczne dla dzieci. Dzieci poniżej określonego wieku powinny używać odpowiednich produktów przeznaczonych specjalnie dla nich.
2. Osoby uczulone na składniki: Niektóre osoby mogą mieć uczulenie na składniki obecne w płynach do płukania jamy ustnej i gardła, takie jak alkohol czy mentol. Osoby znanymi reakcjami alergicznymi na te składniki powinny unikać stosowania tych produktów.
3. Osoby z problemami zdrowotnymi: Istnieją pewne schorzenia lub problemy zdrowotne, które mogą wymagać unikania płynów do płukania jamy ustnej i gardła. Na przykład, osoby z chorobami nerek, zaburzeniami przyswajania wapnia czy nietolerancją alkoholu powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania tych produktów.

Pierwszy raz na rozwój próchnicy jesteśmy narażeni jeszcze w życiu płodowym. Aby zminimalizować ryzyko jej rozwoju w kolejnych latach życia dziecka, matka powinna zapewnić optymalne warunki dla rozwoju zawiązków zębowych u rozwijającego się płodu. Konieczna jest w tym celu odpowiednia dieta, czasami także odpowiednio dobrana suplementacja, a także redukcja ilości próchnicotwórczych drobnoustrojów z jamy ustnej ciężarnej [2]. 

Próchnicę diagnozuje się u dzieci już w pierwszych latach ich życia. Próchnica dotyka już dzieci kilkumiesięczne, a patologiczne zmiany pojawiają się na zębach mlecznych. Największy wzrost występowania próchnicy notuje się jednak między 2. a 3. rokiem życia. Choroba ta dotyczy ponad:

•  60% 3-latków;
•  70% 6-latków;
•  80% 12-latków;
• 90% 18-latków i dorosłych! [1].

Jak powstaje próchnica?

Próchnica jest to choroba, która dotyczy pacjentów w każdym wieku. Wywołują ją bakterie obecne w jamie ustnej. Drobnoustroje wykorzystują cukry dostarczane z pożywieniem do produkcji kwasów sprzyjających demineralizacji szkliwa. Ten etap objawia się białymi odwapnieniami na zębach. Wtedy struktura zęba nie jest jeszcze uszkodzona i można zahamować rozwój próchnicy. Często jednak pacjenci bagatelizują te objawy, co prowadzi do uszkodzenia szkliwa i zębiny. Wtedy dochodzi do zmiany białych plamek w brązowe i to skłania pacjenta do wizyty u stomatologa. Jeśli nie zostanie włączone leczenie, próchnica dociera do miazgi. Ten stan manifestuje się bólem zęba, stanem zapalnym, nadwrażliwością na zimne i gorące napoje [3,4].

Jakie czynniki sprzyjają powstawaniu próchnicy?

Nie da się wskazać jednej konkretnej przyczyny próchnicy. Jej etiologia jest zazwyczaj złożona. Na rozwój tej choroby mogą bowiem mieć wpływ następujące czynniki:

• indywidualna skłonność i podatność, wynikająca ze złej jakości i słabego uwapnienia tkanek zęba;
• obecność płytki bakteryjnej na powierzchni zębów, w tym bakterii kwasotwórczych, inicjujących rozwój próchnicy;
• pożywka węglowodanowa (cukry), jako czynnik stymulujący rozwój bakterii kwasotwórczych;
• wysoka częstotliwość spożywania przekąsek i słodyczy [1,2].

Rozwój próchnicy zębów może być spowodowany również niedoborem śliny.  Wynika to z faktu, że ma ona właściwości oczyszczające, zawiera wapń i fosforany potrzebne do mineralizacji szkliwa oraz odpowiada za utrzymanie odpowiedniego pH jamy ustnej ze względu na układy buforujące. Ponadto posiada lizozym będący enzymem o działaniu przeciwbakteryjnym. Zmniejszone wydzielanie śliny (kserostomia) najczęściej występuje na skutek:

1.Przyjmowania niektórych leków:

• przeciwalergiczne (np. hydroksyzyna, cetyryzyna (czytaj więcej: Leki na alergię — podział i przegląd leków przeciwhistaminowych | Leki.pl));
• przeciwdepresyjne (np. sertralina);
• cholinolityczne (np. bromek ipratropium);
• przeciwpsychotyczne (haloperidol, klozapina).

2. Okresu pomenopauzalnego u kobiet.

3. Radioterapii.

4. Chorób gruczołów ślinowych.

5. Stresu.

Na rynku aptecznym dostępne są preparaty ślinozastępcze, pozwalające złagodzić dyskomfort i zahamować rozwój próchnicy [3,5].

Próchnica to bakteryjna choroba tkanek zęba. Choć bakterie cały czas występują na powierzchni naszych zębów, to tylko w niektórych sytuacjach stanowią dla nas realne zagrożenie. Obniżona odporność, choroby przyzębia czy błony śluzowej mogą pretendować do namnożenia bakterii próchnicotwórczych. Za ogniska zakażenia w jamie ustnej uważa się między innymi owrzodzenia błony śluzowej, pozostawione korzenie zębów, głębokie kieszonki kostne (powyżej 6 mm), zęby z martwą miazgą, czy ropnie przyzębne [3]. 

Jak pozbyć się próchnicy?

Próchnicę należy bezwzględnie zacząć leczyć niezwłocznie po postawionej diagnozie. Leczenie jest dobierane indywidualnie przez specjalistę, bowiem stadia próchnicy mogą być różne, a tym samym wymagają innych metod terapii. Niezwykle ważne jest jak najszybsze rozpoczęcie terapii, bowiem jeden chory ząb może zarażać drugi — zdrowy. (Czytaj także: Choroby przyzębia a Covid-19)

Leczenie ubytków powstałych w przebiegu próchnicy może przebiegać w różny sposób, w zależności od stadium choroby. Początek próchnicy z białymi lub ciemnymi plamkami na powierzchni szkliwa zazwyczaj leczy się metodą remineralizacji i fluoryzacji. Obszary zmienione chorobowo pokrywa się specjalistycznymi preparatami, które zmniejszają widoczność plam oraz zapobiegają dalszemu rozwojowi choroby.

Dostępne preparaty do fluoryzacji to:

• Fluormex.

Natomiast stadium z widoczną dziurką w zębie wymaga podjęcia zdecydowanie poważniejszych kroków. Konieczna jest pilna interwencja, ponieważ próchnica w zębinie rozwija się znacznie szybciej niż w szkliwie. Ubytek musi zostać dokładnie wyczyszczony z bakterii oraz chorej tkanki, a następnie odbudowany z użyciem specjalistycznych materiałów [2].fluor

Czytaj więcej: Kamień i osad nazębny — czym się różnią?

Leczenie próchnicy i co dalej?

Największy błąd, jaki możemy popełnić po skutecznym leczeniu próchnicy w gabinecie stomatologicznym, to powrót do starych przyzwyczajeń. Jeśli próchnica rozwinęła się u nas do tego stopnia, że wymagała interwencji specjalisty, oznacza to, że kuleje u nas prawidłowa higiena jamy ustnej lub nasze nawyki żywieniowe są dalekie od doskonałych (albo to i to).

Prawidłowa higiena. Jak wyleczyć próchnicę w domu?

Próchnicy nie da się całkowicie wyleczyć. Nawet mimo skutecznej terapii w gabinecie stomatologicznym, pacjent zobowiązany jest do zmiany nawyków żywieniowych i/lub poprawy higieny jamy ustnej. Właściwe zachowania i nawyki higienicznie jamy ustnej pozwalają aż w 50% zredukować częstość występowania próchnicy. Właściwa pielęgnacja zębów wymaga szczotkowania ich co najmniej 2 razy dziennie, przez minimum 2 minuty za pomocą pasty z fluorem. Ważne, aby wybrać dla siebie odpowiednią szczoteczkę, która nie uszkadza zębów i dziąseł. Na rynku są dostępne:

• szczoteczki tradycyjne, które charakteryzują się różnorodnością rozmiarów oraz stopniem twardości włosia. Ponadto są tanie oraz łatwo dostępne. Należy pamiętać, aby wymieniać je co 3 miesiące.
• szczoteczki elektryczne, które są droższe od tradycyjnych (cena od ok. 100 do kilkuset złotych).

Badania wskazują na korzyści wynikające z używania elektrycznych szczoteczek do zębów w porównaniu ze szczoteczkami manualnymi. W okresie od jednego do trzech miesięcy użytkowania zauważono redukcję płytki bakteryjnej o 11%, natomiast po trzech miesiącach o 21%.

Wskazane jest także nitkowanie zębów oraz płukanie jamy ustnej np. płynem zapobiegającym powstawaniu płytki nazębnej. Nie wolno zapominać o regularnej wymianie szczotki do zębów (co około 3 miesiące). W przypadku dzieci należy pamiętać, że maluchy do 8. roku życia powinny mieć myte zęby przez osobę dorosłą. Niezwykle ważne jest utrwalanie dobrych nawyków u małych dzieci, które z pewnością zaowocują w przyszłości [1].

Czytaj więcej: Fluor w pastach do zębów — czy należy się go bać?

Pasty do zębów

Stanowią bardzo ważny element codziennej higieny jamy ustnej. Zawierają substancje, które ulepszają mechaniczne oczyszczanie zębów z płytki nazębnej i osadu. Na rynku polskim mamy bardzo dużo różnych past stosowanych zarówno w celach codziennej higieny jamy ustnej jak i leczeniu schorzeń. Ta różnorodność powoduje, że pacjenci mają problem z wyborem odpowiedniego preparatu dla siebie.

Pasty do zębów poza działaniem wspomagającym oczyszczenie mogą również wywierać efekt bakteriobójczy lub bakteriostatyczny. Ponadto mogą one ograniczać osadzanie kamienia nazębnego, działać łagodząco na stany zapalne dziąseł, a także rozjaśniać szkliwo, czy łagodzić nadwrażliwości zębów.

Pasta o dobry składzie powinna zawierać:

• substancje ścierne — są to najistotniejsze składniki past, stanowią one 25-50% zawartości pasty. Powodują mechaniczne usuwanie płytki nazębnej i przebarwień. Najczęściej stosuje się: węglan wapnia, związki glinu, wodorotlenki wapnia i magnezu;
• środki pieniące — obniżają napięcie powierzchniowe, przez co pozwalają na usunięcie płytki bakteryjnej, np. laurynian sodu;
• fluor — hamuje rozwój próchnicy. Wbudowywuje się w szkliwo i ogranicza wpływ bakterii próchnicotwórczych (zmniejsza produkcje kwasów i odkładanie płytki bakteryjnej). Ponadto zmniejsza on ryzyko demineralizacji zębów. Efekty te obserwuje się przy stosowaniu pasty z fluorem o stężeniu min. 1000 ppm dwa razy dziennie;
• alkohole cukrowe (ksylitol, sorbitol) — hamują wytwarzanie kwasów przez bakterie płytki nazębnej, podnoszą pH jamy ustnej, przez co ograniczają rozwój próchnicy;
• środki antyseptyczne (glukonian chlorheksydyny, triklosan, chlorek cetylopirydynowy) — wykazują działanie przeciwdrobnoustrojowe [6,7].

Dostępne preparaty:

• Duraphat 5000 Pasta do zębów;
• Elgydium.

Płyny do płukania zębów

Stosowanie tej metody jest szczególnie ważne, gdyż pozwala dotrzeć w trudno dostępne miejsca często objęte próchnicą. Płyny do profilaktyki chorób jamy ustnej zawierają związki fluoru, które hamują rozwój próchnicy i remineralizują szkliwo. Natomiast preparaty lecznicze bogate są w związki aseptyczne jak glukonian chlorheksydyny [1,8].

Dostępne preparaty:

• Eludril.

Odpowiednie nawyki żywieniowe

Pożywką dla bakterii próchniczych jest cukier zawarty w naszej diecie. Gdy karmimy je ich ulubionym słodkim smakiem, wytwarzają one kwasy wprost na nasze szkliwo. Dlatego po zakończonym leczeniu próchnicy u stomatologa, konieczne jest ograniczenie cukru w diecie. W innym przypadku próchnica wróci do nas szybciej, niż myślimy. Co więcej, istotny jest także czas przebywania pokarmu w jamie ustnej. Każde jedzenie, które długo przylega do zębów, jest bardziej próchnicotwórcze.  Badania wskazują, że także częste podjadanie odbija swoje piętno na rozwoju próchnicy. Im częściej coś jemy, tym częściej tworzymy dogodne warunki dla bakterii bytujących w naszej jamie ustnej. (Czytaj także: Dieta planetarna – czy twoja dieta może ocalić planetę?)

A co z napojami? Często napoje i soki są bogatym źródłem cukru, który oczywiście ma fatalny wpływ na jakość naszego uzębienia. Jednak napoje, w tym głównie soki, mają jeszcze jeden znaczący minus. Ze względu na ich obniżone pH, po ich wypiciu spada także pH w naszej jamie ustnej, co jest z kolei świetną okazją dla wzrostu aktywności bakterii próchnicotwórczych. Oczywiście świeżo wyciskane soki są źródłem witamin i minerałów, jednak najlepszym napojem, zarówno dla dzieci, jak i dorosłych, pozostaje woda [2].

Regularna kontrola

Pacjenci z próchnicą nie mogą zapominać także o regularnej kontroli. Baczne oko specjalisty, oglądające na bieżąco nasze zęby, jest w stanie zdziałać cuda. Stomatolog w ten sposób jest w stanie zweryfikować, czy właściwie stosujemy się do jego zaleceń, a w razie konieczności, wskaże nasze słabe punkty [1].

Choroby cywilizacyjne, w tym próchnica, mają swoje podłoże w nieprawidłowym stylu życia społeczeństwa. Można znacząco ograniczyć częstość ich występowania, modyfikując nasze przyzwyczajenia i nawyki żywieniowe. Jednak aby to osiągnąć, konieczna jest poprawa edukacji w zakresie zdrowia, w tym jamy ustnej.

Przedwczesny poród a próchnica

Od lat naukowcy próbują także ustalić, jaki jest związek między próchnicą a przedwczesnym porodem oraz niską masą urodzeniową dziecka. Według badań przeprowadzonych w 2006 roku istnieje niemal 3-krotnie większe ryzyko przedwczesnego porodu u tych ciężarnych, które cierpią na choroby przyzębia, rozwinięte w wyniku próchnicy. Co więcej, zaawansowany stan tej choroby zwiększa to prawdopodobieństwo ponad 7-krotnie! Jednocześnie okazuje się, że próba leczenia chorób przyzębia w trakcie ciąży znacznie redukuję ilość przedwczesnych porodów [5,6].

Próchnica to nie tylko wizualna zmiana na powierzchni zęba. Nieleczona przekształca się w zapalenie przyzębia, powstanie ubytku, a w starszym wieku może spowodować nawet bezzębie. Takiemu rozwojowi sytuacji naprawdę da się zapobiec. Fatalne nawyki żywieniowe i nieodpowiednia higiena to główni winowajcy całego zamieszania. Zmiana swoich przyzwyczajeń, a przede wszystkim, odpowiednia edukacja najmłodszych mogą stać się skutecznym narzędziem w walce z próchnicą.

Czym jest osad nazębny?

Osad nazębny to inaczej przebarwienia pojawiające się na powierzchni naszych zębów. Naturalna barwa uzębienia zależy od wielu czynników, w tym od stopnia zmineralizowania tkanek i stosunku wapnia do fosforu. Zęby o barwie kremowej cechują się najlepszym zmineralizowaniem tkanek i największą odpornością na próchnicę. Na drugim końcu skali stoją zęby szaroniebieskie o najgorszej mineralizacji. Barwa zębów może się zmieniać w trakcie całego życia, a najczęstszym czynnikiem powodującym przebarwienia są barwniki zawarte w żywności czy używkach. Należą do nich przede wszystkim tanina, kofeina, tytoń, żelazo czy nadmanganian potasu. Znajdują się m.in. w poniższych produktach:

• herbata: czarna, biała, czerwona;
• kawa;
• papierosy;
• czerwone wino;
• kurkuma;
• sos sojowy;
• buraki;
• aronia i jagody.

Aby ograniczyć ryzyko powstawania osadu nazębnego, warto zatem ograniczyć powyższe produkty, a po ich zjedzeniu należy zwrócić uwagę na dokładną higienę jamy ustnej [1]. 

Czym jest kamień nazębny?

Kamień nazębny to inaczej zmineralizowana płytka nazębna. Przybiera on barwę białą, żółtawą, brunatną, a niekiedy nawet czarną. W momencie, gdy niedokładnie doczyścimy zęby po posiłku, zgromadzone resztki pokarmu zaczynają twardnieć, w efekcie tworząc kamień. Dodatkowo zagnieżdżają się w nim bakterie, które mogą produkować szkodliwe dla zębów substancje. Kamień nazębny przyczynia się do powstawania stanów zapalnych dziąseł oraz przyzębia, dlatego tak ważne jest jego regularne usuwanie [1].

Fluor w pastach do zębów — czy należy się go bać?

Jak pozbyć się osadu nazębnego?

Przebarwienia, czyli osad nazębny, usuwa się za pomocą piaskowania. Metoda ta polega na ścieraniu przebarwień silnym strumieniem piasku, wody i powietrza. W wyniku tego zabiegu powierzchnia zęba staje się gładka i śliska. Niemniej warto zaznaczyć, że piaskowanie usuwa przebarwienia jedynie z powierzchni zęba. Wszelkie przebarwienia, wynikające np. z obecności martwego zęba, nie są podatne na tę metodę.

Jak pozbyć się kamienia nazębnego?

Skaling to metoda usuwania kamienia nazębnego. Polega na rozkruszaniu kamienia za pomocą skalera. Specjalistyczna końcówka schładzana wodą drga z wysoką częstotliwością, usuwając w ten sposób twarde złogi. Według zaleceń skaling powinien być wykonywany co najmniej raz w roku. Niemniej, zdarzają się przypadki, gdy pacjent wymaga częstszego usuwania kamienia, nawet co 6 miesięcy. Metoda ta jest rekomendowana głównie pacjentom z wadami zgryzu i stłoczeniami zębów, gdyż u nich kamień może się łatwiej tworzyć i może być trudniejszy do usunięcia. [2,3].

Chociaż kamień nazębny i osad to dwa różne problemy, to często pacjenci zmagają się z nimi jednocześnie. Podstawą walki z nimi powinna być właściwa dieta i odpowiednia higiena, niemniej istnieją również specjalistyczne metody, które mogą zniwelować te defekty estetyczne. Skaling oraz piaskowanie to zabiegi, które skutecznie usuwają kamień i osad nazębny. Często wykonuje się jednocześnie w ramach profesjonalnej higienizacji w gabinecie stomatologicznym [1].

Termin halitoza określa schorzenie objawiające się nieprzyjemnym zapachem z ust. Pochodzi on od połączenia słów halitus (łac. zapach) oraz osis (grec. przewlekłe zaburzenie). Główną przyczyną halitozy są znajdujące się w jamie ustnej bakterie beztlenowe. Nieświeży oddech może wskazywać na występowanie chorób podstawowych. Często problem halitozy staramy się maskować, ale znacznie lepszym rozwiązaniem jest wykrycie i wyleczenie przyczyny nieświeżego oddechu [1,2,3]. 

Przyczyny halitozy 

Za najważniejszą przyczynę (85%) nieświeżego oddechu uznawane są schorzenia jamy ustnej, zapalenia przyzębia, próchnica, nalot na języku oraz nieodpowiednia higiena. Rozwijające się w jamie ustnej bakterie beztlenowe w wyniku przeprowadzanych przez nie procesów metabolicznych wytwarzają lotne związki siarki. Ich rozwojowi sprzyja pH środowiska oraz zalegające resztki pokarmu bogate w aminokwasy. W związku z tym to stomatolodzy są pierwszymi specjalistami, którzy mogą pomóc w rozwiązaniu problemu halitozy. Ponadto do problemu nieświeżego oddechu mogą przyczyniać się również:

• zaburzenia ucha, nosa i gardła (10%),
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe,
• kserostomia (suchość jamy ustnej),
• zaburzenia endokrynologiczne,
• cukrzyca,
• schorzenia nerek [2].

Halitozę fizjologiczną mogą powodować także złe nawyki dietetyczne (spożywanie nadmiaru pokarmów bogatych w siarkę). Dodatkowo spożywanie alkoholu, palenie papierosów oraz zażywanie niektórych leków np. neuroleptyków (Perazin, Ketrel), leków antycholinergicznych (Buscopan, Scopolan, Bellergot) przyczynia się również do występowania halitozy. W przypadku halitofobii często przyczyny upatruje się w problemach psychiatrycznych lub psychologicznych [4].

Czytaj więcej: Skuteczny lek na afty. Sachol, Dentosept, czy Dezaftan?

Rodzaje halitozy

Halitoza fizjologiczna

Nie jest związana z żadnymi procesami chorobowymi. Pojawia się zazwyczaj rano, tuż po przebudzeniu. Ma ona związek z procesami gnilnymi, jakie zachodzą w jamie ustnej w trakcie snu.

Halitoza patologiczna

Związana z procesem chorobowym toczącym się w organizmie. Jest <a href=”/schorzenie/zaburzenia-psychiczne-i-zaburzenia-zachowania-spowodowane-odurzaniem-sie-lotnymi-rozpuszczalnikami-organicznymi/”>spowodowana przez bakterie beztlenowe produkujące lotne związki siarki.

Pseudohalitoza

Subiektywne odczucie pacjenta o nieprzyjemnym zapachu z ust. Często prowadzi do halitofobii, czyli silnej obawy przed nieświeżym oddechem [1,3]. 

Wskazówki praktyczne, czyli 6 rad jak postępować w przypadku halitozy

1. Zmniejszenie w diecie produktów bogatych w siarkę (np. czosnek, cebula, brokuły, seler, rzodkiewka, ryby, jaja, przetwory mleczne, wołowina, wieprzowina, drób).
2. Higiena jamy ustnej (regularne mycie zębów, stosowanie płynów do płukania jamy ustnej z chlorheksydyną, używanie skrobaczki do języka i nici dentystycznych).
3. Spożywanie odpowiedniej ilości wody.
4. Zrezygnowanie z palenia papierosów i spożywania alkoholu.
5. Żucie gumy po każdym posiłku [3].
6. Pomocniczo można zastosować produkty dostępne w aptekach takie jak: Halitomin, Lacident, Wyciag z pietruszki.

Badanie opublikowane niedawno w Journal Clinical of Periodontology pokazuje, że taki związek istnieje również między rokowaniami COVID-19 a stanem jamy ustnej (występujące choroby przyzębia).

Badanie przeprowadzone na ponad 500 pacjentach z COVID-19 wykazało, że osoby z chorobami dziąseł były 3.5 razy bardziej narażone na przyjęcie na hospitalizację, 4.5 razy częściej potrzebowały respiratora i prawie 9 razy częściej umierały w porównaniu z osobami bez choroby dziąseł. Podobnie wskaźniki stanu zapalnego tj. D-dimer, białko C-reaktywne i poziom białych krwinek były znacząco wyższe u osób z zapaleniem przyzębia.

Kto jest szczególnie narażony?

Bakterie jamy ustnej mogą nadkażać płuca, szczególnie u osób wspomaganych oddechowo, co rodzi niebezpieczeństwo pojawienia się powikłań w przebiegu infekcji. Może to zwiększać śmiertelność u osób korzystających z respiratora. Innym czynnikiem ryzyka jest towarzyszący chorobom jamy ustnej stan zapalny, który przy przewlekłych chorobach przyzębia może przechodzić w stan uogólniony.

Związek ten wymaga dalszych badań, ale regularna kontrola stanu uzębienia i prawidłowa pielęgnacja jamy ustnej wydaje się być jednym z czynników profilaktyki gorzej rokującego COVID-19.

Jakie są choroby zębów? Czy są częste?

Zapalenie dziąseł może dotykać nawet połowy osób dorosłych. Powodem pojawiania się tej przypadłości jest zła higiena jamy ustnej, ale także przewlekły stan zapalny towarzyszący niektórym chorobom przewlekłym. Jest to np.: źle kontrolowana cukrzyca, czy występujące stany zapalne u osób otyłych i palących. Głównym zaleceniem leczniczym jest zmiana codziennej pielęgnacji, usuwanie płytki nazębnej i w razie potrzeby profesjonalne czyszczenie w gabinecie dentystycznym. Kluczowy jest również nacisk na zdrowy styl życia, który pozwala zredukować markery stanu zapalnego. Choroby przyzębia wywołują nagromadzone bakterie w jamie ustnej. Powoduje to niefizjologiczną odpowiedź immunologiczną i ostatecznie prowadzi do uszkodzenia tkanki kostnej zębów.

Jak możemy się chronić?

Dbałość o higienę jamy ustnej pozwala na utrzymanie fizjologicznej flory bakteryjnej. Ważne jest więc codzienne mycie zębów, regularne używanie nici dentystycznych i stosowanie płynów do płukania ust. Szczególnie korzystne okazuje się stosowanie płynów z chlorheksydyną i chlorkiem cetylopirydyniowym (Eludril).

Są to ogólnodostępne preparaty o działaniu odkażającym i redukującym płytkę nazębną. Badania wykazały, że mają również działanie przeciwwirusowe. Aktywność hamująca wobec SARS-CoV-2 wynosiła 2-6 godzin od zastosowania preparatu.

Nowe doniesienia pokazują po raz kolejny, że nasze zdrowie w dużej mierze zależy od tego jak sami o nie dbamy.

Podobieństwa i różnice między limecykliną, doksycykliną a tetracykliną

Limecyklina, doksycyklina oraz tetracyklina to substancje czynne należące do tej samej grupy leków – tetracyklin, czyli antybiotyków o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego¹²³. Ich główną cechą wspólną jest hamowanie namnażania bakterii poprzez blokowanie syntezy białek bakteryjnych, co czyni je skutecznymi w leczeniu różnych zakażeń bakteryjnych oraz niektórych chorób skóry¹²³. Wszystkie trzy substancje wykazują działanie bakteriostatyczne, co oznacza, że zatrzymują wzrost i podział bakterii, a nie zabijają ich bezpośrednio.

Leki te są wykorzystywane w różnych postaciach – od kapsułek, przez tabletki, żele, aerozole, aż po roztwory do infuzji czy preparaty złożone⁴⁵⁶. Mimo wspólnej grupy, różnią się szczegółowymi wskazaniami, sposobem podania i profilem bezpieczeństwa.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się limecyklinę, doksycyklinę, a kiedy tetracyklinę?

Podstawowe zastosowanie limecykliny to leczenie trądziku pospolitego o średnim i dużym nasileniu oraz trądziku różowatego, szczególnie z obecnością zmian zapalnych takich jak grudki, krosty czy cysty⁷⁸. Lek ten nie jest stosowany w leczeniu innych zakażeń bakteryjnych.

Doksycyklina, w przeciwieństwie do limecykliny, znajduje zastosowanie w szerokim zakresie zakażeń: od infekcji dróg oddechowych, przez choroby przenoszone drogą płciową, zakażenia układu moczowego, przewodu pokarmowego, po boreliozę czy zapalenie przyzębia⁹¹⁰. Wykorzystywana jest również w leczeniu ciężkich postaci trądziku oraz w profilaktyce malarii¹⁰.

Tetracyklina ma także szerokie zastosowanie, ale najczęściej stosowana jest w leczeniu trądziku (zarówno doustnie, jak i miejscowo), zakażeń skóry oraz – w postaci preparatów złożonych – jako element terapii skojarzonej w eradykacji Helicobacter pylori¹¹¹². Może być także używana w leczeniu innych zakażeń, zależnie od wskazań lekarza.

Ważne różnice dotyczą też stosowania u dzieci:

• Limecyklina – stosowana jest u młodzieży powyżej 12 lat; nie zaleca się jej u dzieci poniżej 8 lat¹³.
• Doksycyklina – w szczególnych przypadkach może być stosowana u dzieci od 8 roku życia, gdy nie ma innych możliwości leczenia¹⁴¹⁵.
• Tetracyklina – nie jest zalecana u dzieci poniżej 12 lat¹⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje czynne hamują namnażanie bakterii przez blokowanie syntezy białek na poziomie rybosomów, co skutkuje zatrzymaniem rozwoju infekcji¹²³. Jednak ich właściwości farmakokinetyczne, czyli sposób wchłaniania, rozprowadzania w organizmie i wydalania, różnią się między sobą:

• Limecyklina szybko wchłania się z przewodu pokarmowego, osiągając maksymalne stężenie we krwi po 3-4 godzinach od podania doustnego. Wydalana jest głównie przez nerki, a jej okres półtrwania wynosi ok. 10 godzin¹⁷.
• Doksycyklina dobrze rozpuszcza się w tłuszczach, łatwo przenika do wielu tkanek i płynów ustrojowych, a jej okres półtrwania jest dłuższy – od 18 do 22 godzin. Wydalana jest zarówno z moczem, jak i z kałem, a jej stosowanie nie wymaga modyfikacji dawki u pacjentów z niewydolnością nerek¹⁸¹⁹.
• Tetracyklina wchłania się z przewodu pokarmowego, ale jej wchłanianie może być znacznie zmniejszone przez pokarm, zwłaszcza mleko lub produkty zawierające jony metali. Okres półtrwania wynosi około 8 godzin, a lek jest wydalany głównie przez nerki²⁰.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je łączy, a co różni?

Wszystkie omawiane leki mają podobne przeciwwskazania:

• Nie stosuje się ich u osób z nadwrażliwością na tetracykliny.
• Nie powinny być stosowane u kobiet w ciąży i karmiących piersią, ze względu na ryzyko uszkodzenia szkliwa i przebarwienia zębów u dziecka²¹²²¹⁶.
• Są przeciwwskazane u małych dzieci (limicyklina poniżej 8 lat, doksycyklina – poniżej 8 lat tylko w wyjątkowych przypadkach, tetracyklina – poniżej 12 lat)¹³¹⁴¹⁶.

Dodatkowo, każda z tych substancji może wywoływać działania niepożądane, takie jak:

• Podrażnienie i owrzodzenie przełyku (ważne jest popijanie leku dużą ilością wody i nieprzyjmowanie tuż przed snem)²³²⁴.
• Fototoksyczność – ryzyko reakcji skórnych pod wpływem słońca, dlatego zaleca się unikanie intensywnego nasłonecznienia podczas terapii²³²⁵²⁶.
• Możliwość wystąpienia biegunki, także o charakterze rzekomobłoniastym, wywołanej przez bakterie z rodzaju Clostridium²⁷²⁸²⁹.
• Ryzyko nasilenia objawów miastenii oraz tocznia rumieniowatego układowego³⁰³¹.

Jednakże, różnice występują w szczegółach:

• Doksycyklina i tetracyklina mogą być stosowane w postaci miejscowej (np. maści, żele, aerozole), co zmniejsza ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych⁶³².
• Limecyklina występuje wyłącznie w postaci doustnej i jest przeznaczona głównie do leczenia trądziku⁴.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównując limecyklinę, doksycyklinę i tetracyklinę, można zauważyć następujące różnice:

• Dzieci:
  • Limecyklina: od 8 lub 12 roku życia (w zależności od preparatu)¹³.
  • Doksycyklina: od 8 roku życia w ciężkich zakażeniach, jeśli inne leki są nieskuteczne¹⁴.
  • Tetracyklina: od 12 roku życia¹⁶.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią:
  • Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia piersią ze względu na ryzyko dla rozwijającego się dziecka³³³⁴³⁵.
• Osoby z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby:
  • Limecyklina wymaga ostrożności u pacjentów z chorobami nerek i wątroby, podobnie jak tetracyklina²⁷³⁶.
  • Doksycyklina jest bezpieczniejsza dla pacjentów z niewydolnością nerek – nie wymaga zmiany dawkowania, ale u osób z zaburzeniami funkcji wątroby zaleca się ostrożność¹⁸¹⁵.
• Kierowcy:
  • Limecyklina nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów³⁷.
  • Doksycyklina może w rzadkich przypadkach powodować przemijające zaburzenia widzenia³⁸³⁹.
  • Tetracyklina – nie zgłaszano wpływu na prowadzenie pojazdów⁴⁰.

Porównanie kluczowych cech limecykliny, doksycykliny i tetracykliny – tabela

Limecyklina i pozostałe tetracykliny – podsumowanie różnic i podobieństw

Limecyklina, doksycyklina i tetracyklina należą do tej samej grupy antybiotyków, ale różnią się pod względem wskazań, sposobu podania, bezpieczeństwa oraz zastosowania w szczególnych grupach pacjentów. Limecyklina jest najczęściej wybierana w leczeniu trądziku, doksycyklina ma najszersze spektrum wskazań, a tetracyklina – choć obecnie rzadziej stosowana doustnie – nadal wykorzystywana jest w leczeniu trądziku i niektórych zakażeń. Wybór odpowiedniego leku powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb pacjenta, jego wieku, stanu zdrowia oraz obecności innych chorób.