Przywry (łac. Trematoda) to pasożyty, które bytują w zwierzętach i ludziach. Mają płaskie ciało z przyssawkami, którymi przyczepiają się do różnego podłoża. Przywrzyca natomiast to choroba wywoływana przez przywry. Z racji miejsca, w którym osiadają przywry, wyróżniamy następujące rodzaje tych pasożytów:

• przywry krwi,
• przywry wątrobowe (a dokładniej żółciowe),
• przywry jelitowe,
• przywry płucne.

Człowiek zawsze jest żywicielem ostatecznym przywry. Żywicielami pośrednimi są zwykle ślimaki słodkowodne, chociaż w przypadku niektórych gatunków można wyróżnić kilka żywicieli pośrednich [1].

Do zarażenia dochodzi najczęściej poprzez spożycie zanieczyszczone pokarmu z larwami. Najczęściej jest to surowa woda lub rośliny wodne. Innym sposobem może być konsumpcja zarażonych i niepoprawnie obrobionych termicznie ryb. Istnieje także możliwość wniknięcia cerkarii (stadium pośredniego) przywry bezpośrednio do organizmu człowieka przez skórę, np. podczas kontaktu z wodą [1].

Przywry – objawy. Po czym poznać ich obecność?

Objawy chorób pasożytniczych wywołanych przez przywry zależą od ich lokalizacji. Jak wykryć przywry? W większości przypadków pierwsze objawy zarażenia przywrami są niejednoznaczne. Przypominają klasyczne przeziębienie. Chory może być osłabiony, mieć dreszcze, gorączkę oraz bóle mięśni. Jeśli zarażenie pochodzi od przywry wątrobowej, to bardzo często pacjent skarży się na ból w prawej, górnej części brzucha [1-3].

W miarę rozwoju choroby, w przypadku przywr wątrobowych, dochodzi do zaburzeń związanych z transportem żółci przed przewody żółciowe. Może dojść do ich obstrukcji i objawów typowych dla kamicy żółciowej. W zaawansowanej chorobie pacjent może doświadczyć zapalenia trzustki lub uszkodzenia wątroby [2,3].

Objawy przywry płucnej bywają podobne. Nie dochodzi tu do zaburzeń dotyczących przewodów żółciowych, chociaż pacjent może skarżyć się na ból brzucha. Przy tym pasożycie chory najczęściej skarży się na ból w klatce piersiowej i uporczywy, suchy kaszel. Kaszel po pewnym czasie przechodzi w produktywny i pojawia się wydzielina – często zabarwiona krwią [4].

Przywra krwi może prezentować objawy charakterystyczne dla każdej z przywrzyc. Jaja tej przywry są transportowane wraz z krwią do innych narządów, np. wątroby, płuc lub pęcherza moczowego, co w efekcie może je uszkadzać. U chorego z przywrą krwi można zdiagnozować anemię, zaburzenia myślenia i niedożywienie [5].

Jak wykryć przywry?

Objawy przywr są dość niespecyficzne. Jak najlepiej i najszybciej wykryć przywry? Do wykrycia przywr, a dokładniej ich jaj służy badanie mikrobiologiczne kału. Badanie powinno być wykonane kilka razy i może nie dać pozytywnego wyniku bezpośrednio po zarażeniu, gdyż czasami od zarażenia do wydzielania jaj upływa sporo czasu – często od 6 do 8 tygodni. Do badań wykorzystuje się także próbki moczu [1].

Do wykrywania przywr wykorzystuje się także badania krwi. Jednym z objawów przywrzycy jest eozynofilia (zwiększona liczba eozynofilów). W przypadku motylicy wątrobowej wskazówką mogą być podwyższone poziomy enzymów wątrobowych i bilirubiny, co świadczy o niepoprawnej pracy tego narządu. Wykonuje się także badania immunologiczne, które mają na celu wykrycie specyficznych przeciwciał i antygenów [1].

Do diagnostyki stosuje się także badania obrazowe, takie jak USG, tomografię komputerową i rezonans magnetyczny [1].

Jakie są skuteczne leki na przywry?

Jeśli pasożyt zostanie wykryty, to jak się pozbyć przywry? Czy istnieją skuteczne leki na przywry? Podstawowymi lekami stosowanymi w celu pozbycia się przywr są leki przeciwpasożytnicze. Do leczenia przywrzycy powinno stosować się głównie prazykwantel i triklabendazol. Zasady stosowania przedstawia Tabela 1.

Tabela 1. Dawkowanie leków na przywry [6,7]

Inne leki na przywry to albendazol (Zentel) i mebendazol (Vermox). To substancje, które zakłócają przemianę materii pasożytów poprzez zmniejszenie produkcji energii, co prowadzi do ich śmierci. Nie są to leki I rzutu w leczeniu przywrzyc, jednak z racji trudnej dostępności wyżej wymienionych leków, mogą być stosowane [8].

Jak stosować albendazol i mebendazol do leczenia przywry? Zalecenia prezentuje Tabela 2.

Tabela 2. Dawkowanie albendazolu i mebendazolu w leczeniu przywrzyc [8].

Natomiast nie są to polecane schematy terapeutyczne, gdyż ich skuteczność jest niższa niż leki I rzutu i niosą za sobą więcej działań niepożądanych.

Czy jest możliwe leczenie naturalne przywry?

W internecie można natknąć się na sposoby naturalnego leczenia przywr. Poleca się tam stosowanie ziół takich jak wrotycz lub piołun. Niektórzy zalecają przyjmowanie żywicy z balsamowca mirra.

Zioła mają oczywiście działanie przeciwpasożytnicze, jednak przy zarażeniu przywrami nie wyleczą nas z choroby. Nie ma na to dowodów naukowych. Stosowanie jedynie ziół może opóźnić rozpoczęcie terapii i być przyczyną większych szkód dla organizmu niż pożytku.

Dlaczego boli mnie po prawej stronie brzucha?

Po prawej stronie brzucha znajduje się wiele ważnych narządów, które mogą być źródłem bólu. W górnej części (pod żebrami) mamy wątrobę, pęcherzyk żółciowy i fragment trzustki. W dolnej części znajduje się wyrostek robaczkowy, część jelita grubego oraz u kobiet – prawy jajnik i jajowód. Każdy z tych organów może powodować ból o różnym charakterze i nasileniu. Miejsce bólu często podpowiada, który narząd może być jego źródłem, dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na sam ból, ale również dokładnie na jego lokalizację i towarzyszące objawy [1].

Kłujący ból brzucha po prawej stronie pod żebrami

Ból pod prawymi żebrami najczęściej wiąże się z problemami pęcherzyka żółciowego lub wątroby. Kamienie żółciowe mogą powodować ostry, kłujący ból brzucha po prawej stronie, który często nasila się po tłustych posiłkach. Taki ból może promieniować do pleców lub prawego ramienia. Jeśli masz problemy z pęcherzykiem żółciowym, możesz również odczuwać nudności, wymioty i mieć gorączkę. Problemy z wątrobą, takie jak zapalenie czy stłuszczenie, objawiają się zwykle tępym, ciągłym bólem pod prawym żebrem. Często towarzyszą im zmęczenie, żółtaczka (zżółknięcie skóry i białek oczu) oraz ciemny mocz [2].

Przyczyny bólu brzucha po prawej stronie na wysokości pępka

Gdy ból pojawia się po prawej stronie na wysokości pępka, może to wskazywać na problemy jelitowe lub wczesną fazę zapalenia wyrostka robaczkowego. Zespół jelita drażliwego, choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego często powodują ból w tej okolicy. Tym dolegliwościom zwykle towarzyszą zmiany w rytmie wypróżnień (biegunka lub zaparcia), wzdęcia oraz uczucie niepełnego wypróżnienia. Jeśli ból zaczyna się wokół pępka, a następnie przemieszcza się do prawego dolnego kwadrantu brzucha, może to być znak zapalenia wyrostka robaczkowego, które wymaga natychmiastowej pomocy medycznej [3].

Ból brzucha po prawej stronie nisko

Ból brzucha po prawej stronie na dole najczęściej kojarzy się z zapaleniem wyrostka robaczkowego. Ten stan objawia się narastającym bólem, który początkowo może być odczuwalny wokół pępka, ale z czasem przemieszcza się do prawego dolnego kwadrantu brzucha. Towarzyszą mu często nudności, wymioty, brak apetytu i niewielka gorączka. U kobiet ból w tej okolicy może wynikać z problemów ginekologicznych, takich jak torbiele jajnika, skręt jajnika czy ciąża pozamaciczna. Kamienie nerkowe również mogą powodować ból promieniujący do dolnej części brzucha, któremu towarzyszą problemy z oddawaniem moczu [4].

Kiedy ból po prawej stronie brzucha wymaga wizyty u lekarza?

Większość bólów brzucha ustępuje samoistnie, ale niektóre objawy powinny skłonić do natychmiastowego kontaktu z lekarzem. Natychmiastowej pomocy medycznej wymaga ból, gdy jest bardzo silny i nagły, towarzyszy mu gorączka powyżej 38°C, wymioty (szczególnie z krwią), krew w stolcu lub moczu. Niepokojące są również objawy takie jak twardy, napięty brzuch wrażliwy na dotyk, problemy z oddychaniem czy żółtaczka. Ból utrzymujący się dłużej niż kilka godzin, szczególnie jeśli stopniowo się nasila, również wymaga konsultacji lekarskiej. Pamiętaj, że niektóre stany, jak zapalenie wyrostka robaczkowego czy perforacja wrzodu, są stanami zagrożenia życia i wymagają natychmiastowej interwencji [5].

Jak złagodzić ból brzucha po prawej stronie w domu?

Jeśli ból nie jest silny i nie towarzyszą mu niepokojące objawy, możesz spróbować kilku domowych sposobów, by go złagodzić. Odpoczynek w wygodnej pozycji (często na lewym boku z podkurczonymi nogami) może zmniejszyć napięcie mięśni brzucha. Ciepły termofor przyłożony do bolesnego miejsca pomaga rozluźnić mięśnie i złagodzić ból, ale pamiętaj, że przy podejrzeniu zapalenia wyrostka robaczkowego NIE należy stosować ciepła. Pij dużo wody małymi łykami, unikając napojów gazowanych, alkoholu i kawy. Sięgnij po lekkostrawne posiłki, jak banany, ryż, pure jabłkowe czy tosty (tzw. dieta BRAT), które są łagodne dla żołądka. Jedz małe porcje i dokładnie żuj pokarm [6].

W niektórych przypadkach można zastosować także leki rozkurczające, które mogą złagodzić ból brzucha, gdyż zmniejszają napięcie mięśni gładkich przewodu pokarmowego. Jest to na przykład drotaweryna czyli No-Spa Max, Drotafemme forte, Spastyna Max lub Metafen Rozkurczowy. Inna substancja o działaniu rozkurczowym dobra przy bólu brzucha to mebeweryna (Duspatalin Gastro). Probiotyki pomagają przywrócić prawidłową florę bakteryjną jelit, a leki przeciw wzdęciom (np. Espumisan) zmniejszają ilość gazów w jelitach. Pamiętaj jednak, że leki te mogą jedynie łagodzić objawy, ale nie leczą przyczyny bólu. Jeśli ból nie ustępuje po 1-2 dniach lub nasila się, koniecznie skontaktuj się z lekarzem.

Jak zapobiegać nawracającym bólom brzucha?

Profilaktyka bólów brzucha obejmuje kilka prostych zasad. Jedz zdrowo i regularnie, unikając przejadania się i spożywania zbyt tłustych, smażonych potraw. Włącz do diety odpowiednią ilość błonnika, który wspomaga pracę jelit. Bądź aktywny fizycznie – nawet codzienne 30-minutowe spacery mogą znacząco poprawić trawienie i zmniejszyć ryzyko zaparć. Pij wystarczająco dużo wody przez cały dzień, nie tylko gdy czujesz pragnienie. Woda pomaga w trawieniu i zapobiega zaparciom. Staraj się również ograniczać stres, który może nasilać dolegliwości trawienne. Techniki relaksacyjne, jak głębokie oddychanie czy medytacja, mogą pomóc w radzeniu sobie z napięciem[7].

Podsumowanie

Ból po prawej stronie brzucha może mieć wiele przyczyn, od niegroźnych problemów trawiennych po poważne schorzenia. Kluczowe jest zwracanie uwagi na dokładną lokalizację bólu, jego charakter i towarzyszące objawy. Pamiętaj, że silny, nagły ból brzucha z dodatkowymi niepokojącymi objawami wymaga natychmiastowej konsultacji lekarskiej. W przypadku łagodniejszych dolegliwości możesz spróbować domowych sposobów łagodzenia bólu, ale jeśli ból się nasila lub utrzymuje, skonsultuj się z lekarzem. Profilaktyka, obejmująca zdrową dietę, aktywność fizyczną i odpowiednie nawodnienie, może pomóc zapobiegać nawracającym bólom brzucha.

Ssanie, a właściwie przepłukiwanie ust olejem, jest stosowane przez ludzkość od bardzo dawna. Istnieją doniesienia o płukaniu jamy ustnej olejem co najmniej 5 000 lat temu. Jest ono związane z pojęciem ajurweda, co oznacza „wiedza o życiu”. Jest to nic innego, jak złożone i zintegrowane podejście do zdrowia oraz witalności. Oczywiście ssanie oleju jest tylko jednym z wielu elementów tej filozofii, ale pełni niezwykle ważna rolę, ze względu na swoje silne i skuteczne możliwości detoksykacji organizmu. Najczęściej w tym celu wykorzystuje się ekologiczny, nierafinowany olej sezamowy, kokosowy lub słonecznikowy. Trzeba pamiętać, że nie ma badań naukowych potwierdzających skuteczność tej metody. Jej stosowanie odbywa się jedynie na podstawie tradycyjnej medycyny ludowej [1].

Ssanie oleju – na co pomaga?

Według tradycyjnych założeń, ssanie oleju może pomóc w następujących przypadkach:

• zmniejsza liczbę groźnych dla zdrowia bakterii w jamie ustnej powodujących m.in. choroby dziąseł, próchnicę, czy nieświeży oddech;
• likwiduje nieprzyjemny, nieświeży oddech z buzi związany z infekcjami, chorobami dziąseł czy niewłaściwą higieną jamy ustnej;
• działa profilaktycznie przeciw próchnicy zębów, poprzez zmniejszenie ilości bakterii w jamie ustnej, które ją powodują;
• poprawia kondycję dziąseł m.in. zmniejszając stan zapalny i przeciwdziałając powstawaniu płytki nazębnej;
• usuwa plamy z  powierzchni zębów, co może być naturalnym środkiem wybielającym [1,2].

W jaki sposób ssać olej?

Ssanie oleju może wydawać się dziwnym i nienaturalnym pomysłem. W jaki sposób więc można ssać olej?

1. Należy wprowadzić do ust jedną łyżeczkę oleju.
2. Następnie płukać usta od 5 do 20 minut, nie połykając oleju.
3. Po upływie najlepiej 20 minut, powinno się wypluć olej i wypłukać usta wodą.
4. Po ok. 30 minutach należy dobrze wyszczotkować zęby [1]. 

Jakie oleje są najczęściej wykorzystywane?

Najczęściej wykorzystywane do ssania są olej kokosowy, sezamowy, słonecznikowy czy oliwa z oliwek. W aptekach można znaleźć wiele preparatów je zawierających. Przykładowe są przedstawione poniżej. Większość z nich jest jednak zalecana nie do ssania, a do stosowania w kuchni lub smarowania na skórę [1,3]. 

Natur Planet Olej kokosowy nierafinowany

Skład

100% nierafinowany olej kokosowy tłoczony na zimno w Polsce z surowców z indonezyjskich selekcjonowanych upraw (zawartość kwasu laurynowego minimum 50%).

Wskazania

• ma działania przeciwzapalne, antyoksydacyjne, bakteriobójcze i wzmacniające na organizm;
• wykazuje działanie przeciwgrzybicze, antybakteryjne i antywirusowe.

Stosowanie

• może być wykorzystany do smażenia i pieczenia;
• jest stosowany w codziennej pielęgnacji skóry, włosów, a nawet zębów. 

O produkcie 

• występuje w opakowaniach po 200 ml, 500 ml lub 900 ml;
• termin przydatności wynosi 12 miesięcy od daty produkcji;
• należy przechowywać w suchym i ciemnym miejscu, a po otwarciu w lodówce [4].

Olej sezamowy nierafinowany (Oleofarm)

Skład

Nierafinowany olej z prażonych nasion sezamu.

Wskazania

Olej sezamowy zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia zawału serca, choroby sercowo-naczyniowej, pozytywnie wpływa na pracę układu nerwowego oraz obniża poziom złego cholesterolu.

Stosowanie

Może być stosowany w kuchni jako dodatek do surówek, sałatek, sosów czy dipów. 

O produkcie 

• należy przechowywać w temperaturze pokojowej;
• występuje w opakowaniach po 30 lub 250 ml;
• nie należy podgrzewać ani smażyć potraw przy pomocy tego oleju [5].

Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia Extra Virgin Oleofarm

Skład

Zawiera oliwę z oliwek z pierwszego tłoczenia.

Wskazanie

Oliwa z oliwek może być pomocna w przypadku miażdżycy, kamicy żółciowej, nieżycie, owrzodzeniu żołądka czy zaparciach. 

Stosowanie

Jest stosowana do potraw na zimno, sałatek i sosów.

O produkcie

• należy przechowywać w ciemnym i chłodnym miejscu;
• powinna być stosowana na zimno, nie należy podgrzewać ani smażyć na niej potraw [6].

Ssanie oleju – przeciwwskazania

Tak jak wspomniano wcześniej, ssanie oleju nie należy do wskazań, które można znaleźć wśród wypisanych, potencjalnych użyć przez producentów. Dlatego trudno znać przeciwwskazania, ponieważ samo w sobie używanie oleju powinno odbywać się na własną odpowiedzialność osoby, która w ten sposób go stosuje. Do bezwzględnych przeciwwskazań bez wątpienia należą uczulenie na składniki oleju oraz jego użycie u małych dzieci, u których istnieje znacznie większe ryzyko zakrztuszenia się podczas ssania oleju. Należy również podkreślić fakt, że nie ma badań naukowych na temat skuteczności i bezpieczeństwa stosowania tej metody [3].

Ssanie oleju – pogorszenie stanu zdrowia i skutki uboczne

Pomimo braku wskazań dla tej metody, samo w sobie ssanie oleju jest stosunkowo bezpieczne. Po płukaniu olejem, nie powinno się go połykać, ponieważ może to powodować zaburzenia żołądkowe czy biegunki. Dodatkowo odnotowywano dosyć groźne przypadki zapalenia płuc, po aspiracji oleju do dróg oddechowych. Jednakże tak jak wspomniano wcześniej, sama metoda nie ma oparcia w badaniach naukowych i powinna być stosowana z dużą dozą ostrożności i na własną odpowiedzialność [1,2].

Ssanie oleju – kryzys ozdrowieńczy

Podczas stosowania metody oczyszczania poprzez ssanie oleju może wystąpić tzw. kryzys ozdrowieńczy. Jest to zwykle nasilenia objawów chorobowych, np. gorączka, bóle stawów, mięśni, zawroty lub migrenowe bóle głowy, zmiany skórne, zmęczenie i osłabienie organizmu. Kryzysy ozdrowieńcze występują najczęściej we wczesnej fazie terapii i może być związany z ilością nagromadzonych w organizmie toksyn. Z tego względu stosowanie tej metody powinno być dokładnie przemyślane. Należy pamiętać, że nie jest to metoda zalecana przez medycynę zachodnią [1,3].

Podsumowanie

Ssanie oleju jest jedną z metod mogących prowadzić do oczyszczania organizmu. Może to być szczególnie korzystne dla świeżego oddechu i kondycji jamy ustnej. Należy jednocześnie pamiętać, że istnieją przeciwwskazania i skutki uboczne tej metody. Sama metoda nie ma oparcia w badaniach naukowych i powinna być stosowana na własną odpowiedzialność, po dokładnym zastanowieniu się. W przypadku wątpliwości warto porozmawiać z lekarzem.

W lecznictwie stosowane jest ziele (Herba Chelidonii) i korzeń (Radix Chelidonii). Korzeń jest gruby i silnie rozgałęziony. Łodyga natomiast jest cienka, również rozgałęziona z podłużnymi, jajowatymi liśćmi. Może dorastać do ponad 1m wysokości. Z jednej strony, na górze liście są ciemnozielone a pod spodem sine. Jaskółcze ziele ma charakterystyczne żółte kwiatostany, o szczególnie widocznych czterech płatkach. Owoce mają kształt równowąskiej torebki, o długości ok. 5 cm. W jej wnętrzu są liczne nasiona. Cechą charakterystyczną jaskółczego ziela jest pomarańczowy sok, który można zauważyć po przełamaniu rośliny oraz jej korzenia.

Co zawiera glistnik jaskółcze ziele?

Działanie lecznicze roślina zawdzięcza dużej grupie związków czynnych. Są to głównie:

• alkaloidy izochinolinowe:.chelidonina, choleretryna, berberyna, protopina, sangwinaryna;
• garbniki;
• flawonoidy;
• saponiny;
• oraz śladowe ilości olejku eterycznego, amin i kwasów organicznych [1].

Jak wyglądają kurzajki?

Kurzajki, czyli brodawki, to zrogowaciałe narośla pokrywające skórę. W brodawce często widoczne są czarne kropki. Powstają one podczas zamknięcia naczynia krwionośnego skrzepliną. Brodawki mogą występować pojedynczo lub w grupach. Najczęściej zmiany powstają na dłoniach, ale mogą pojawiać się również na stopach, kolanach i w innych miejscach. Podczas uszkodzenia brodawki, wypływająca z niej krew, może doprowadzić do rozsiania zmian. Zarażenie wirusem brodawczaka HPV, będącym przyczyną powstania brodawki, następuje przez kontakt osoby zarażonej wirusem z uszkodzonym naskórkiem osoby zdrowej. Samodzielne wycinanie, ścieranie czy rozdrapywanie zmiany (szczególnie przez dzieci), powoduje rozsianie wirusa. [3,4].

Jak stosować glistnik na kurzajki?

Działanie rośliny kojarzy się głównie z pomocą przy zwalczaniu kurzajek. Na kurzajki można stosować świeży sok ze złamanej łodygi lub korzenia. Najlepsze efekty uzyskamy, przykładając je kilka razy w ciągu dnia, bezpośrednio po zerwaniu rośliny. Można również zerwać roślinę, umyć i wycisnąć sok np. w wyciskarce wolnoobrotowej lub sokowirówce. Tak wyciśniętym sokiem należy również kilkakrotnie w ciągu dnia smarować kurzajkę. Zabieg wykonuje się tak długo, aż brodawka zniknie. Często trwa to kilka tygodni. Taka metoda jest przydatna szczególnie wtedy, gdy nie mamy bezpośredniego dostępu do rośliny [3]. Na rynku znajdziemy również różnego rodzaju wyciągi alkoholowe w postaci kropli z glistnikiem oraz maści. Działają one na tej samej zasadzie co świeży sok.

Stosując preparaty lub świeżą roślinę pamiętać należy o kilku zasadach:

• kurzajki nie znikną po 3 dniach stosowania, leczenie trwa długo, czasem kilka tygodni, dlatego trzeba uzbroić się w cierpliwość podczas kuracji;
• konieczne jest regularne stosowanie każdego z preparatów;
• podczas stosowania sok z rośliny barwi skórę;
• jeśli brodawek jest kilka, należy stosować preparat jednocześnie na wszystkie zmiany;
• wykluczone jest drapanie, ścieranie czy temu podobne uszkadzanie brodawki. „Zabiegi” tego typu doprowadzą do rozsiania wirusa;
• osoby mające brodawki na dłoniach, nie powinny do momentu wyleczenia podawać ręku np. na powitanie. Nigdy nie wiadomo czy osoba, z którą się wita, nie ma uszkodzonej skóry i wirus nie zostanie przeniesiony;
• jeżeli po kilku tygodniach nie widać żadnych zmian i kurzajka nadal jest albo zmiana powiększa się, należy skonsultować się z lekarzem. Zmian w kształcie brodawki jest kilka, a niektóre z nich są poważnym schorzeniem niedającym się wyleczyć samemu.

Jakie działanie ma jeszcze glistnik jaskółcze ziele?

Związki zawarte w soku wykazują działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwwirusowe i przeciwpasożytnicze. [2]

Stosowany jest również wewnętrznie w mieszankach, wyciągach ziołowych. Dzięki działaniu rozkurczowemu można je stosować podczas kolki żółciowej i jelitowej, zapaleniu pęcherzyka żółciowego, kamicy żółciowej, bólach brzucha wywołanych skurczem jelit. Zioła sypkie mają zastosowanie zewnętrznie na skórę. Dzięki działaniu na drobnoustroje i działaniu przeciwzapalnemu można go stosować do przemywania skóry z drobnymi ranami, brodawkami i czyrakami. Pomocniczo stosuje się podczas zarażenia świerzbowcem i w grzybicy skóry szczególnie stóp.

Jak przyrządzać glistnik?

Zasadą stosowania jest zalanie ziela gorącą wodą i pozostawienie pod przykryciem 10-15 min. W tym czasie składniki aktywne przejdą do naparu. Jeżeli w skład ziół sypkich wchodzą zdrewniałe części rośliny lub korzenie, substancje czynne najlepiej wydobędziemy, stosując odwar. W tym wypadku 1 łyżkę korzenia glistnika należy zalać 1 szklanką ciepłej lub zimnej wody i gotować ok. 10 minut. Po ostudzeniu do temp. 37-39 stopni Celsjusza i przecedzeniu odwar jest gotowy do stosowania na skórę. Doskonałym produktem zapobiegającym powstawaniu nieprzyjemnych zmian na skórze, będzie stosowanie mydła, którego podstawowym składnikiem jest glistnik.

Czy glistnik jaskółcze ziele to trucizna?

Jaskółcze ziele to też roślina trująca. Alkaloidy działają toksycznie na układ nerwowy i ośrodek oddechowy. Zatrucia występują rzadko. Może do nich dojść w przypadku przedawkowania preparatów z glistnikiem lub podczas zabawy tą rośliną przez dzieci.  Objawy zatrucia to: biegunki, bóle żołądka i brzucha, pieczenie w jamie ustnej, wymioty. Może wystąpić parcie na mocz i krew w moczu. W cięższych przypadkach dochodzi do zawrotów głowy i śpiączki. Nie tylko doustne spożycie może powodować zatrucia. Jaskółcze ziele stosowane dłuższy czas na skórę może spowodować stan zapalny w miejscu stosowania [5].

Gorzki posmak w ustach może wystąpić w przebiegu niektórych schorzeń, takich jak np. refluks, kamica żółciowa, grzybica jamy ustnej, paradontoza czy stan zapalny wątroby. Jednakże gorzki smak w ustach niekoniecznie musi oznaczać chorobę. Jeżeli występuje sporadycznie (np. po spożyciu pewnych posiłków), może być dla przykładu jednym z pierwszych objawów ciąży.

Częściej jednak gorzki posmak w ustach, często określany przez pacjentów jako metaliczny, jest efektem, a właściwie skutkiem ubocznym, przyjmowania niektórych leków. Ten objaw jest zgłaszany często przez pacjentów np. krótko po rozpoczęciu antybiotykoterapii (jest działaniem niepożądanym niektórych antybiotyków i chemioterapeutyków). Co najważniejsze, powinien on ustąpić wraz z zakończeniem antybiotykoterapii (jeżeli nie ustąpi, należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem). Gorzki smak w ustach najczęściej występuje po antybiotykach takich jak: klarytromycyna, metronidazol, tetracyklina, amoksycylina czy klindamycyna. Z innych grup leków, które mogą powodować gorzki posmak w ustach, należy wymienić inhibitory konwertazy angiotensyny takie jak np. kaptopril, leki stosowane w celu stymulacji wydzielania kwasów żółciowych czy leki moczopędne [1,2].

Jaki jest mechanizm powstawania gorzkiego smaku w ustach?

Gorycz w ustach może powstawać w różnoraki sposób. Do najczęstszych mechanizmów występowania goryczy w ustach nalezą:

• część substancji zawartych w lekach doustnych może bezpośrednio stymulować receptory smakowe na języku, co wywołuje uczucie nieprzyjemnego, gorzkiego smaku w ustach;
• inne z kolei mogą oddziaływać miejscowo na włókna nerwowe, co również skutkuje odczuwaniem gorzkiego smaku w ustach;
• niektóre leki mogą powodować obniżenie poziomu cynku we krwi, (jego niedobory u części pacjentów powodują zaburzenia smaku, w tym silne odczucie goryczy w ustach);
• na poziom cynku mogą mieć wpływ również choroby wątroby (odpowiada za metabolizm cynku), nerek (zmniejszona produkcja śliny) czy przewlekłe zapalenie trzustki;
• leki mogą powodować gorzki posmak w ustach nie tylko podawane doustnie, z krwiobiegu mogą trafić do naczyń krwionośnych języka, następnie do śliny i w efekcie wywoływać uczucie goryczy w ustach na długo po ich przyjęciu (np. rano, po przebudzeniu);
• zmiany fizjologiczne zachodzące w czasie ciąży, związane m.in. z ilością wydzielanego progesteronu i estrogenu, mogą wpływać na odczuwanie gorzkiego smaku, szczególnie nasila się odczuwanie tego smaku w I trymestrze ciąży [1,3].

Jakie mogą być konsekwencje gorzkiego smaku w ustach?

Jeżeli nie są one wynikiem groźnej dla zdrowia choroby, a ich przyczyna jest znana, to z reguły gorycz w ustach nie jest groźny dla zdrowia. Należy jednak pamiętać, że zaburzenia odczuwania smaku mogą prowadzić do nieprawidłowości odżywiania poprzez wpływ na apetyt, masę ciała i potencjalne ryzyko niedoborów ważnych składników pokarmowych. Dodatkowo wiele osób postrzega pożywienie jako przyjemność, a zaburzenie odczuwania smaku może mieć wpływ na jakość życia, dlatego warto zająć się tym problemem i w miarę możliwości pozbyć się go lub przynajmniej zminimalizować [2].

Jakie są domowe sposoby na gorzki smak w ustach?

Najważniejsze jest znalezienie przyczyny i próba jej wyeliminowania! Warto w tym celu udać się na wizytę kontrolną do lekarza dentysty, aby wykluczyć suchość, problemy z zębami, dziąsłami czy infekcje jamy ustnej. W przypadku podejrzenia innej przyczyny warto odwiedzić odpowiedniego lekarza specjalistę np. gastrologa (podejrzenie refluksu), neurologa, endokrynologa czy diabetologa (cukrzyca). W każdym przypadku warto jednak zadbać o odpowiednią higienę jamy ustnej, szczotkowanie i nitkowanie zębów co najmniej 2 razy dziennie i regularnie stosować płukanki o właściwościach antybakteryjnych/ Ważne jest również zadbanie o odpowiednie nawodnienie organizmu.

Podczas przyjmowania antybiotyków i chemioterapeutyków należy suplementować odpowiednie probiotyki (jeżeli gorzki posmak jest efektem antybiotyku, to powinien ustąpić po zakończeniu leczenia). Warto również unikać cukru, który co ciekawe zwiększa gorycz w ustach. Warto od czasu do czasu ssać gumę bez cukru, która pobudza produkcję śliny i przywraca właściwe pH. Można także spróbować zastosować preparaty dla osób mających problem z nieświeżym oddechem jak np. Halitomin [1-3].

Co jeszcze neutralizuje gorzki smak w ustach?

Najlepszy efekt daje regularna higiena jamy ustnej, w tym stosowanie gum do żucia bez cukru czy specjalnych płynów do płukania gardła. Jednak naturalną substancją, która blokuje smak goryczki w ustach,  jest sól kuchenna. Jej niewielki dodatek potrafi być bardzo pomocny w przypadku tej dolegliwości, sól bowiem wiąże się z receptorami smaku i blokuje wiązanie gorzkich związków z receptorami gorzkiego smaku [1,2].

Podsumowanie

Gorycz w ustach może wystąpić po niektórych lekach, w szczególności antybiotykach. Czasami jednak może oznaczać poważne problemy zdrowotne, chociażby z wątrobą czy nerkami. Z drugiej strony, może być on tylko wynikiem zjedzenia gorzkiej potrawy. Z tego względu nie powinno się od razu panikować, ale nie warto jednocześnie lekceważyć tego problemu. Warto jednak zdiagnozować jego przyczynę i następnie go wyeliminować. Jeżeli nie jest on wynikiem ciężkiej choroby, to nie powinno być z tym większego problemu. Odpowiednia higiena jamy ustnej, nawodnienie i dieta z reguły wystarczają.

Ból o charakterze skurczowym może mieć różne nasilenie i w zależności od związanej z nimi jednostki chorobowej charakteryzują się innym miejscem występowania (np.: nadbrzusze, podbrzusze). Najczęściej jednak występuje on naprzemiennie – krótkotrwałe momenty z nasilonym bólem przerywane są okresami bez dolegliwości.Przyczyny skurczów brzucha są najczęściej związane z różnymi dysfunkcjamimi w:

• przewodzie pokarmowym (np.: choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, zapalenie żołądka lub jelit, zapalenie okrężnicy, stany skurczowe wpustu i odźwiernika żołądka, zespole jelita drażliwego);
• drogach żółciowych (kamica dróg żółciowych, zapalenie pęcherzyka żółciowego czy przewodów żółciowych);
• drogach moczowych (kamica nerkowa, kamica moczowodowa, zapalenie miedniczek nerkowych, zapalenie pęcherza moczowego, bolesne parcie na mocz);
• narządach rodnych (w trakcie bolesnego miesiączkowania).

Jakie są leki rozkurczowe na jelita i brzuch?        

Leki spazmolityczne działają poprzez wpływ zwiotczający na mięśnie gładkie. Mogą one działać w sposób bezpośredni lub pośredni. Omawiane w tym artykule papaweryna i jej pochodna drotaweryna należą do grupy spazmolityków bezpośrednich. Ta grupa leków działa rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego oraz układu krążenia i jest najczęściej stosowane w kolce nerkowej, bolesnych miesiącach czy kolce wątrobowej.

Z kolei spazmolityki o działaniu pośrednim działają na konkretne receptory autonomiczne, przez co mają wpływ na konkretne grupy mięśni. Znajdują zastosowanie m.in. w kolkach nerkowych, żółciowych czy dróg moczowych. Podczas ich stosowania należy pamiętać, że przewlekły ból brzucha może być oznaką wielu groźnych chorób. Z tego względu warto skontaktować się z lekarzem i przeprowadzić pełną diagnostykę. Leki spazmolityczne zaś można stosować tylko w razie konieczności, a nie jako remedium na przewlekły ból [1]. Kiedy dolegliwości towarzyszą nam sporadycznie i nie są bardzo nasilone, można wspomóc się lekami dostępnymi bez recepty, które mają działanie rozkurczowe.

Drotaweryna

W lekach dostępna jest pod postacią chlorowodorku drotaweryny. Hamuje ona aktywność skurczową mięśni gładkich znajdujących się w przewodzie pokarmowym, drogach żółciowych, układzie moczowo-płciowym i to właśnie tu znajduje główne zastosowanie. Dodatkowo działa rozkurczająco na mięśnie gładkie układu krążenia, rozszerzając naczynia i zwiększając przepływ krwi (co ma znaczenie w leczeniu bóli głowy pochodzenia naczyniowego). Substancja po podaniu doustnym wchłania się bardzo szybko (działanie obserwuje się po ok. 45 minutach). Jest stosowana m.in. w takich chorobach jak kamica nerkowa, pęcherzyka żółciowego, bolesne miesiączkowanie czy zapalenie pęcherzyka żółciowego. 

Drotaweryna stosowana zgodnie z zaleceniami rzadko powoduje poważne działania niepożądane. Mogą być one obserwowane jednak zdecydowanie częściej w przypadku stosowania zbyt wysokich dawek drotaweryny. Mogą wystąpić m.in. senność, apatia, zaparcia, nudności, zawroty głowy, wiotczenie mięśni całego ciała czy zmniejszenie częstotliwości i głębokości oddechów [1,2].

Przykłady dostępnych preparatów z drotaweryną to: No-Spa (40 mg chlorowodorku drotaweryny, lek bez recepty), No-Spa Max (80 mg, lek bez recepty), No-Spa Forte (80mg, lek dostępny na receptę), Drotafemme (40 mg, , lek bez recepty), Drotafemme Forte (80mg, lek bez recepty).

Hioscyna

W preparatach dostępny w postaci soli – butylobromku hioscyny. Dzięki takiej budowie nie przenika do ośrodkowego układu nerwowego i tym samym nie powoduje działań niepożądanych związanych z układem nerwowym. Butylobromek hioscyny hamuje receptory muskarynowe mięśni gładkich narządów wewnętrznych w efekcie powodując ich rozkurcz. Charakteryzuje go szybki czas działania po podaniu doustnym, dlatego wskazany jest do stosowania w przypadku w silniejszych stanach skurczowych (kolkach jelitowych i kolkach nerkowych). Zakres działania ma zbliżony do drotaweryny i stosowany jest w stanach skurczowych mięśni gładkich przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i układu moczowo-płciowego.

Ze względu na swój mechanizm działania może powodować działanie niepożądane, które mogą być uciążliwe szczególnie dla osób starszych. Należą do nich: suchość w jamie ustnej, bóle głowy, nudności, przyspieszona praca serca (tachykardia), problemy z motoryką jelit (zaparcia). Przeciwskazana jest do stosowaniu u osób z jaskrą lub z łagodnym przerostem gruczołu krokowego.

Dostępne preparaty z hioscyną to: Buscopan (10 mg hioscyny butylobromku, lek bez recepty), Buscopan forte (20 mg, lek bez recepty), Scopolan (10mg, lek bez recepty), Scopolan compositum (10 mg butylobromku hioscyny i 250 mg metamizolu o działaniu przeciwbólowym i rozkurczowym, lek bez recepty).

Papaweryna

Jest to substancja należąca do grupy alkaloidów, pozyskiwana z  surowca roślinnego – maku ogrodowego. Zmniejsza napięcie mięśni gładkich oraz rozszerza naczynia krwionośne (zwiększając przepływ krwi). Oddziałuje bezpośrednio na mięśnie gładkie. Wskazana jest do stosowania w silniejszych stanach skurczowych mięśni gładkich przewodu pokarmowego (kolka jelitowa, kolka żółciowa) i dróg moczowych (kolka nerkowa, bolesne parcie na mocz). Dostępna jest w postaci roztworu do wstrzykiwań (podanie podskórne lub domięśniowe) z przepisu lekarza.

Trzeba pamiętać, że każdy lek może powodować potencjalnie skutki uboczne. Papaweryna może powodować m.in.ból i zawroty głowy, dyskomfort w jamie brzusznej, biegunkę, zaparcia, rumień twarzy, nudności, wymioty, brak łaknienia czy senność [1,2]. 

Jako preparat bez recepty dostępne są krople żołądkowe z papaweryną. Oprócz papaweryny, w skład kropli wchodzą nalewki ziołowe (z waleriany, mięty, goryczki, bobrka, pomarańczy gorzkiej i dziurawca). Preparat może być stosowany wspomagająco w braku łaknienia i niestrawności.

Mebeweryna

Jest lekiem o działaniu rozkurczowym na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. W odróżnieniu od innych substancji wykazuje działanie jedynie na mięśnie gładkie jelit. Wskazana jest do stosowania w objawowym leczeniu bólów brzucha, wywołanych skurczem mięśni gładkich jelit i zaburzeń czynnościowych jelit związanych z przewlekłym zespołem jelita drażliwego (ang. Irritable Bowel Syndrome; IBS). Dzięki selektywnemu działaniu na mięśnie gładkie jelit mebeweryna zmniejsza skurcz, nie zaburzając perystaltyki jelit. Dostępna jest w postaci kapsułek o przedłużonym uwalnianiu (dzięki czemu działanie rozkurczowe zapewnione jest przez dłuższy czas).

Dostępne preparaty na receptęz mebeweryną to: Auroverin MR (200 mg mebeweryny), Duspatalin retard (200 mg).

Dostępny preparat bez recepty z mebeweryną to np. Duspatalin Gastro (135 mg mebeweryny).

Leki rozkurczowe na jelita, na receptę, z papaweryną lub drotaweryną, występują w postaci tabletek, czopków lub zastrzyków. Co ciekawe, preparat No-Spa forte ma swój odpowiednik zawierający mniej tabletek w opakowaniu pod nazwą No-Spa Max, dostępny bez recepty. Pozostałe preparaty nie mają podobnych preparatów OTC.

Leki rozkurczowe bez recepty – który preparat jest najsilniejszy?

Znaczna większość silnych leków rozkuczowych bez recepty występuje w postaci tabletek doustnych, ale można znaleźć także krople w płynie. Poniżej przedstawiamy przykładowe popularne leki rozkurczowe.

Krople żołądkowe z papaweryna, płyn

O produkcie

• 100 g kropli zawiera 24,9g nalewki kozłkowej (Valerianae tinctura 1:5), 24,9 g nalewki miętowej (Menthae pip. Tinctura 1:20); 24,9 g nalewki gorzkiej (Amara tinctura 1:5), 24,9 g nalewki z dziurawca (Hyperici tinctura 1:5) oraz 0,4 g chlorowodorku papaweryny (Papaverini hydrochloridum);
• lek zawiera 67-74% obj. etanolu;
• krople stosowane są w niestrawności w dawce ok. 2,5 ml 30 min. przed jedzeniem w przypadku wystąpienia dolegliwości lub 3-4 razy dziennie w przypadku braku łaknienia;
• krople są tradycyjnym preparatem stosowanym w niestrawności i braku łaknienia [8].

No-Spa, tabletki

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 40 mg chlorowodorku drotaweryny;
• osoby dorosłe przyjmują od 120 do 240 mg, w 2-3 dawkach podzielonych, dzieci w wieku od 6 do 12 lat 80 mg w 2 dawkach podzielonych, a dzieci w wieku powyżej 12 lat 160 mg, w 2-4 dawkach podzielonych;
• lek stosuje się w stanach skurczowych mięśni gładkich [9].

No-Spa Max, tabletki

O produkcie

• 1 tabletka zawiera 80 mg chlorowodorku drotaweryny;
• dorośli przyjmują 1 tabletkę 2 lub 3 razy na dobę (maksymalnie 240 mg dziennie), a dzieci w wieku powyżej 12 lat 1 tabletkę 1 lub 2 razy na dobę (nie więcej niż 160 mg na dobę);
• preparat stosuje się w stanach skurczowych mięśni gładkich [11].

Zdecydowanie najsilniejszym lekiem rozkurczowym dostępnym w aptece zawierającym papawerynę lub jej pochodną – drotawerynę, jest zawierająca 80 mg chlorowodorku drotaweryny w tabletce No-Spa Max.  Papaweryna, a w szczególności drotaweryna, są najczęściej stosowanymi lekami rozkurczowymi. Swoją popularność zawdzięczają przede wszystkim skutecznością działania oraz rzadko pojawiającym się działaniom niepożądanych. W przypadku poważniejszych przypadków lekarz może zdecydować się na przepisanie zastrzyków zawierających papawerynę lub drotawerynę. 

Podsumowanie

Artykuł omawia silne leki rozkurczowe stosowane w przypadku bóli brzucha związanych ze skurczami mięśni gładkich. Wśród leków wymieniono drotawerynę, hioscynę i papawerynę, a bez recepty dostępne są m.in. No-Spa i Buscopan. Drotaweryna jest najczęściej stosowana ze względu na skuteczność i niskie ryzyko działań niepożądanych. W artykule szczegółowo opisano mechanizmy działania, dawkowanie oraz potencjalne skutki uboczne tych leków.

Apetyt to uczucie chęci spożycia konkretnego produktu spożywczego. Z kolei brak apetytu oznacza brak chęci spożywania pożywienia. Może on być wywołany chorobą, ale nie musi. Czasami wynika z błędów żywieniowych, szczególnie często ma to miejsce w przypadku dzieci. Terminem apetyt określa się stan, w którym odczuwamy chęć na spożycie konkretnego produktu. Brak łaknienia może być wywołany błędami żywieniowymi, ale czasem także chorobą.

U dzieci brak apetytu najczęściej jest wynikiem:

• przekarmienia i zmuszania do jedzenia;
• nakładania zbyt dużych porcji pożywienia;
• spożywania przez dzieci kalorycznych przekąsek i picie słodkich napojów;
• zespołu złego wchłaniania (dziecko chudnie, jest osłabione);
• <a href=”https://leki.pl/poradnik/infekcje-drog-moczowych-objawy-leczenie-i-profilaktyka/”>infekcji dróg moczowych i infekcje wirusowych lub bakteryjnych z przebiegających z gorączką;
• niedoboru witamin i minerałów.

Z kolei u dorosłych brak apetytu najczęściej jest spowodowany:

• osłabieniem organizmu w przebiegu przewlekłej choroby;
• obciążającym leczeniem np. chemioterapią;
• stosowaniem niektórych leków;
• nieodpowiednią dietą, ubogą w witaminy i składniki mineralne.

Jak stres wpływa na apetyt?

Stres może wpływać na apetyt w różny sposób. W niektórych przypadkach, występuje zwiększone odczuwanie głodu i nadmierne jedzenie jako reakcja na stres. Ten mechanizm może być związany z hormonem kortyzolem, który jest uwalniany podczas stresu i może zwiększać apetyt. Stres może również wpływać na wybór żywności, zwiększając preferencje dla pokarmów wysokokalorycznych i słodkich. Jednak stres może również prowadzić do utraty apetytu. W przypadku ostrych sytuacji stresowych organizm może skoncentrować się na mobilizacji i obronie, co powoduje utratę apetytu. Warto zaznaczyć, że reakcja na stres i wpływ na apetyt może się różnić w zależności od osoby. Niektórzy mogą doświadczać zwiększonej chęci jedzenia, podczas gdy inni mogą tracić apetyt w czasie stresu.

Co na apetyt u dorosłych i dzieci?

Istnieje kilka sposobów na zwiększenie apetytu – zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Zawsze warto zacząć od przyjrzenia się swoim nawykom, a gdy ich zmiana i wprowadzenie niefarmakologicznych metod nie pomaga, można wówczas sięgnąć po preparaty na poprawę apetytu z apteki.

Modyfikacja diety

Warto zacząć od urozmaicenia diety, często problem leży w zbyt monotonnym jedzeniu oraz niewłaściwie zbilansowanej diecie. Brak apetytu może wynikać np. z niedoboru witaminy A, należy dodać do jadłospisu preparaty bogate w tę witaminę jak np. mleko czy jajka. Podobny wpływ może mieć niedobór witamin z grupy B. Należy wtedy uwzględnić w diecie większe ilości m.in. ryżu brązowego, płatków owsianych, bananów, orzechów, chudej wieprzowiny, kaszy gryczanej, awokado, soi czy mięsa drobiowego.

Na brak apetytu, oprócz niedoborów witaminy A i witamin z grupy B, wpływać może również niedobór cynku. Aby uzupełnić jego braki z pożywieniem, warto wprowadzić do swojej diety mięso, ryby, rośliny strączkowe, ostrygi czy orzechy. Łaknienie poprawia również stosowane odpowiednich ziół i przypraw. Warto dodawać do swoich potraw takie przyprawy jak pieprz, estragon, chrzan, imbir, cynamon, tymianek, kminek, gorczycę, bazylię, paprykę ostrą, anyż, koper, rozmaryn czy miętę. Można również zastosować preparaty dostępne bez recepty w aptece na poprawę łaknienia [1,2].

Tabletki na apetyt na receptę

Oczywiście istnieją tabletki na poprawę apetytu, w szczególności zawierające cyproheptadynę np. Peritol, ale są one dostępne tylko i wyłącznie na receptę. Bez recepty również można znaleźć tabletki pobudzające perystaltykę czy pomocne w niestrawności. Niemniej jednak najwięcej preparatów na poprawę apetytu jest w formie syropów, nalewek czy herbatek do zaparzania. Najczęściej zawierają ekstrakty roślinne, które prowadzą do wzrostu wydzielania śliny i soków trawiennych, dodatkowo przyspieszają trawienie i poprawiają perystaltykę jelit. Wszystkie te działania w efekcie powoduje wzmożenie apetytu [1,2].

Preparaty na poprawę apetytu bez recepty

Leki na poprawę apetytu dostępne bez recepty mają różne składy, jednak najczęściej występujące składniki to:

• witaminy i minerały;
• wyciąg z korzenia goryczki, liścia bobrka, owoców pomarańczy gorzkiej, owoców kopru, korzenia cykorii lub liści mięty pieprzowej;
• korzeń mniszka lekarskiego, ziele piołunu czy nasienie kozieradki [1,3].

Wśród preparatów na apetyt dla dzieci i dorosłych można znaleźć syropy, krople, czy zioła do zaparzania.

Apetiherb, syrop

O produkcie

• w 10 g syropu znajduje się 1,5 g wyciągu płynnego (1:2) złożonego z: Achillea millefolium L. herba (ziele krwawnika), Marrubium vulgare L. herba (ziele szanty), Melissa officinalis L. folium (liść melisy) i Foeniculum vulgare Mill. fructus (owoc kopru włoskiego) (3/2/3/2);
• w zależności od wieku produkt leczniczy stosuje się zgodnie z ulotką (od 3. roku życia);
• produkt leczniczy jest stosowany w przypadku braku łaknienia [4].

Apetizer Junior, syrop

O produkcie

• 10 ml syropu zawiera 16,7 mg ekstraktu z owoców anyżu, 16,7 mg ekstraktu z mięty pieprzowej, 16,7 mg ekstraktu z korzenia cykorii, 11 mg ekstraktu z owoców kopru, 0,7 mg witaminy B2, 0,7 mg witaminy B6 i 8 mg niacyny;
• dzieci od 3. roku życia powinny przyjmować 5 ml syropu dwa razy dziennie przed lub podczas posiłku;
• preparat wspomaga trawienie, wzmaga wydzielanie soków trawiennych i perystaltykę jelit i wzmaga apetyt [5].

Apetizer Senior, syrop

O produkcie

• 10 ml syropu zawiera 16,7 mg ekstraktu z owoców anyżu, 16,7 mg ekstraktu z mięty pieprzowej, 16,7 mg ekstraktu z korzenia cykorii, 11 mg ekstraktu z owoców kopru, 7,5 mg wyciągu z owoców grejpfruta, 0,5 mg witaminy B1, 0,5 mg witaminy B2, 0,6 mg witaminy B6, 5 mg niacyny, 100 µg kwasu foliowego, 2,9 mg kwasu pantotenowego, 42 µg biotyny, 0,3 µg witaminy B12 i 17 mg witaminy C;
• osoby dorosłe powinny przyjmować 10 ml syropu dwa razy dziennie przed lub podczas posiłku;
• preparat poprawia trawienie, powoduje zwiększone wydzielanie soków trawiennych, poprawia perystaltykę jelit oraz wzmaga apetyt [6].

Korzeń mniszka Flos, zioła do zaparzania

O produkcie

• preparat zawiera korzeń mniszka;
• z korzenia mniszka sporządza się odwar w następujący sposób: 1-1,5 łyżki surowca zalać 1 szklanką wody, powoli ogrzewać, a następnie gotować 5 minut i odstawić na 10 minut, po przecedzeniu można pić pół szklanki odwaru 2-3 razy dziennie przed posiłkiem;
• tak przygotowany odwar jest stosowany w przypadku problemów z drogami żółciowymi, kamicy żółciowej, problemach wątrobowych i trawiennych, w tym braku łaknienia [7].

Nalewka Gorzka Amara, krople

O produkcie

• nalewka gorzka zawiera: extractum compositum (1:3,5) ex Gentianae radix (korzeń goryczki), Menyanthidis folio (liść bobrka), Aurantii amari pericarpium (owocnia pomarańczy gorzkiej) (60,0 cz.; 60,0 cz.; 50,0 cz.);
• osoby dorosłe stosują jednorazowo od 10 do 12 kropli nalewki;
• preparat stosuje się doraźnie, aby pobudzić łaknienie [8].

Multi-Sanostol, syrop

O produkcie

• 5 ml syropu zawiera 1200 j.m. witaminy A, 100 j.m witaminy D, 1 mg witaminy B1, 1 mg witaminy B2, 0,5 mg witaminy B6, 50 mg witaminy C, 1 mg witaminy E, 5 mg witaminy PP, 2 mg dekspantenolu, 25 mg wapnia glukonianu i 25 mg wapnia fosforomleczanu;
• dzieci od 1 do 6 lat życia stosują 2 razy dziennie po 5 ml syropu, a osoby dorosłe i starsze dzieci 2 razy dziennie po 10 ml syropu;
• lek jest stosowany zapobiegawczo i w leczeniu stanów niedoboru, zwiększonego zapotrzebowania na witaminy i minerały, szczególnie podczas wzrostu i rozwoju dziecka, problemów z łaknieniem oraz koncentracją [9].

Succus Taraxaci, sok

• 100 ml produkt zawiera 100 ml soku ze świeżego korzenia mniszka lekarskiego (Taraxacum officiale radix, 1:1) stabilizowanego etanolem;
• młodzież od 12 lat i dorośli powinni stosować lek 3 razy dziennie po 5 ml, rozcieńczając sok z niewielką ilością wody;
• sok jest stosowany w przypadku niestrawności, braku apetytu i wspomagająco jako środek moczopędny [10].

Jak pobudzić apetyt domowymi sposobami?

Oto kilka dodatkowych sposobów, które mogą pomóc pobudzić apetyt:

1. Spożywaj mniejsze, częstsze posiłki: Zamiast trzech dużych posiłków, spróbuj spożywać pięć lub sześć mniejszych posiłków w ciągu dnia. Może to pomóc pobudzić apetyt i sprawić, że będziesz bardziej skłonny do jedzenia.
2. Zróżnicuj swoją dietę: Spróbuj wprowadzić różnorodne jedzenie, aby uniknąć monotonii. Dodawanie różnorodnych smaków i tekstur może zachęcić Cię do jedzenia.
3. Pij płyny przed posiłkami: Spożywanie płynów przed posiłkiem może czasowo zwiększyć uczucie głodu i pobudzić apetyt. Spróbuj wypić szklankę wody lub bulionu przed jedzeniem.
4. Zastosuj aromaterapię: Niektóre zapachy, takie jak zapach pieczonego chleba lub świeżych ziół, mogą pobudzić apetyt. Spróbuj użyć olejków eterycznych lub gotować potrawy o intensywnych aromatach.
5. Ćwicz regularnie: Regularna aktywność fizyczna może pomóc w pobudzeniu apetytu. Spróbuj wykonywać umiarkowane ćwiczenia, takie jak spacer, jogging lub jazda na rowerze.

Kiedy skonsultować się z lekarzem w przypadku braku apetytu?

Jeśli utrata apetytu utrzymuje się przez dłuższy czas i prowadzi do niezamierzonej utraty wagi, może to być sygnał, że powinno się skonsultować z lekarzem. Strata masy ciała powyżej 5% w ciągu 6-12 miesięcy może wskazywać na problem zdrowotny. Warto również zwrócić uwagę na inne towarzyszące objawy, takie jak:

• niewytłumaczalne zmęczenie;
• gorączka;
• trudności w jedzeniu lub piciu przez kilka dni;
• zaburzenia trawienne lub problemy z jelitami.

Jeśli występują te objawy w połączeniu z brakiem apetytu, konieczna jest wizyta u lekarza celem dokładnej diagnozy i dalszego postępowania.

Podsumowanie — co zrobić, żeby wrócił apetyt?

Wielu rodziców albo opiekunów osób starszych zadaje sobie pytanie, jak pobudzić apetyt u swoich podopiecznych. Najprostszym rozwiązaniem jest zastosować syrop na apetyt dla dorosłych lub dzieci. W aptece można znaleźć wiele preparatów poprawiających łaknienie. Jednak najpierw warto zastanowić się nad przyczyną braku apetytu. Często wystarczy odrobinę zmienić i urozmaicić dietę. Problemem mogą być również niedoboru witamin i minerałów. W takim przypadku oprócz zmiany diety można rozważyć również ich suplementację.

Kwasy żółciowe – przegląd porównywanych substancji

Porównywane substancje czynne to kwas ursodeoksycholowy, kwas chenodeoksycholowy oraz kwas cholowy. Wszystkie należą do grupy kwasów żółciowych – naturalnych składników żółci, które pełnią ważną rolę w trawieniu tłuszczów i funkcjonowaniu wątroby¹²³.

• Są stosowane w leczeniu wybranych chorób wątroby oraz zaburzeń syntezy kwasów żółciowych⁴⁵⁶.
• Wszystkie mają postać doustną (kapsułki, tabletki, zawiesiny), co ułatwia stosowanie u różnych grup wiekowych⁷⁸⁹.
• Należą do leków stosowanych głównie w leczeniu chorób rzadkich lub przewlekłych schorzeń wątroby i dróg żółciowych⁴⁵⁶.

Wskazania – kiedy stosuje się poszczególne kwasy żółciowe?

Mimo wspólnej grupy terapeutycznej, zakres zastosowań dla tych trzech substancji różni się znacząco:

• Kwas ursodeoksycholowy jest szeroko stosowany w leczeniu:
  • Cholesterolowych kamieni żółciowych u osób z zachowaną czynnością pęcherzyka żółciowego⁴,
  • Pierwotnej marskości żółciowej wątroby (PBC)⁴,
  • Innych przewlekłych chorób wątroby i dróg żółciowych⁴,
  • Zaburzeń czynności wątroby i dróg żółciowych związanych z mukowiscydozą u dzieci⁴,
  • Cholestazy ciężarnych w drugim i trzecim trymestrze ciąży⁴.
• Kwas chenodeoksycholowy stosowany jest głównie w leczeniu wrodzonych błędów syntezy pierwotnych kwasów żółciowych, szczególnie u pacjentów z ksantomatozą mózgowo-ścięgnistą (CTX) – bardzo rzadką chorobą metaboliczną, zarówno u dzieci, jak i dorosłych⁵.
• Kwas cholowy jest przeznaczony do leczenia wrodzonych zaburzeń syntezy kwasów żółciowych spowodowanych niedoborem określonych enzymów, czyli u dzieci i dorosłych z bardzo rzadkimi, wrodzonymi chorobami wątroby⁶.

Podsumowując, kwas ursodeoksycholowy jest stosowany w szerszym zakresie wskazań, również u dzieci i dorosłych, podczas gdy kwas chenodeoksycholowy i kwas cholowy mają zastosowanie głównie w leczeniu rzadkich chorób metabolicznych u dzieci i młodzieży, choć mogą być stosowane również u dorosłych⁵⁶.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – podobieństwa i różnice

Wszystkie te kwasy żółciowe działają poprzez wpływ na metabolizm cholesterolu i kwasów żółciowych w wątrobie, jednak ich szczegółowe mechanizmy są różne:

• Kwas ursodeoksycholowy zmniejsza ilość cholesterolu w żółci, hamuje jego wchłanianie w jelitach i powoduje stopniowe rozpuszczanie złogów cholesterolowych. Działa także ochronnie na komórki wątroby i poprawia funkcjonowanie dróg żółciowych, a w chorobach przewlekłych zastępuje toksyczne kwasy żółciowe swoim nietoksycznym, ochronnym działaniem¹.
• Kwas chenodeoksycholowy stosowany jest jako substytut brakującego kwasu żółciowego w organizmie. Jego podawanie pozwala na przywrócenie prawidłowego hamowania produkcji szkodliwych metabolitów i cholesterolu, co jest szczególnie istotne w leczeniu CTX².
• Kwas cholowy uzupełnia niedobory kwasów żółciowych u osób z określonymi wrodzonymi defektami enzymatycznymi, co pozwala na usunięcie toksycznych metabolitów i przywrócenie prawidłowego przepływu żółci oraz poprawę funkcji wątroby³.

Jeśli chodzi o losy leków w organizmie (farmakokinetykę), wszystkie są dobrze wchłaniane po podaniu doustnym, podlegają przemianom w wątrobie i są wydalane z żółcią. Jednak sposób ich metabolizowania i wydalania może się różnić, co ma znaczenie przy niektórych chorobach wątroby oraz u dzieci¹⁰¹¹¹².

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je łączy, a co różni?

Wszystkie trzy substancje nie powinny być stosowane w przypadku uczulenia na dany kwas żółciowy lub składniki leku¹³¹⁴¹⁵. Dodatkowo:

• Kwas ursodeoksycholowy jest przeciwwskazany w ostrym zapaleniu pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, niedrożności dróg żółciowych, częstych kolkach żółciowych, przy zwapniałych kamieniach nieprzepuszczalnych dla promieni rentgenowskich oraz przy zaburzeniach kurczliwości pęcherzyka żółciowego¹³.
• Kwas chenodeoksycholowy nie powinien być stosowany równocześnie z niektórymi lekami (np. cyklosporyna, sirolimus, fenobarbital, doustne środki antykoncepcyjne), ponieważ mogą one wpływać na skuteczność leczenia lub zwiększać ryzyko działań niepożądanych¹⁶.
• Kwas cholowy nie może być stosowany jednocześnie z fenobarbitalem lub prymidonem, a także wymaga ostrożności u osób z zaburzeniami czynności wątroby. W przypadku pojawienia się ciężkiej niewydolności wątroby leczenie należy przerwać¹⁷.

Wspólne przeciwwskazania to nadwrażliwość oraz niektóre interakcje z lekami wiążącymi kwasy żółciowe (np. cholestyramina, kolestypol), które mogą osłabiać działanie wszystkich trzech substancji¹⁸¹⁶¹⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wybór odpowiedniej substancji zależy od wieku, ciąży, karmienia piersią oraz ewentualnych chorób współistniejących:

• Kwas ursodeoksycholowy jest szeroko stosowany u dzieci od 6. roku życia (w niektórych przypadkach od 1. miesiąca życia, w zależności od postaci leku), także w ciąży (drugi i trzeci trymestr) oraz u kobiet karmiących piersią – stężenie leku w mleku jest bardzo niskie²⁰²¹.
• Kwas chenodeoksycholowy można stosować u dzieci od 1. miesiąca życia, ale nie zaleca się stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią, ze względu na brak danych o bezpieczeństwie²²²³.
• Kwas cholowy również może być stosowany od 1. miesiąca życia, a doświadczenie kliniczne obejmuje głównie dzieci. Można go stosować w ciąży i podczas karmienia piersią, jeśli jest to konieczne, jednak wymaga to ścisłego monitorowania²⁴²⁵.

W przypadku osób z zaburzeniami funkcji wątroby lub nerek, dawkowanie każdej z tych substancji powinno być indywidualnie dostosowane i wymaga regularnej kontroli parametrów wątrobowych²⁶²⁷²⁸.

• Żadna z tych substancji nie ma istotnego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów²⁹³⁰³¹.

Porównanie najważniejszych cech – tabela

Kwas ursodeoksycholowy – najczęściej wybierany kwas żółciowy w leczeniu schorzeń wątroby

Kwas ursodeoksycholowy, w porównaniu do kwasu chenodeoksycholowego i kwasu cholowego, wyróżnia się szerszym zakresem wskazań, lepszym udokumentowaniem bezpieczeństwa u kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz możliwością stosowania zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Jest lekiem pierwszego wyboru w wielu przewlekłych chorobach wątroby i dróg żółciowych, a także w leczeniu kamicy żółciowej. Pozostałe kwasy żółciowe mają zastosowanie głównie w leczeniu bardzo rzadkich, wrodzonych zaburzeń metabolicznych. Wybór konkretnej substancji zależy od typu choroby, wieku pacjenta i bezpieczeństwa w określonych sytuacjach klinicznych⁴⁵⁶.

Porównywane substancje czynne – fenofibrat, cyprofibrat i lowastatyna

W tej analizie porównujemy trzy substancje czynne: fenofibrat, cyprofibrat oraz lowastatyna. Wszystkie te leki stosuje się w leczeniu zaburzeń lipidowych, jednak różnią się przynależnością do grupy leków i mechanizmem działania¹²³. Fenofibrat i cyprofibrat należą do fibratów, które działają głównie na obniżenie poziomu trójglicerydów i poprawę poziomu „dobrego” cholesterolu (HDL). Lowastatyna natomiast jest statyną – lekiem zmniejszającym stężenie cholesterolu LDL, czyli tzw. „złego” cholesterolu³. Wszystkie wymienione substancje są stosowane jako element terapii wspomagającej dietę i inne niefarmakologiczne metody leczenia⁴⁵⁶.

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po fenofibrat, cyprofibrat i lowastatynę?

Fenofibrat i cyprofibrat są wskazane przede wszystkim w leczeniu ciężkiej hipertrójglicerydemii (czyli bardzo wysokiego poziomu trójglicerydów) oraz w mieszanej hiperlipidemii, zwłaszcza wtedy, gdy statyny są przeciwwskazane lub nietolerowane⁴⁵. Fenofibrat można również stosować w skojarzeniu ze statyną u pacjentów wysokiego ryzyka, jeśli nie uzyskano kontroli poziomu trójglicerydów i HDL⁴. Lowastatyna jest z kolei przeznaczona do leczenia pierwotnej hipercholesterolemii (wysokiego poziomu cholesterolu LDL) i miażdżycy tętnic wieńcowych, zwłaszcza gdy inne metody leczenia nie przynoszą efektów⁶. Warto podkreślić, że lowastatyna jest mniej skuteczna w obniżaniu trójglicerydów niż fibraty⁷.

• Fenofibrat i cyprofibrat nie są zalecane dla dzieci i młodzieży poniżej 18 lat, ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności⁸⁹.
• Lowastatyna również nie jest zalecana dla dzieci i młodzieży, z wyjątkiem ściśle określonych przypadków, takich jak rodzinna hipercholesterolemia¹⁰.

Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak różnią się te substancje?

Fenofibrat i cyprofibrat działają poprzez aktywację receptorów PPAR-α, co prowadzi do zwiększenia lipolizy i eliminacji cząstek bogatych w trójglicerydy oraz do zwiększenia syntezy korzystnych apolipoprotein AI i AII¹². Efektem tego jest obniżenie stężenia trójglicerydów, cholesterolu całkowitego i LDL oraz podwyższenie poziomu HDL¹¹. Lowastatyna z kolei hamuje enzym odpowiedzialny za produkcję cholesterolu w wątrobie (reduktaza HMG-CoA), co skutkuje głównie obniżeniem poziomu cholesterolu LDL³.

Różnice farmakokinetyczne obejmują czas osiągania maksymalnego stężenia w osoczu (fenofibrat – 4-5 godzin, cyprofibrat – ok. 2 godziny, lowastatyna – 2-4 godziny), a także sposób wydalania – wszystkie trzy leki są głównie usuwane z organizmu przez nerki, przy czym w przypadku niewydolności nerek może dojść do ich kumulacji¹²¹³¹⁴.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co trzeba uważać?

Wszystkie omawiane substancje mają wspólne przeciwwskazania:

• Nie powinny być stosowane w ciąży i podczas karmienia piersią¹⁵¹⁶¹⁷.
• Nie są zalecane u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby¹⁸¹⁶¹⁷.
• Są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na którąkolwiek z substancji czynnych.
• Wszystkie leki mogą powodować działania niepożądane dotyczące mięśni (miopatia, rabdomioliza), szczególnie gdy są stosowane w skojarzeniu z innymi fibratami lub statynami¹⁹²⁰²¹.

Warto zauważyć, że:

• Fenofibrat i cyprofibrat są przeciwwskazane przy stwierdzonej kamicy żółciowej lub przewlekłym zapaleniu trzustki, a także w przypadku uczulenia na światło lub reakcji fototoksycznych¹⁸¹⁶.
• Lowastatyna jest przeciwwskazana w czynnej chorobie wątroby, w przypadku chorób mięśni szkieletowych oraz przy utrudnionym odpływie żółci¹⁷.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież: Wszystkie trzy leki nie są zalecane dla osób poniżej 18 roku życia, z wyjątkiem ściśle określonych przypadków dla lowastatyny (np. rodzinna hipercholesterolemia)⁸⁹¹⁰.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Żadna z tych substancji nie powinna być stosowana w tych okresach, ponieważ brak jest wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa, a potencjalne ryzyko dla dziecka nie może być wykluczone¹⁵²²²³.

Prowadzenie pojazdów: Fenofibrat nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów, natomiast podczas stosowania cyprofibratu lub lowastatyny mogą wystąpić zawroty głowy, co wymaga ostrożności²⁴²⁵²⁶.

Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: W przypadku niewydolności nerek lub wątroby nie należy stosować żadnego z tych leków lub konieczne jest dostosowanie dawki i ścisła kontrola²⁷⁹¹⁰.

Podsumowanie – fenofibrat, cyprofibrat i lowastatyna w leczeniu zaburzeń lipidowych

Fenofibrat i cyprofibrat są szczególnie skuteczne w leczeniu wysokich trójglicerydów i niskiego HDL, natomiast lowastatyna najlepiej sprawdza się w leczeniu wysokiego cholesterolu LDL. Wybór odpowiedniej substancji zależy od rodzaju zaburzenia lipidowego, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz innych stosowanych leków. Każda z tych substancji ma określone przeciwwskazania i wymaga indywidualnej oceny przez lekarza.

Porównywane substancje czynne – grupa i ogólna charakterystyka

W niniejszym porównaniu skupiamy się na trzech substancjach czynnych:

• Telotristat
• Oktreotyd
• Lanreotyd

Wszystkie te leki należą do grupy stosowanej w leczeniu zaburzeń hormonalnych, szczególnie związanych z nadmiernym wydzielaniem substancji przez nowotwory neuroendokrynne. Oktreotyd i lanreotyd to analogi somatostatyny – hormonu, który naturalnie hamuje wydzielanie różnych innych hormonów w organizmie. Telotristat natomiast działa inaczej – nie jest analogiem somatostatyny, ale wpływa na poziom serotoniny w przewodzie pokarmowym, ograniczając jej produkcję¹.

Pod względem wskazań, wszystkie trzy substancje mają zastosowanie w leczeniu objawów zespołu rakowiaka, a oktreotyd i lanreotyd dodatkowo stosowane są w leczeniu akromegalii oraz niektórych innych chorób endokrynologicznych²³.

Wskazania terapeutyczne – podobieństwa i różnice

Telotristat jest stosowany u dorosłych z biegunką w przebiegu zespołu rakowiaka, kiedy leczenie analogami somatostatyny nie daje wystarczającej poprawy. Jest zawsze stosowany w połączeniu z analogiem somatostatyny⁴.

Oktreotyd oraz lanreotyd mają szersze zastosowanie:

• leczenie objawów zespołu rakowiaka, takich jak biegunka czy napady zaczerwienienia skóry,
• leczenie akromegalii, czyli choroby związanej z nadmiernym wydzielaniem hormonu wzrostu,
• leczenie innych hormonalnie czynnych guzów przewodu pokarmowego i trzustki,
• lanreotyd dodatkowo w leczeniu niektórych guzów neuroendokrynnych żołądkowo-jelitowo-trzustkowych, a także w leczeniu objawów związanych z guzami neuroendokrynnymi⁵⁶.

Warto podkreślić, że telotristat nie jest stosowany samodzielnie, a jedynie jako uzupełnienie terapii analogami somatostatyny, kiedy same te leki nie pozwalają na pełną kontrolę biegunek. Oktreotyd i lanreotyd można stosować zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi lekami, w zależności od rodzaju i nasilenia objawów.

Jeśli chodzi o grupy wiekowe, telotristat oraz analogi somatostatyny nie są zalecane u dzieci i młodzieży we wskazaniu zespół rakowiaka⁷⁸⁹.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Mechanizmy działania tych leków są różne:

• Telotristat hamuje produkcję serotoniny w jelitach poprzez blokowanie enzymu odpowiedzialnego za jej wytwarzanie. Dzięki temu zmniejsza się ilość serotoniny, która jest odpowiedzialna za nasilone biegunki u osób z zespołem rakowiaka¹.
• Oktreotyd i lanreotyd to syntetyczne analogi somatostatyny. Hamują one wydzielanie wielu hormonów (w tym hormonu wzrostu, insuliny, glukagonu oraz serotoniny), działając na receptory somatostatynowe. Są skuteczne zarówno w kontroli objawów hormonalnych, jak i w hamowaniu wzrostu niektórych nowotworów¹⁰¹¹.

Pod względem farmakokinetyki:

• Telotristat jest podawany doustnie, szybko się wchłania i przekształca w organizmie do aktywnego metabolitu, który działa przez kilka godzin¹².
• Oktreotyd i lanreotyd są podawane w formie iniekcji (podskórnych lub domięśniowych). Działają dłużej niż naturalna somatostatyna, co pozwala na rzadsze podawanie¹³¹⁴.

Warto zaznaczyć, że sposób podania może mieć znaczenie dla wygody pacjenta, tolerancji leczenia oraz skuteczności kontroli objawów.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na dany lek lub jego składniki pomocnicze¹⁵¹⁶¹⁷.

Telotristat nie powinien być stosowany u osób z ciężką niewydolnością wątroby ani u pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek wymagających dializoterapii⁷. Dodatkowo, wymaga szczególnej ostrożności u osób z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, a także u pacjentów z chorobami psychicznymi (może powodować obniżenie nastroju, depresję) oraz u osób z tendencją do zaparć¹⁸.

Oktreotyd i lanreotyd mogą powodować zaburzenia pracy pęcherzyka żółciowego (kamica żółciowa), wpływać na poziom glukozy we krwi (zarówno hipoglikemię, jak i hiperglikemię), a także wpływać na czynność tarczycy i serca (możliwe spowolnienie akcji serca). Ich stosowanie wymaga monitorowania tych parametrów, zwłaszcza u osób z cukrzycą, chorobami tarczycy lub serca¹⁹²⁰.

Warto podkreślić, że telotristat nie jest przeciwwskazany u osób z zaburzeniami czynności nerek o lekkim lub umiarkowanym nasileniu, podobnie jak analogi somatostatyny, choć zawsze zalecana jest ostrożność i monitorowanie objawów.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Dzieci i młodzież: żadna z porównywanych substancji nie jest zalecana u dzieci i młodzieży we wskazaniu zespół rakowiaka lub akromegalia, ze względu na brak danych o skuteczności i bezpieczeństwie⁷⁹.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią: dla wszystkich tych leków brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w ciąży. Telotristat nie jest zalecany w okresie ciąży i karmienia piersią, a kobiety w wieku rozrodczym powinny stosować skuteczną antykoncepcję podczas terapii²¹. Analogicznie, stosowanie oktreotydu i lanreotydu w ciąży i podczas karmienia piersią powinno być ograniczone do sytuacji, w których korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym ryzykiem dla dziecka²²²³.

Prowadzenie pojazdów: telotristat może powodować uczucie zmęczenia, więc pacjent powinien zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów. Oktreotyd i lanreotyd zazwyczaj nie wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów, choć mogą wystąpić zawroty głowy lub uczucie zmęczenia²⁴²⁵.

Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: telotristat wymaga ostrożności i często modyfikacji dawki u osób z zaburzeniami wątroby lub ciężkimi zaburzeniami nerek, natomiast oktreotyd i lanreotyd są stosowane ostrożnie, ale zwykle nie wymagają zmiany dawki przy łagodnych i umiarkowanych zaburzeniach funkcji tych narządów²⁶²⁷.

Podsumowanie – podobieństwa i różnice w praktyce klinicznej

Telotristat, oktreotyd i lanreotyd – wybór zależy od potrzeb pacjenta

Podsumowując, telotristat, oktreotyd i lanreotyd są stosowane u podobnych grup pacjentów, ale różnią się mechanizmem działania, zakresem wskazań oraz profilem bezpieczeństwa. Telotristat znajduje zastosowanie głównie jako uzupełnienie terapii u dorosłych z zespołem rakowiaka i nie jest stosowany samodzielnie. Oktreotyd i lanreotyd są lekami pierwszego wyboru w leczeniu zarówno zespołu rakowiaka, jak i akromegalii, a także innych zaburzeń hormonalnych. O wyborze konkretnej substancji decyduje lekarz na podstawie indywidualnych potrzeb pacjenta oraz jego stanu zdrowia.