Nowy rok to zawsze czas zmian – również w świecie medycyny. W styczniu 2025 roku na rynku pojawiło się wiele nowych leków, które mogą pomóc pacjentom lepiej kontrolować swoje choroby. Są to oczywiście zamienniki już dostępnych substancji, ale im większy wybór, tym lepiej. Pacjent i lekarz mają wtedy większe możliwości co do doboru konkretnego preparatu, np. pod względem ceny lub dostępności albo formy podania. Zaczniemy od leków dostępnych bez recepty, które kupisz w każdej aptece. Następnie zobaczymy co nowego słychać w kwestii leków stosowanych w chorobach sercowo-naczyniowych, urologicznych, oddechowych, a nawet tak poważnych schorzeniach jak stwardnienie rozsiane. Wspomnimy także o nowych preparatach dostępnych wyłącznie w szpitalach. Sprawdźmy, co nowego przyniósł początek roku!

Leki bez recepty – nowości, które warto znać

Na początek zacznijmy od styczniowych nowości bez recepty. Niektóre dolegliwości można leczyć samodzielnie, bez konieczności wizyty u lekarza. Jeśli szukasz czegoś na przeziębienie, bóle zatok lub chrypkę, warto sprawdzić nowe opcje dostępne bez recepty. Masz podrażnione gardło? Herbion Porost Islandzki (suchy wyciąg z porostu islandzkiego) pomoże złagodzić ból i chrypkę, przynosząc ulgę podczas infekcji. Zatkane zatoki? Ibunoven ZATOKI (ibuprofen + pseudoefedryna) łączy działanie przeciwbólowe i udrażniające nos, co ułatwia oddychanie i pomaga szybciej wrócić do formy. A jeśli potrzebujesz środka do odkażania ran, Symplisept (octenidyna + fenoksyetanol) to nowy preparat w formie żelu, który skutecznie dezynfekuje i przyspiesza gojenie drobnych urazów.

Zdrowe serce i lepsze krążenie – nowe leki dla pacjentów kardiologicznych

Nadciśnienie, zaburzenia lipidowe i inne choroby sercowo-naczyniowe to niestety plaga dzisiejszych czasów. Nazywa się je chorobami cywilizacyjnymi. Jednak pocieszający jest fakt, że lekarze dysponują szerokim wachlarzem możliwości leczenia tych schorzeń. Dla pacjentów z podwyższonym cholesterolem dostępne są nowe zamienniki klasycznych leków. Atorvastatin Teva B.V. (atorwastatyna) obniża poziom złego cholesterolu, pomagając chronić serce, natomiast Coatoris (ezetymib + atorwastatyna) łączy dwa składniki i działa na dwa sposoby – zmniejszając wchłanianie oraz produkcję cholesterolu. Osoby z nadciśnieniem mogą skorzystać z nowej terapii skojarzonej – Nesyrgy (nebiwolol + amlodypina), która skuteczniej obniża ciśnienie krwi. Dla pacjentów po zawale serca pojawił się także Tiscard (tikagrelor), zmniejszający ryzyko kolejnych problemów sercowo-naczyniowych.

Cukrzyca – nowe opcje dla lepszej kontroli

Kolejna choroba cywilizacyjna to cukrzyca. Niestety coraz częściej się ją diagnozuje. Po części wynika to z naszego stylu życia. Nie dbamy o siebie, jemy śmieciowe jedzenie, nie ćwiczymy. Oczywiście czasami nawet pomimo idealnego stylu życiu możemy zapaść na cukrzycę, ale warto pamiętać, że to jak żyjemy, ma ogromny wpływ na rozwój choroby. A co słychać w kwestii zamienników, które pojawiły się w styczniu 2025? Pacjenci z cukrzycą typu 2 mogą teraz sięgnąć po Diptivil (wildagliptyna), który wspiera naturalne mechanizmy regulujące poziom cukru we krwi. Alternatywą jest Jamesi Novum (sitagliptyna + metformina), które łączy dwie dobrze znane substancje, wspierając skuteczniejszą kontrolę glikemii.

Ulga w oddychaniu – nowe inhalatory dla astmatyków i pacjentów z POChP

Nie zabrakło także nowości związanych z leczeniem chorób układu oddechowego. Osoby z astmą i przewlekłą obturacyjną chorobą płuc mają do dyspozycji nowe preparaty. Airiam (beklometazon + formoterol) otwiera drogi oddechowe i redukuje stan zapalny, natomiast Bromiduo (fenoterol + ipratropium) działa szybko, przynosząc ulgę w duszności. Długotrwałe wsparcie zapewnia Nuodil (tiotropium), który poprawia komfort oddychania przez cały dzień.

Problemy z pęcherzem i prostatą – nowe rozwiązania

Jakie nowości przyniósł styczeń w kwestiach urologicznych? Pacjenci cierpiący na nadreaktywny pęcherz mogą skorzystać z Mirabegron Teva (mirabegron), który pomaga kontrolować częstomocz i nagłe parcia na mocz. To dobrze, że pojawia się coraz więcej zamienników tej substancji, gdyż do tej pory nie było ich dużo. Niestety preparat oryginalny ma dość dużą cenę, co dla niektórych stanowiło poważną przeszkodę. Mężczyźni zmagający się z objawami powiększonej prostaty mogą natomiast sięgnąć po Tamsulosin Medical Valley (tamsulozyna), który ułatwia oddawanie moczu i łagodzi dolegliwości.

Zdrowie psychiczne – nowe leki na depresję, lęki i inne schorzenia

Choroby układu nerwowego to bardzo szeroka i skomplikowana dziedzina medycyny. Z tego też względu gama nowo wprowadzanych zamienników popularnych substancji rośnie z miesiąca na miesiąc. Dla osób z depresją dostępne są nowe preparaty, takie jak Abrix (wortioksetyna), który stosuje się w ciężkiej depresji z zaburzeniem koncentracji oraz Bucidar (bupropion), który ma podobne wskazania. W terapii stanów lękowych może pomóc Alprazolam Grindeks (alprazolam), który działa szybko, ale wymaga ostrożności, gdyż może uzależniać.

W kwestii zaburzeń układu nerwowego coraz częściej słyszy się o ADHD. Dotyka ona dzieci jak i dorosłych. Wzrost diagnozy tego schorzenia wynika pewnie z samoświadomości pacjentów i chęci uzyskania poprawnej diagnozy. Jednak niestety wpływa to na wzrost popytu na konkretne leki, za czym nie idzie wzrost podaży. Z tego powodu w aptekach coraz częściej można spotkać braki w lekach na ADHD. Dobrze, że pojawiają się nowe zamienniki. Dzieci powyżej 6. roku życia z ADHD mogą teraz skorzystać z preparatu Kamaptin (atomoksetyna), który poprawia koncentrację i zmniejsza nadpobudliwość, ułatwiając funkcjonowanie w codziennym życiu.

Pojawiły się także zamienniki dotyczące terapii u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Pacjenci z rzutowo-remisyjną postacią stwardnienia rozsianego (RRMS) mogą skorzystać z Dimethyl fumarate Sandoz (fumaran dimetylu), który zmniejsza częstość rzutów i spowalnia postęp choroby. Natomiast osoby z rzutowo-ustępującą postacią (RRMS) mogą sięgnąć po Teriflunomide Aurovitas (teryflunomid), który pomaga kontrolować chorobę.

Nowości dotyczące innych leków

Oprócz powyższych pojawiło się także sporo nowych leków z innych grup. Dla pacjentów z jaskrą pojawił się Dorzolamidum+Timololum Misom Labs (dorzolamid + tymolol), skutecznie obniżający ciśnienie wewnątrzgałkowe i chroniący nerw wzrokowy przed dalszym uszkodzeniem. Kobiety starające się o dziecko mogą teraz sięgnąć po Prolutex (progesteron), który wspiera organizm w terapii wspomaganego rozrodu, zwiększając szanse na powodzenie leczenia. Osoby cierpiące na alergie mogą wypróbować Bellix Allergy (bilastyna), który działa szybko i nie powoduje senności. Alternatywnie LECIX (lewocetyryzyna) sprawdzi się zarówno w alergiach sezonowych, jak i przewlekłych. Pacjenci cierpiący na neuropatię lub bóle nerwowe mogą teraz skorzystać z Invitaxon (benfotiamina + pirydoksyna + cyjanokobalamina), który wspiera układ nerwowy i pomaga łagodzić dolegliwości bólowe.

Nowe leki w szpitalach – skuteczniejsze leczenie w lecznictwie zamkniętym

Na sam koniec warto wspomnieć o preparatach stosowanych w sytuacjach krytycznych i wysoce zaawansowanej diagnostyce. Można je podawać jedynie w lecznictwie zamkniętym. W szpitalach pojawiły się dwa istotne nowe leki. Argipressin Farmak (argipresyna) jest stosowany w leczeniu ciężkiego niedociśnienia u pacjentów w stanie krytycznym, natomiast Radelumin 2000 MBq/ml (radioznacznik PSMA) wspiera diagnostykę nowotworów prostaty, umożliwiając precyzyjne obrazowanie zmian nowotworowych.

Podsumowanie

Początek roku przyniósł wiele nowości, które mogą znacząco wpłynąć na komfort życia pacjentów. Jeśli któryś z tych leków brzmi jak rozwiązanie dla Ciebie, warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby dowiedzieć się, czy będzie odpowiedni. Nowe możliwości leczenia to krok w stronę lepszej kontroli zdrowia i większej wygody dla pacjentów!

Obie substancje czynne – atorwastatyna i rosuwastatyna – należą do tej samej grupy leków – statyn. Ich mechanizm działania jest identyczny i polega na zmniejszeniu tworzenia się cholesterolu w wątrobie. Statyny dodatkowo przyspieszają rozkład tzw. “złego cholesterolu” LDL, zmniejszają zawartość triglicerydów we krwi oraz zwiększają stężenie “dobrego cholesterolu” HDL. Ponadto mają wiele dobroczynnych działań przeciwmiażdżycowych: uelastyczniają naczynia krwionośne, wywierają efekt przeciwzapalny i przeciwzakrzepowy oraz zapobiegają powstawaniu zatorów tętnic, a tym samym zawałowi serca czy udarowi mózgu.

Statyny mają potwierdzoną w badaniach skuteczność terapeutyczną polegającą na wydłużeniu życia pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, jak i z nadciśnieniem tętniczym. Atorwastatyna i rosuwastatyna są obecnie najsilniejszymi statynami na rynku. Obniżają cholesterol w podobnym stopniu skuteczności, jednak rosuwastatyna jeszcze bardziej obniża poziom złego cholesterolu LDL i to w mniejszych dawkach, stąd uznaje się, że ma pod tym względem najsilniejsze działanie [1-3].

Jakie skutki uboczne ma atorwastatyna a rosuwastatyna?

Statyny są stosowane w lecznictwie od lat ‘80 i są lekami stosunkowo bezpiecznymi. Atorwastatynę wprowadzono w latach ‘90, a  rosuwastatynę w roku 2003. Działania niepożądane statyn wynikają najczęściej z przenikania leku do tkanek innych niż wątroba, w której docelowo powinny działać [2,4].

Wystąpienie charakterystycznych dolegliwości mięśniowych (bóle, sztywność, tkliwość i osłabienie mięśni) związanych ze stosowaniem statyn jest jednym z głównych powodów przerywania leczenia przez pacjentów. Objawy te, zarówno w przypadku atorwastatyny jak i rosuwastatyny, występują rzadko (1 na 1000-10000 przypadków). Obie statyny długo utrzymują się w naszym organizmie i działają skutecznie w niskich dawkach. Z tego powodu stosowanie jednej z nich (ewentualnie co drugi dzień) jest najbardziej zalecane na tle pozostałych statyn, by obniżyć maksymalnie ryzyko wystąpienia efektów ubocznych ze strony mięśni [5-7].

Częstymi działaniami niepożądanymi atorwastatyny są zapalenie błony śluzowej nosa i gardła, reakcje alergiczne, podwyższenie poziomu cukru we krwi, ból głowy, ból gardła i krtani, krwawienie z nosa, zaparcia, wzdęcia, niestrawność, nudności, biegunka, bóle mięśni, bóle stawów, bóle kończyn, skurcze mięśni, obrzęk stawów, ból pleców, wyniki badań krwi, świadczące o nieprawidłowej czynności wątroby [5,8].  Częstymi efektami ubocznymi stosowania rosuwastatyny są: podwyższenie stężenia cukru we krwi, bóle i zawroty głowy, zaparcia, nudności i bóle brzucha, bóle mięśni, osłabienie [6,9].

Kiedy stosuje się rosuwastatynę i atorwastatyne?

Zarówno atorwastatyna, jak i rosuwastatyna są wskazane w leczeniu  wrodzonej, genetycznej skłonności do wysokiego cholesterolu, niespowodowanej innymi chorobami (hipercholesterolemii pierwotnej) jako uzupełnienie odpowiedniej diety, zmniejszenia masy ciała i ćwiczeń fizycznych. Atorwastatyna różni się od rosuwastatyny stosowaniem u dzieci. Atorwastatynę można podawać dzieciom w wieku od 10 lat, a rosuwastatynę od 6 lat. Obie substancje są również wskazane w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowym, takim jak zawał serca czy udar mózgu u dorosłych [5,6,8,9].

Dawkowanie i czas działania statyn

Leczenie statynami, podobnie jak innymi lekami obniżającego poziom cholesterolu i triglicerydów we krwi, należy prowadzić przewlekle i nie wolno przerywać terapii. Zarówno atorwastatynę jak i rosuwastatynę trzeba przyjmować codziennie, raz na dobę. Leki te można stosować o dowolnej porze dnia i niezależnie od posiłków, ponieważ działanie obu substancji utrzymuje się bardzo długo w naszym organizmie (powyżej 20 godzin). Jednak przyjmuje się, że najlepszą porą dawkowania statyn jest wieczór po posiłku, gdyż cholesterol najintensywniej powstaje w wątrobie w porze nocnej [4-6].  

Zwykle stosowaną dawką początkową atorwastatyny jest 10 mg raz na dobę. Zwiększać dawkę można co 4 tygodnie lub rzadziej. Dla podtrzymania wyników konieczne jest długotrwałe leczenie. Maksymalna dawka dobowa wynosi 80 mg [5].

Zalecana dawka początkowa rosuwastatyny to 5 lub 10 mg raz na dobę. Działanie obniżające poziom cholesterolu występuje w ciągu 1 tygodnia od rozpoczęcia leczenia, a pełną efektywność osiąga się zazwyczaj w ciągu 4 tygodni. Jeśli jest to konieczne, po miesiącu leczenia można zwiększyć dawkę (do 20 mg dziennie). Stosowanie wyższych dawek (30 mg lub 40 mg na dobę) wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych i powinno odbyć się pod kontrolą lekarza specjalisty. Maksymalna dawka dobowa to 40 mg [2,3,6,9].

Stosowane dawki atorwastatyny można porównać z odpowiednimi dawkami rosuwastatyny pod względem efektu obniżającego poziom cholesterolu we krwi:

• 10 mg atorwastatyny jest porównywalne do 5 mg rosuwastatyny;
• 20 mg atorwastatyny odpowiada 5-10 mg rosuwastatyny;
• 40 mg atorwastatyny odpowiada 10-20 mg rosuwastatyny;
• 80 mg jest w działaniu porównywalne z dawką rosuwastatyny 20-40 mg [3,10].

Czym różni się atorwastatyna i rosuwastatyna pod względem bezpieczeństwa? 

Zarówno atorwastatyna jak i rosuwastatyna są przeciwwskazane u kobiet w ciąży, planujących ciążę i karmiących piersią. Badania na zwierzętach wykazały, że statyny wywierają działanie toksyczne substancji na płód i zwiększają częstość występowania wad rozwojowych [5,6,11].

Rosuwastatyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek oraz poddawanych dializom. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek, preferowaną statyną jest atorwastatyna. Atorwastatyna jest z kolei przeciwwskazana u pacjentów z chorobami wątroby. Lepszym wyborem u osób z zaburzeniami czynności wątroby jest rosuwastatyna [2].

W czasie leczenia rosuwastatyną mogą wystąpić zawroty głowy (często: u jednego na 10-100 pacjentów), co może mieć wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn. W czasie leczenia atorwastatyną, ryzyko wystąpienia zawrotów głowy jest rzadsze,  dlatego uznaje się, że nie wpływa istotnie na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Stąd, lepszym wyborem dla kierowców będzie atorwastatyna [6,9].

Atorwastatyna u osób starszych (powyżej 70. roku życia) jest tak samo bezpieczna i skuteczna jak w ogólnej populacji. W przypadku rosuwastatyny u osób starszych zaleca się zaczynać leczenie od najniższej dawki 5 mg [5,6].

Dostępność atorwastatyny i rosuwastatyny 

Zarówno atorwastatyna jak i rosuwastatyna są dostępne w aptekach w wielu produktach leczniczych pod różnymi nazwami handlowymi. Leki są przyjmowane doustnie, zazwyczaj w postaci tabletek powlekanych. 

Zamienniki i preparaty

Na polskim rynku dostępnych jest wiele zamienników zarówno dla atorwastatyny, jak i rosuwastatyny. Przykładami zamienników atorwastatyny są:

• Atoris 10 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, 60 mg, 80 mg, tabletki powlekane;
• Apo-Atorva 10 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, 60 mg, tabletki powlekane;
• Atorvagen 10 mg, 20 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Atorvastatin Aurovitas 10 mg, 20 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Atrox 10 mg, 20 mg, 40 mg, 80 mg, tabletki powlekane.

Przykłady zamienników rosuwastatyny to:

• Roswera 5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Romazic 5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Ridlip 5 mg, 10 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Suvardio 5 mg, 10 mg, 20 mg, 40 mg, tabletki powlekane;
• Zaranta 5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg, 30 mg, 40 mg, tabletki powlekane.

Podsumowanie

Wprowadzenie statyn do lecznictwa jest uznawane za jedno z najważniejszych osiągnięć medycyny XX wieku, jako przełom podobny do odkrycia antybiotyków czy kwasu salicylowego. Atorwastatyna i rosuwastatyna są najsilniejszymi ze statyn, choć różnią się nieco właściwościami. Atorwastatyna jest bardziej zalecana u pacjentów z chorobami nerek, a rosuwastatyna będzie miała mniejsze ryzyko efektów ubocznych u pacjentów z chorobami wątroby. 

Odkładanie się blaszek miażdżycowych w tętnicach to poważny problem związany z układem sercowo-naczyniowym, który wpływa negatywnie na przepływ krwi w naczyniach krwionośnych, co w konsekwencji może prowadzić do wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego: choroba wieńcowa, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, miażdżyca zarostowa naczyń obwodowych. Do rozwoju miażdżycy prowadzi przede wszystkim nieprawidłowy poziom „złego” cholesterolu – LDL, a pierwszą drogą do zmniejszenia jego wysokiego poziomu we krwi jest zmiana stylu życia, w tym modyfikacja diety [1].  Może się jednak okazać, że czyszczenie żył domowymi sposobami nie będzie wystarczające, by poprawić wyniki badań.

Jak oczyścić naczynia krwionośne domowym sposobem?

Przede wszystkim wspomniana wyżej dieta. Koniecznie należy zrezygnować ze spożywania żywności typu fast-food, wysoko przetworzonych produktów oraz słodyczy. Należy zrezygnować ze smażonych potraw i zastąpić je potrawami duszonymi lub gotowanymi. Dieta na oczyszczenie żył to przede wszystkim produkty lekkostrawne i bogate witaminy oraz składniki odżywcze, a także antyoksydanty. Wyniki badań przeprowadzonych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) potwierdziły, że zmniejszenie spożycia tłuszczów trans (TFA) pochodzenia naturalnego i przemysłowego, a także zastąpienie ich jedno- i wielonasyconymi kwasami tłuszczowymi oraz, w mniejszym stopniu, węglowodanami złożonymi, poprawia profil lipidowy w kierunku zmniejszenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Istnieją pewne produkty, w tym owoce i warzywa, które oczyszczają żyły i tętnice. Wśród produktów, które warto spożywać aby oczyścić naczynia krwionośne, znajdują się:

• soczewica (bogata w potas i magnez oraz białko roślinne, które zastąpi białko pochodzenia zwierzęcego);
• awokado (zawiera substancje obniżające poziom cholesterolu LDL, które nazwane zostały naturalnymi statynami);
• soja;
• siemię lniane;
• płatki owsiane (bogate w beta-glukany – związki o szeroko udokumentowanym działaniu obniżającym poziom cholesterolu we krwi);
• olej rzepakowy (zawiera fitosterole – substancje zmniejszające wchłanianie cholesterolu z jelit);
• czosnek (kilka ząbków dziennie obniża stężenie trójglicerydów, a także zapobiega powstawaniu procesów zapalnych w naczyniach krwionośnych);
• karczoch (dzięki zawartości cynaryny obniża poziom całkowitego cholesterolu nawet o 20%);
• sok z czarnej porzeczki;
• brązowy ryż (zawiera kwas foliowy, który wspomaga likwidację blaszki miażdżycowej);
• szpinak.

Jakie są zioła na oczyszczenie żył?

Wśród naturalnych metod oczyszczania żył ze złogów i cholesterolu często wymienia się stosowanie niektórych ziół i roślin, które mogą wspomagać zdrowie sercowo-naczyniowe. Pamiętaj jednak, że stosowanie ziół powinno być konsultowane z lekarzem, szczególnie przy jednoczesnym zażywaniu leków. Oto kilka ziół, które są popularne w naturalnych metodach na poprawę zdrowia żył i obniżenie poziomu cholesterolu:

• Czosnek – uznawany za naturalny sposób na obniżenie poziomu cholesterolu LDL (“złego” cholesterolu) i ciśnienia krwi, co może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka tworzenia się złogów.
• Głóg – używany do wspomagania funkcji serca i poprawy krążenia, może pomóc w utrzymaniu zdrowych tętnic i żył.
• Karczochy – ekstrakty z liści karczocha mogą wspierać obniżenie poziomu cholesterolu poprzez stymulację produkcji żółci i eliminację cholesterolu z organizmu.
• Czerwona koniczyna – zawiera izoflawony, które mogą przyczyniać się do poprawy profilu lipidowego krwi.
• Zielona herbata – bogata w antyoksydanty, może pomóc w obniżeniu poziomu cholesterolu LDL i poprawie ogólnego zdrowia naczyń krwionośnych.
• Kurkuma – jej główny składnik, kurkumina, ma właściwości przeciwzapalne i może przyczyniać się do zmniejszenia poziomu cholesterolu oraz poprawy zdrowia naczyń.
• Len – nasiona lnu są bogate w alfa-linolenowy kwas tłuszczowy i lignany, które mogą pomagać w obniżeniu poziomu cholesterolu.
• Ostropest plamisty – może wspomagać zdrowie wątroby, co jest ważne w regulacji poziomu cholesterolu w organizmie.
• Miłorząb japoński – stosowane do poprawy krążenia i zdrowia naczyń krwionośnych.

Stosowanie tych ziół może wspierać zdrowie serca i naczyń krwionośnych, jednak nie zastąpią one konieczności utrzymania zdrowej diety i aktywności fizycznej. Ważne jest, aby przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian w diecie lub suplementacji skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, szczególnie w przypadku istniejących problemów zdrowotnych czy stosowania innych leków

Jaki jest lek na na oczyszczenie naczyń krwionośnych na receptę?

Niestety nie istnieją leki, których zadaniem byłoby oczyszczanie naczyń krwionośnych. Leczenie miażdżycy polega na zapobieganiu tworzeniu się kolejnych blaszek miażdżycowych. Lekami pierwszego rzutu stosowanymi w tym celu (dostępnymi tylko na receptę) są statyny: atorwastatyna (Apo-Atorva, Atoris, Atorvagen, Atorvox, Atrox, Lambrinex, Sortis, Torvacard, Torvalipin, Tulip), simwastatyna (Apo-Simva, Simcovas, Simvacard, Simvagen, Simvasterol, Zocor), rozuwastatyna (Crestor, Crosuvo, Ridlip, Romazic, Rosucard, Rosutrox, Roswera, Suvardio, Zahron, Zaranta), lowastatyna (Liprox, Lovasterol, Lovastin) i pitawastatyna (Pitament).

Mimo ich stosowania często nie udaje się osiągnąć zamierzonego celu terapeutycznego. W takiej sytuacji konieczne jest wdrożenie terapii skojarzonej, na przykład statyną oraz lekiem z innej grupy – ezetymibem (Ezen, Ezehron, Ezoleta, Ezolip, Lipegis).

Jakie tabletki na oczyszczenie żył bez recepty można dostać w aptece?

Oprócz powyższych leków, można również stosować suplementację wspomagającą, na przykład wykorzystując suplementy diety zawierające monakolinę K – bioaktywny składnik naturalnie znajdujący się w sfermentowanym czerwonym ryżu. Uznawana za naturalną statynę, którą można nabyć bez recepty (LipiForma, LipiForma Plus, Monolipid K, ArmoLipid, Cardiostatil) [2,3].

Podsumowanie

Oczyszczenie naczyń krwionośnych wymaga przede wszystkim zmiany stylu życia, w tym zdrowej diety i regularnej aktywności fizycznej. Unikaj tłuszczów trans, przetworzonej żywności i fast foodów, a zamiast tego włącz do jadłospisu produkty bogate w błonnik, zdrowe tłuszcze i antyoksydanty, takie jak awokado, czosnek, soczewica czy zielona herbata. Możesz wspierać swoje zdrowie stosując zioła, np. głóg, kurkumę czy siemię lniane, jednak zawsze konsultuj to z lekarzem. W przypadku zaawansowanej miażdżycy konieczne może być leczenie farmakologiczne, głównie statynami. Jeśli szukasz preparatów bez recepty, rozważ suplementy zawierające monakolinę K z czerwonego ryżu, ale pamiętaj, że żaden środek nie zastąpi zdrowego trybu życia.

Zawał serca to obszar martwicy mięśnia sercowego, powstały w wynik jego niedokrwienia. W zawale dochodzi do zamknięcia tętnicy wieńcowej, która zaopatruje serce w tlen i niezbędne składniki odżywcze, a także usuwa produkty metabolizmu. Za znaczną część przypadków zawału serca odpowiada miażdżyca tętnic wieńcowych [1].

Jak rozpoznać, że to zawał?

Objawy zawału serca mogą się różnić w zależności od osoby, a ich nasilenie i charakter mogą być zarówno typowe, jak i mniej oczywiste. Wśród objawów możemy wyróżnić:

• Silny ból za mostkiem, który może promieniować do lewej ręki, barku, a także żuchwy; najczęściej trwa co najmniej 20 minut — jest to najbardziej charakterystyczny objaw zawału serca;
• Blada skóra;
• Zimne poty;
• Uczucie silnego strachu;
• Ból brzucha, mdłości wymioty, ogólne złe samopoczucie — są to mniej charakterystyczne objawy. Mogą się one pojawić, kiedy występuje tzw. niemy zawał serca; osoby, które go przeszły nie wiedzą o tym, gdyż niespecyficzne objawy nie wzbudzają żadnych podejrzeń. Niemy zawał serca można wykryć m.in. w badaniu EKG [1]. Występuje szczególnie u chorych na cukrzycę.

Zawał serca — pierwsza pomoc

Odpowiednie postępowanie osób z otoczenia chorego podczas zawału serca zwiększa jego szansę na przeżycie i na mniejsze komplikacje zdrowotne. Postępowanie będzie uzależnione od stanu świadomości chorego (osoba przytomna lub nieprzytomna). Pierwsza pomoc powinna zostać udzielona natychmiast.

Jak pomóc choremu podczas zawału?

W przypadku podejrzenia zawału serca u chorego, warto pamiętać o kilku kluczowych krokach postępowania, które mogą pomóc zminimalizować jego negatywne skutki:

• Ułóż chorego w komfortowej dla niego pozycji półsiedzącej, tak aby jego plecy opierały się o coś stabilnego; taka pozycja ułatwi mu oddychanie. Powiedz choremu, żeby nie wykonywał nagłych i gwałtownych ruchów. 
• W razie potrzeby rozluźnij krępujące części garderoby chorego np. krawat. 
• Wezwij pogotowie ratunkowe.
• Ciepło okryj chorego.
• Zawałowi serca zazwyczaj towarzyszy silny lęk i uczucie niepokoju, dlatego bądź przez cały czas z chorym, uspokajaj go aż do momentu przyjazdu karetki pogotowia. 
• Kontroluj czynności życiowe chorego, jeśli straci przytomność, postępuj zgodnie z procedurami resuscytacyjnymi [1].

Zawał serca a aspiryna

Czy można podać kwas acetylosalicylowy (aspirynę) choremu na zawał? Można to zrobić tylko i wyłącznie, jeśli osoba jest przytomna. Lek należy podać w dawce 300 mg, jeśli chory wcześniej go nie przyjmował [2].

Jak wygląda leczenie zabiegowe zawału serca?

W przypadku rozpoznania zawału serca chory jak najszybciej powinien znaleźć się w szpitalu w pracowni hemodynamiki, gdzie zespół medyczny podejmie leczenie zabiegowe. W pierwszym etapie u chorego wykonuje się koronarografię. Badanie to ma na celu wykryć, która tętnica odpowiada za objawy. Następnie przeprowadzany jest zabieg, który ma spowodować jej udrożnienie.

• Angioplastyka tętnic wieńcowych, czyli wprowadzenie specjalnego balonika do tętnicy, a następnie jego rozprężenie; w wyniku tego zabiegu poszerza się światło uszkodzonego naczynia wieńcowego. Kolejno poprawia się przepływ przez zwężone miejsce, implantując specjalny stent.
• Pomostowanie aortalno-wieńcowe (operacja wytworzenia bajpasów)  — polega na ominięciu zablokowanej podczas zawału tętnicy wieńcowej poprzez utworzenie nowego połączenia pomiędzy aortą i naczyniem wieńcowym; do utworzenia wspomnianego połączenia stosuje się najczęściej naczynia własne chorego (zazwyczaj jest to żyła odpiszczelowa, którą pobiera się z podudzia pacjenta [3].

Na czym polega farmakologiczne leczenie po zawale?

Chory po przebytym zawale serca znajduje się w grupie wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego, co oznacza, że z dużym prawdopodobieństwem w przyszłości może u niego wystąpić ponowny zawał lub też udar. Dlatego też osoba po zawale powinna pozostawać pod ścisłą kontrolą kardiologa i już do końca życia przyjmować leki, które pozwolą zmniejszyć to ryzyko. Jakie leki na zawał serca przyjmuje się po jego wystąpieniu?

• Leki przeciwpłytkowe — to podstawowe leki, które powinny stosować osoby po przebytym zawale serca. U wszystkich chorych, którzy nie mają przeciwwskazań, po zawale serca powinien zostać włączony kwas acetylosalicylowy w dawce 75-100 mg (Acard, Polocard) i lek ten powinien być stosowany już do końca życia. Dodatkowo stosuje się również drugi lek o działaniu przeciwpłytkowym przez okres 6-12 miesięcy po zawale lub dłużej, zależnie od metody leczenia. Wśród tych leków można wyróżnić: tikagrelor (Brilique), prasugrel (Bewim, Efient, Ugramel) lub klopidogrel (np. Agregex, Areplex, Clopidix, Plavix).
• Statyny, czyli leki obniżające poziom cholesterolu, np.: atorwastatyna (m.in. Atoris, Atrox, Tulip), fluwastatyna, lowastatyna (Liprox, Lovasterol)  — powinny zostać podane pacjentowi jeszcze w ostrej fazie zawału, a następnie chory powinien je przyjmować stale, jako prewencję wtórną zawału serca, aby zapobiegać podobnym incydentom w przyszłości.
• Leki b-adrenolityczne, np. bisoprolol (m.in. Bisocard, Bibloc, Conaret), atenolol (m.in. Atenolol Sopharma, Aminol)  — podawanie tych leków podobnie jak w przypadku statyn, również należy rozpocząć u każdego chorego bez przeciwwskazań już w ostrej fazie zawału i kontynuować do końca życia.
• Inhibitory konwertazy angiotensyny, np.: enalapryl (Benalapril, Enarenal), lizynopryl (np. Lisiprol, Ranopril) — szczególną korzyść z ich przyjmowania odnoszą pacjenci z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym i przewlekłą chorobą nerek [4,5].

Jakie są niefarmakologiczne działania profilaktyczne po zawale?

Po przebytym zawale serca nie tylko stosowanie leków, ale także inne działania niefarmakologiczne mają znaczenie w zapobieganiu kolejnym incydentom. Należą do nich:

• Zaprzestanie palenia tytoniu – palenie papierosów zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i przyczynia się do dalszego uszkodzenia naczyń krwionośnych.
• Odpowiednia dieta – powinna być bogata w warzywa, owoce, zdrowe tłuszcze i błonnik, a uboga w tłuszcze trans, sól i cukry proste.
• Utrzymanie prawidłowej masy ciała – nadwaga i otyłość obciążają serce oraz zwiększają ryzyko nadciśnienia i cukrzycy.
• Aktywność fizyczna – regularny, umiarkowany wysiłek, dostosowany do naszego obecnego stanu zdrowia, poprawia wydolność serca i krążenie.
• Zaprzestanie spożywania alkoholu – nadmierne spożycie alkoholu może prowadzić do wzrostu ciśnienia krwi i zaburzeń rytmu serca [6].

Podsumowanie

Zawał serca to poważne zagrożenie życia, dlatego kluczowe jest szybkie rozpoznanie jego objawów i natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej. W ramach pierwszej pomocy przy zawale serca, należy ułożyć chorego w pozycji półsiedzącej, zapewnić mu spokój, kontrolować jego stan i, jeśli jest przytomny, podać aspirynę w dawce 300 mg. Leczenie zawału serca obejmuje zarówno interwencje zabiegowe, takie jak angioplastyka i pomostowanie aortalno-wieńcowe, jak i terapię farmakologiczną, m.in. statyny i leki przeciwpłytkowe. Aby zapobiegać kolejnym incydentom, niezbędna jest zmiana stylu życia – zaprzestanie palenia tytoniu, zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna i kontrola masy ciała. Pamiętaj! Twoja szybka reakcja i odpowiednie działania mogą uratować życie chorego i zminimalizować skutki zawału serca.

Chromanie przestankowe to inaczej ból kończyn pojawiający się podczas chodzenia, który wynika z niedokrwienia. Brak dopływu krwi jest spowodowany blokadą przepływu wytworzoną przez blaszkę miażdżycową w naczyniach krwionośnych nóg. Ból występuje w trakcie wysiłku fizycznego, powtarza się cyklicznie. Chory często zmuszony jest się zatrzymać i odpocząć. Dla dolegliwości charakterystyczne jest to, że ból ustępuje po paru minutach [1]. 

Skąd się bierze chromanie przestankowe?

Główną przyczyną występowania chromania przestankowego jest miażdżyca, czyli inaczej odłożenie się blaszek miażdżycowych w tętnicach dostarczających krew do mięśni nóg. Przez napór krwi pod wpływem wysiłku fizycznego dochodzi do wzmożonego zapotrzebowania mięśni na tlen, niestety układ krwionośny nie jest w stanie dostarczyć pożądanej ilości. Wskutek tego dochodzi do wystąpienia bólu. Istnieją inne rzadziej występujące przyczyny chromania przestankowego:

• choroba Buergera
• koarktacja
• urazy
• torbiele, tętniaki tętnic

W zależności od tego, jak dużo tętnic jest zwężonych, tak bardzo nasilone są objawy. Objawy są obserwowane u chorych w zależności od ich aktywności fizycznej. U osób z unieruchomieniem, lub bardzo niską aktywnością fizyczną ból może w ogóle się nie pojawiać, nie oznacza to jednak, że chromanie przestankowe nie występuje [1]. 

Leki na chromanie przestankowe, które mogą Ci pomóc

Farmakoterapię po diagnozie chromania przestankowego opiera się o dokładną przyczynę wystąpienia dolegliwości. Choroby takie jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze przyczyniają się do występowania zmian w tętnicach. W związku z tym leczenie chorób podstawowych w takich przypadkach będzie najistotniejsze. Oprócz tego stosuje się:

Leki regulujące poziom lipidów

Ze względu na to, że główną przyczyną pojawienia się chromania przestankowego są tworzące się blaszki miażdżycowe, oczywiste jest wdrożenie leczenia hipolipemizującego. Głównie wykorzystywane są leki z grupy statyn (atorwastatyna, rosuwastatyna). Oprócz zahamowania tworzenia się dalszych zwężeń tętnic obniżają ogólne ryzyko powstawania chorób sercowo-naczyniowych, co jest jednym z celów terapii osób z chromaniem przestankowym. Jeśli leczenie statynami nie poprawi profilu lipidowego pacjenta wdraża się dodatkowo ezetimib [1]. 

Leki przeciwkrzepliwe

W leczeniu chromania przestankowego wdraża się leki obniżające krzepliwość krwi, z intencją zmniejszenia możliwości wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych. Najczęściej wdraża się kwas acetylosalicylowy w niskich dawkach (Acard, Polocard). 

U niektórych pacjentów konieczne jest wdrożenie silniejszego środka przeciwzakrzepowego, na przykład klopidogrelu zwłaszcza po zabiegu chirurgicznym. U pacjentów ze wskazaniami do długotrwałej terapii włącza się antagonistów witaminy K (warfaryna i acenokumarol) [1].

Leki łagodzące objawy chromania przestankowego

U pacjentów, u których objawy bardzo utrudniają codzienne funkcjonowanie, wdraża się leki, które łagodzą objawy chromania przestankowego. Należą do nich cilostazol oraz naftidrofuryl. W Polsce dostępny jest jedynie cilostazol (Stepcil, Cilozek, Noclaud). Jego mechanizm działania opiera się o hamowanie agregacji płytek krwi oraz rozszerzenie naczyń krwionośnych. Cilostazol zwiększa możliwy odstęp pomiędzy występowaniem objawów chromania przestankowego. Dostępny jest z przepisu lekarza.

W celu łagodzenia objawów stosuje się także pentoksyfilinę (Agapurin, Polfilin), karnitynę, miłorząb dwuklapowy. Niestety badania nie pokazują jednoznacznego polepszenia się stanu pacjenta, a łagodzenie objawów jest minimalne [1].

Leki bez recepty na chromanie przestankowe – czy są dostępne?

Leczenie chromania przestankowego powinno odbywać się pod kontrolą lekarza, ze względu na to, że jego zaniedbanie może mieć bardzo poważne dla człowieka konsekwencje, w tym prowadzić nawet do śmierci. Do leków dostępnych bez recepty należy kwas acetylosalicylowy, powodujący rozrzedzenie krwi oraz miłorząb dwuklapowy. To, co pacjent może zrobić poza lekami z przepisu lekarza, to wprowadzenie aktywności fizycznej. W leczeniu chromania przestankowego codzienne ćwiczenia polegające głównie na marszu nie tylko poprawią dystans między pojawieniem się objawów, ale także wpływają korzystnie na śródbłonek naczyniowy, poprawiają wydolność układu krążenia i znacznie polepszają komfort codziennego życia [1]. 

Miażdżyca jest chorobą, w wyniku której dochodzi do zesztywnienia tętnic i zwężenia ich światła. Jest to spowodowane przez tzw. blaszkę miażdżycową, która prowadzi do przebudowy ścian tętnic. Proces ten doprowadza do stopniowego ograniczenia dopływu krwi do różnych części naszego ciała (np. do kończyn dolnych, występuje wtedy miażdżyca nóg).

Blaszka miażdżycowa składa się m.in. z cholesterolu, makrofagów, a także tzw. komórek piankowatych. Miażdżyca dotyczy przede wszystkim aorty oraz tętnic średniej wielkości (wieńcowe, szyjne, nerkowe, biodrowe) [1].

Jakie są przyczyny miażdżycy?

Dokładne przyczyny choroby nie są do końca poznane. Objawy kliniczne, które są przyczyną znacznej liczby zgonów, najczęściej pojawiają się u osób w średnim i starszym wieku. Wiemy jednak, że rozwój miażdżycy zaczyna się już na etapie wczesnego dzieciństwa, a nawet podczas życia płodowego i dotyczy wszystkich ludzi.  Wyniki badań sugerują, że ekspozycja płodu na zwiększone stężenie cholesterolu oraz jego metabolitów, wpływa na większą podatność na czynniki miażdżycogenne w późniejszym życiu pozapłodowym. Mamy jednak wpływ na tempo jej rozwoju.

Miażdżyca to choroba wieloczynnikowa, co oznacza, że na jej rozwój mogą mieć wpływ różne czynniki (tzw. czynniki ryzyka miażdżycy). Do najważniejszych z nich zaliczamy:

• dyslipidemię;
• nadciśnienie tętnicze;
• cukrzycę;
• nikotynizm;
• otyłość brzuszną.

Większość wyżej wymienionych to tzw. choroby cywilizacyjne, na których rozwój mamy wpływ poprzez swój styl życia. Dlatego też w przypadku miażdżycy można mówić o tzw. prewencji pierwotnej, na którą składa się zdrowa dieta, wysiłek fizyczny czy unikanie nikotyny. Są to działania, które mają zapobiec rozwojowi choroby oraz jej niekorzystnym dla zdrowia skutkom.

Obecnie wiemy, że istnieje wiele innych czynników sprzyjających rozwojowi blaszki miażdżycowej, jak np. przewlekły proces zapalny czy otaczająca nas zła jakość powietrza [2,3].

Miażdżyca — objawy oraz diagnostyka

Początkowo nie występują żadne objawy. Rozpoznanie samej miażdżycy nie jest proste. Zazwyczaj dochodzi do tego w wyniku wystąpienia choroby, która jest powikłaniem zaawansowanych zmian w naczyniach tętniczych. Można jednak próbować wykryć ją wcześniej przy pomocy badań obrazowych (jak ultrasonografia czy tomografia komputerowa) lub kardiologicznych testów wysiłkowych. Nie jest to jednak typowe postępowanie.

Powikłania, a także związane z nimi objawy, najczęściej dotyczą:

• serca — choroba niedokrwienna serca, objawia się tzw. dławicą piersiową lub bólem wieńcowym, czyli bólem w klatce piersiowej występującym podczas wysiłku;
• mózgu — przemijający atak niedokrwienny (TIA) lub udar, objawia się tzw. ogniskowymi objawami neurologicznymi, np. niedowładem kończyn po jednej stronie ciała;
• nerek — niewydolność nerek i nadciśnienie tętnicze to tak zwani „cisi zabójcy”, czyli choroby, które przez długi czas nie dają żadnych objawów;
• miażdżyca kończyn dolnych —  jej objawem jest chromanie przestankowe, czyli ból łydek występujący po przejściu pewnego dystansu i ustępujący w spoczynku.

Jak widać nie są to błahe i rzadkie jednostki chorobowe, co potwierdza i uzasadnia fakt, że miażdżyca uznana jest jako jedna z najczęstszych przyczyn zgonów i niepełnosprawności [4].

Jak wygląda leczenie miażdżycy?

Bardzo duże znaczenie w leczeniu miażdżycy ma postępowanie niefarmakologiczne. Ruch oraz zdrowe odżywianie, zgodne z piramidą zdrowego żywienia Światowej Organizacji Zdrowia, to podstawowe zalecania, których powinien przestrzegać pacjent z miażdżycą.

Wśród produktów, które powinny znaleźć się na talerzu nie może zabraknąć więc różnorodnych warzyw i owoców, a także pełnoziarnistych produktów zbożowych. Chude mięso, jaja oraz ryby, to także produkty odpowiednie dla pacjenta z miażdżycą. Tłuszcze zwierzęce, warto zastąpić tłuszczami o pochodzeniu roślinnym. Należy ograniczyć spożywanie słodkich przekąsek, a także używanie soli kuchennej.

Dodatkowo korzystna będzie rezygnacja z używek takich jak alkohol oraz papierosy, które znajdują się wśród głównych czynników ryzyka miażdżycy. A więc to jak długo można żyć z miażdżycą, zależy w dużej mierze od dyscypliny pacjenta w jego codziennym życiu.

Leczenie farmakologiczne opiera się głównie o stosowanie statyn oraz kwasu acetylosalicylowego:

• Statyny, inhibitory reduktazy HMG-CoA (atorwastatyna – np. Atoris; simwastatyna – np. Simvacard, Simcovas; lowastatyna – np. Lovasterol; rosuwastatyna – np. Rosucard, Roswera) — to grupa leków, która pozwala obniżyć poziom “złego” cholesterolu (LDL). Działają one poprzez hamowanie enzymu odpowiadającego za syntezę cholesterolu w wątrobie. Co ciekawe, statyny spotykamy również w środowisku naturalnym. Przykładem jest fermentowany czerwony ryż (w aptekach znajdziemy preparaty na bazie tego składnika).
• Kwas acetylosalicylowy — lek który w niskich dawkach (75-150 mg) działa hamująco na agregację płytek krwi. Stosowany w profilaktyce chorób sercowo – naczyniowych. Jeden z najpopularniejszych stosowanych na świecie leków. Występuje m.in. pod nazwą Acard, Polocard.

Inne leki, które mogą być wykorzystywane w leczeniu pacjentów z miażdżycą to ezetymib (np. Etibax, Ezen), czyli lek ograniczający wchłanianie cholesterolu w jelitach. Rzadziej stosowane są także leki z grupy fibratów. Niezwykle ważne jest także dobre kontrolowanie chorób towarzyszących, takich jak nadciśnienie tętnicze i cukrzyca. Wykazano m.in. związek cukrzycy z progresją miażdżycy w tętnicach obwodowych [1,4].

Podsumowanie

Miażdżyca to poważna choroba, która rozwija się przez lata i może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak zawał serca czy udar. Kluczowe znaczenie ma jej wczesne wykrycie oraz zmiana stylu życia – zdrowa dieta, aktywność fizyczna i rezygnacja z używek mogą spowolnić jej rozwój. Jeśli zastanawiasz się, jak leczyć miażdżycę, pamiętaj, że leczenie miażdżycy obejmuje zarówno terapię farmakologiczną (np. statyny), jak i kontrolę chorób towarzyszących. To, jak długo można żyć z miażdżycą, zależy od wdrożenia odpowiednich działań profilaktycznych oraz skutecznego leczenia. Nie lekceważ pierwszych objawów i skonsultuj się z lekarzem, aby uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Dlaczego więc są przyjmowane jedynie przez połowę pacjentów ze wskazaniami do ich stosowania? Co istotne kontynuacja leczenia trwa zaledwie pół roku po ich zleceniu u 25 % pacjentów, a ponad 50 % chorych przerywa ich stosowanie po dwóch latach leczenia.

Dlaczego pacjenci boją się stosować statyny?

Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Na pewno wpływ na stosowanie leku mają działania niepożądane statyn, do których zalicza się możliwość uszkodzenia wątroby, a także ryzyko uszkodzenia mięśni szkieletowych.

W randomizowanych badaniach klinicznych ryzyko miopatii oceniono na około 1 % a w badaniach obserwacyjnych ryzyko miopatii oceniono juz znacznie wyżej , bo od 9 do 20 %.

Miopatia to zjawisko uszkodzenia mięśni szkieletowych, manifestujące się bólem, pieczeniem, sztywnością dużych grup mięśniowych. Pojawia się symetrycznie w mięśniach i zwykle częściej odczuwają je osoby szczupłe i aktywne fizycznie.

Jeśli pacjent uskarża się na ból mięśni podczas terapii statynami trzeba zweryfikować ,czy nie stosuje innych leków mogących taki efekt wywołać. Do leków powodujących bóle mięśni zaliczamy [1,2]:

• bisfosfoniany stosowane w leczeniu osteoporozy
• zydowudyna lek hamujący replikację wirusów HIV 1 i HIV 2 a także wirus Epsteina -Barr
• glikokortykosteroidy
• leki antyarytmiczne
• leki przeciw padaczkowe
• witamina E

Upatruje się też roli niedoborów witaminy D w przebiegu miopatii a także wiąże się ja z niedoczynnością tarczycy.

Jak diagnozuje się miopatię?

Lekarz podejrzewający miopatię po statynach kieruje pacjenta na badanie poziomu kinazy kreatynowej. Jest to enzym, który pomaga dostarczyć energię do komórek, które mają wysokie zapotrzebowanie energetyczne. Do takich komórek należą mięśnie szkieletowe, ale także komórki mózgowe, mięsień sercowy i siatkówka oka. W warunkach prawidłowych stężenie kinazy kreatynowej w osoczu jest niskie, gdy dochodzi do uszkodzenia mięśni poprzecznie prążkowanych jej stężenie rośnie, proporcjonalnie do masy uszkodzonych mięśni.

Jest to zatem pierwszy wskaźnik mówiący o uszkodzeniu mięśni poza objawami bólowymi. Ważne by pacjent zgłaszał się na badanie, gdy przerwa pomiędzy wysiłkiem fizycznym wynosi chociaż 72 godziny. Wzmożona aktywność fizyczna czy przepracowanie mięśni mogą skutkować wynikami fałszywie dodatnimi.

Bywają też sytuacje, gdy lekarz nie ma pewności, że bóle mięśni odczuwane przez pacjenta są spowodowane stosowaniem statyn. Jeśli stężenie kinazy kreatynowej jest wysokie lekarz może podjąć decyzję o odstawieniu statyny na dwa tygodnie. Jeśli po tym  czasie bóle ustąpią, prawdopodobnie statyna jest za nie odpowiedzialna. Po dwóch tygodniach przerwy bóle na ogół mijają i znów gdy pacjent zacznie stosować statynę a one powrócą, jest pewność, że wspomniane bóle mięśni są wywołane stosowanym lekiem.

Należy jednak dodać, że u sporej liczby pacjentów bóle mięśni podczas leczenia statyną ustępują samoistnie w ciągu dwóch tygodni [1,2]. 

Zaczynając terapię statyną lekarz nie ma obowiązku zbadania poziomu kinazy kreatynowej a jedynie przeprowadza dokładny wywiad z pacjentem, uwzględniając jego stan zdrowia, aktywność fizyczną, BMI.

Czym jest rabdomioliza po statynach?

W porównaniu z bólami mięśniowymi, które mogą być objawami miopatii, bardzo rzadko obserwuje się także zjawisko rabdomiolizy. Jest to stan mogący zagrażać zdrowiu i życiu pacjenta.

Rabdomioliza jest zespołem klinicznych i biochemicznych procesów występujących po uszkodzeniu i rozpadzie mięśni szkieletowych. Zawartość komórek uwalniana jest do przestrzeni pozakomórkowej i krwioobiegu. Komórki uwalniają mioglobinę (białko pigmentowe) a także enzymy (m.inn.kinazę kreatynową, potas, fosforany i związki purynowe.

Rabdomiolizie towarzyszą objawy bólowe i ponad 10 krotny wzrost poziomu kinazy kreatynowej w surowicy. Przebieg rabdomiolizy może mieć obraz względnie łagodny, poprzez ciężki i zagrażający życiu pacjenta, związany z uszkodzeniem nerek, martwicą dużych grup mięśni i zjawiskiem wykrzepiania wewnątrznaczyniowego.

Dolegliwości  związane z mialgią, czyli bólem mięśni mogą pogarszać jakość życia chorych i być przyczyną obawy przed stosowaniem leku, gdyż choroba (dyslipidemia),  nie daje żadnych objawów zauważalnych, czyli bólu, sztywności i pieczenia mięśni. Pacjenci dlatego też wielokrotnie rezygnują z terapii nie informując o tym swojego lekarza. Jest to bardzo ryzykowne, gdyż nagłe odstawienie statyn może skutkować nieskutecznością leczenia-progresem zmian miażdżycowych i spowodować zawał serca lub udar mózgu u pacjentów z grupy ryzyka.

Jeśli pacjent odczuwa ból mięśni i nie jest w stanie go zaakceptować, zwykle odstawia się statynę na dwa do sześciu tygodni, a następnie znów włącza się ją do leczenia.

Badania kliniczne nad miopatią po statynach

We francuskim badaniu PRIMO wzięły udział 7924 osoby z hiperlipidemią od 3 miesięcy przyjmujące statyny w dużych dawkach. Schematy leczenia obejmowały codzienne stosowanie: atorwastatyny w dawce 40 lub 80 mg, fluwastatyny w dawce 80 mg,  prawastatyny w dawce 40 mg i simwastatyny w dawce 40 i 80 mg.

u 752 pacjentów (około 10,5%) wystąpiły dolegliwości bólowe mięśni. Najmniejszy odsetek odczuwania bólu wystapił u chorych stosujących fluwastatynę (5,1%), u przyjmujących prawasatynę wyniósł 10,9 %, u 14,9 % leczonych atorwastatyną i u 18,2 % pacjentów leczonych simwastatyną [1].

Większość chorych (ponad 57%) nie potrafiła zidentyfikować czynnika wyzwalającego ból mięśni. Jednak pacjenci wskazywali na wzmożony wysiłek fizyczny, zmianę leku lub zwiększenie dawki. Około 24 % pacjentów, u których wystąpiły dolegliwości bólowe wskazywało na ból uogólniony. Ból odczuwany był zazwyczaj w kończynach dolnych (łydki i uda), rzadziej w kończynach górnych i tułowiu. Większość chorych około 71 % zgłaszało uczucie bólu a także ciężkości nóg, sztywność lub skurcze.

Prawie 40 % pacjentów odczuwających ból musiało zastosować leki przeciwbólowe. U większości osób ból uniemożliwiał wykonanie umiarkowanie trudnych czynności i zmniejszał wydolność organizmu podczas wzmożonego wysiłku fizycznego [2].

U 57 % pacjentów z objawami bólu konieczna była zmiana leczenia hipolipemizującego (na inną statynę lub fibrat), u 20 % odstawienie statyny a w 17 % przypadków zmniejszenie dawki stosowanego leku.

Kolejne badanie, a dokładniej metaanaliza przeprowadzona na ponad 71 tysiącach chorych udowodniła 316 zdarzeń mięśniowych (mialgia, miopatia i astenia) w porównaniu z 253 osobami przyjmującymi placebo. Rabdomiolizę odnotowano u 9 chorych leczonych simwastatyną, u 1 chorego leczonego lowastatyną i 5 chorych przyjmujących placebo. Na podstawie tych danych określono, że liczba osób, które muszą być leczone statynami, aby doszło do poważnych powikłań ze strony mięśni wynosi 3400. Jest to tzw współczynnik NNH-number needed to hurt. Oznacza to, że aby rozpoznać jeden przypadek rabdomiolizy lub 10 krotny wzrost kinazy kreatynowej należy podawać statyny właśnie 3400 chorym [1,2].

Na podstawie wielu badań oceniono, że najlepiej zapobiegać rozwojowi mialgii określając stosunek jej ryzyka. Należą do nich:

1. płeć-częściej mialgii doświadczają kobiety
2. wątła budowa ciała, niskie BMI
3. osoby aktywnie fizycznie (często z urazami sportowymi)
4. niedoczynność tarczycy
5. równoległe stosowanie inhibitorów izoenzymów CYP450
6. upośledzenie sprawności wątroby i nerek
7. polipragmazja czyli wielolekowość u osób w podeszłym wieku

Stwierdzono,że miopatia jest zależna od dawki statyny. Mniejsze ryzyko wystąpienia miopatii obserwuje się przy stosowaniu niższych dawek silniej działających statyn, niż podczas stosowania dużych dawek, słabiej działających statyn [2].

Większość statyn ulega metabolizmowi za pośrednictwem izoenzymów cytochromu P450,  a szczególnie CYP3A4. Metabolizowana jest w ten sposób simwastatyna, atorwastatyna i lowastatyna. Prawastatyna nie jest metabolizowana przez CYP3A4, dlatego często jest lekiem pierwszego wyboru u pacjentów z niewydolnością wątroby i funkcjonujących ze znaczną wielolekowością. Rosuwastatyna w niewielkim stopniu ulega biotransformacji przy udziale CYP2C9 i CYP2C19. Jej działanie hipolipemizujące jest najwyższe w grupie statyn.

Do miopatii może dochodzić przy jednoczesnym spożywaniu alkoholu często i w dużych ilościach-u osób uzależnionych i nadużywających.

Większe ryzyko mialgii i rabdomiolizy występuje u pacjentów stosujących równocześnie statynę i fibrat. Fibraty są lekami obniżającymi stężenie triglicerydów. Ich połączenie w schorzeniach lipidowych jest zasadne ale trzeba liczyć się ze zwiększeniem częstości działań niepożądanych [1].

38 % przypadków rabdomiolizy zgłoszonych między 1997 a 2000 r do FDA dotyczyło połączenia statyny i gemfibrozilu.

Gemfibrozil hamuje metabolizm niektórych statyn poprzez zmniejszenie sprzęgania z kwasem glukuronowym. W wyniku tego procesu dochodzi do zwiększenia biodostępności statyn, zwłaszcza atorwastatyny i simwastatyny. Może to być przyczyną zwiększonego występowania miopatii i rabdomiolizy.

Czym są statyny? Charakterystyka

Fluwastatyna jest lekiem syntetycznym z dużym efektem pierwszego przejścia przez wątrobę. Charakteryzuje się niską biodostępnością, krótkim okresem półtrwania oraz dużym stopniem wiązania się z białkami osocza. Nie podlega metabolizmowi przez izoenzym CYP3A4 ani w procesie glukuronidacji. Jest bezpieczna u chorych po przeszczepie nerek, stosujących cyklosporynę. Jest  statyną z wyboru u pacjentów nietolerujących innych statyn. Nie spowodowała do tej pory w badaniach żadnego zgonu z powodu rabdomiolizy [1,3].

Rozuwastatyna jest statyną względnie hydrofilną, ma długi okres półtrwania około 19 h, nie jest metabolizowana przez izoenzym CYP3A4 ani w procesie glukuronidacji. Jest lekiem bardzo skutecznym i bezpiecznym.

Prawastatyna nie podlega metabolizmowi wątrobowemu przy udziale izoenzymu CYP3A4 a jedynie w niedużym stopniu przez izoenzym CYP2C9 i CYP2C19.

Czy statyny są niebezpieczne?

Statyny jaki i inne leki niosą za sobą ryzyko działań niepożądanych. Jednym z nich jest opisana miopatia. Pacjentom ciężko jest zaakceptować jakiekolwiek działania uboczne, gdy sama ich choroba “nie boli”. Dlatego wielu pacjentów rezygnuje z terapii, co może mieć poważne konsekwencje zdrowotne. W toku wielu badań i metaanaliz dowiedziono, że leki te przedłużają życie zarówno pacjentom po przebytym zawale serca czy udarze mózgu jak i opóźniają bądź w ogóle nie dopuszczają do pojawienia się incydentów sercowo-naczyniowych w grupach ryzyka. Istotną informacją jest samoistnie ustąpienie dolegliwości bólowych miopatii po dwóch tygodniach leczenia. Pacjent powinien pozostawać w kontakcie ze swoim lekarzem lub farmaceutą na wypadek komplikacji a nie rezygnować z terapii statynami na własną rękę.

Monakolina K – co to jest?

W 1978 r. z grzyba Aspergillus terreus wyizolowano substancję (którą nazwano meniwoliną) mającą zdolność do inhibicji enzymu 3-hydroksy-3-metylo-glutarylo-CoA. Jest on niezbędny w procesie syntezy cholesterolu. W efekcie prowadzi to do obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego oraz frakcji lipoprotein o niskiej gęstości — LDL. Kilka miesięcy później, z grzybów gatunku Monascus ruber uzyskano związek mający identyczne właściwości. Nazwano go monakoliną K. Dopiero, po kilku latach badań okazało się, że meniwolina oraz monakolina K to ten sam związek nazwany ostatecznie lowastatyną. Wprowadzono go do ogólnej sprzedaży w 1987 roku pod nazwą handlową Mevacor [3,4].

W ten oto sposób monakolina K stała się pierwszą statyną dostępną w leczeniu dyslipidemii. Dopiero na podstawie jej struktury powstawały syntetyczne analogi charakteryzujące się lepszymi parametrami niż pierwowzór. Są one obecne na rynku farmaceutycznym do dnia dzisiejszego. Niestety ich farmakoterapia obarczona jest dużym ryzykiem występowania działań niepożądanych. Do najczęstszych należy zaliczyć przede wszystkim bóle brzucha, biegunki i wzdęcia. Rzadszymi, ale znacznie poważniejszymi skutkami ubocznymi mogą być uszkodzenia miąższu wątroby, mialgia lub rabdomioliza, czyli rozpad mięśni [5]. Z tego względu “do łask” powróciła monakolina K.

Wyciąg z czerwonego ryżu

Aktualnie, lowastatyna pozyskiwana jest w procesie fermentacji czerwonego ryżu, do której niezbędny jest udział jednego z poniższych gatunków drożdży:

• Monascus ruber;
• Monascus purpureus;
• Monascus pilosus;
• Monascus floridanus;

Uzyskana, sfermentowana substancja jest kolejno poddawana ekstrakcji, a następnie standaryzowana na obecność monakoliny K [1].

Jak działa monakolina K?

Mechanizm działania monakoliny polega na hamowaniu enzymu reduktazy 3-hydroksy-3-metylo-glutarylo-koenzymu A (HMG-CoA). Enzym ten odpowiada za przekształcanie HMG-CoA do mewalonianu, który jest bezpośrednim prekursorem wykorzystywanym do produkcji cholesterolu. W związku z tym monakolina K, tak samo jak wszystkie pozostałe statyny, prowadzi do zahamowania syntezy cholesterolu w organizmie [6-8].

Po co zmniejszać poziom cholesterolu?

Obecnie choroby sercowo-naczyniowe stanowią jedną z głównych przyczyn zgonu na całym świecie. Wysoki poziom cholesterolu powoduje wytwarzanie blaszki miażdżycowej w naczyniach krwionośnych, co sprzyja całkowitemu zatkaniu światła naczynia. Taka sytuacja prowadzi do zawału serca, co jest tylko preludium do powikłań po takim incydencie. Stosowanie terapii hipolipemizującej stanowi jedną z ważniejszych form profilaktyki przeciwko zawałowi serca [6].

Statyny naturalne, czyli monakolina K w leczeniu dyslipidemii

Działanie hipolipemizujące było poddawane licznym badaniom. Wyniki wszystkich wskazują, że terapia tą substancją wpływa na znaczne zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego, trójglicerydów oraz frakcji lipoprotein o niskiej gęstości (LDL). Jednocześnie nie wykazano, aby w czasie przyjmowania monakoliny obniżeniu uległo stężenie lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL).

Co więcej, wyniki badań wskazują na fakt, iż skuteczność terapeutyczna w leczeniu dyslipidemii jest porównywalna ze skutecznością popularnych statyn, np. atorwastatyny (w dawce 20 mg/dzień), czy simwastatyny (w dawce 10 mg/ dzień). Natomiast wykazuje ona znacznie większą zdolność do zmniejszania stężenia cholesterolu całkowitego oraz LDL w porównaniu do pochodnych kwasu nikotynowego, oraz preparatów zawierających w swoim składzie kwasy omega-3 [9].

Ogromną zaletą monakoliny K jest to, że może stanowić alternatywę terapeutyczną dla pacjentów, u których po zażyciu statyn występują działania niepożądane. Wykazano, że u chorych, u których w trakcie leczenia statynami stwierdzono bóle mięśni, rabdomiolizę lub dolegliwości ze strony układu pokarmowego, po zmienieniu substancji terapeutycznej na monakolinę K, powyższe skutki uboczne ustąpiły. Jednocześnie zachowano pełną skuteczność terapeutyczną [2].

Monakolina K – skutki uboczne i działania niepożądane

Jak każda statyna, monakolina K posiada skutki uboczne, spośród których najgroźniejsza wydaje się rabdomioliza, czyli uszkodzenie mięśni. Podejrzenie o takie działanie niepożądane nastąpiło ze względu na obserwowane zwiększone stężenie kinazy kreatynowej podczas terapii statynami, który to enzym zostaje uwolniony podczas uszkodzenia mięśni. Jednak rabdomiolizę obserwuje się bardzo rzadko, nawet podczas stosowania wysokich dawek statyn. Jednocześnie eksperci uznali, że profil szkodliwych skutków powodowanych przez monakolinę jest podobny do analogicznego profilu syntetycznej lowastatyny. W związku z tym, od kilku lat Komisja Europejska dyskutowała nad bezpieczeństwem stosowania czerwonego ryżu w łatwo dostępnych suplementach diety. Oprócz problemów z mięśniami podczas terapii obserwowano występowanie cukrzycy, bezsenność, zmęczenie czy zaburzenia żołądkowo-jelitowe [4].

Czy monakolina jest szkodliwa?

Komisja Europejska po długoletniej dyskusji wysnuła wniosek, że stosowanie monakoliny K w dawce 10 mg dziennie może powodować poważne konsekwencje zdrowotne. Co więcej, istotne działania niepożądane odnotowano także u tych osób, które zażywały tę naturalną statynę już w dawce 3 mg/dzień przez okres od 2 tygodni do 1 roku. Komisja jednocześnie podkreśla, że na dzień dzisiejszy nie da się ustalić dziennego, bezpiecznego dawkowania fermentowanego czerwonego ryżu. W związku z tym w 2022 r. zadecydowano, że stosowanie monakoliny K w suplementach diety w dawce większej niż 3 mg/dzień powinno być zabronione.

Taka sytuacja była źródłem problemów dla wielu producentów suplementów diety. Nierzadko zawierały one aż 10 mg monakoliny K w jednej kapsułce lub tabletce. Poza zmianą dawki, producenci musieli także zmienić opakowania swoich produktów, aby w związku z decyzją Komisji Europejskiej, zawierały następujące informacje:

• niniejszy produkt nie powinien być spożywany przez kobiety w ciąży lub kobiety karmiące piersią, dzieci w wieku poniżej 18 lat i osoby dorosłe w wieku powyżej 70 lat;
• należy zwrócić się o poradę do lekarza w sprawie spożycia tego produktu w przypadku wystąpienia jakichkolwiek problemów zdrowotnych;
• nie należy spożywać, jeśli zażywasz leki obniżające poziom cholesterolu;
• nie należy spożywać, jeśli już spożywasz inne produkty zawierające sfermentowany czerwony ryż.

Monakolina K – preparaty. Dla kogo są polecane?

Terapia wspomagająca leczenie dyslipidemii polegająca na stosowaniu preparatów z monakoliną K jest zalecana pacjentom z grup niskiego lub umiarkowanego ryzyka sercowo-naczyniowego. U pacjentów z grupy dużego ryzyka (u których wyjściowe stężenie LDL wynosi ponad 100 mg/dl) można rozważyć stosowanie monakoliny K tylko wtedy, gdy nie tolerują oni terapii statynami (np. występują działania niepożądane). Co niezwykle istotne, terapii preparatami z monakoliną K (np. LipiForma Plus) nie można prowadzić równocześnie z terapią statynami. To ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych [1,2].

Podczas terapii nie należy również zapominać o podstawowych zasadach profilaktyki. Zwalczanie problemu dyslipidemii zawsze powinno iść w parze ze wdrożeniem zdrowych zasad żywienia oraz zwiększeniem aktywności fizycznej.

Podsumowanie

Monakolina K, pozyskiwana z czerwonego ryżu, jest naturalną substancją obniżającą poziom cholesterolu, która może być alternatywą dla osób źle tolerujących statyny, jednak musisz zachować ostrożność przy jej stosowaniu. Zanim rozpoczniesz suplementację, pamiętaj o konsultacji z lekarzem, szczególnie jeśli przyjmujesz leki na cholesterol, jesteś w ciąży, karmisz piersią lub masz ponad 70 lat. Ze względu na możliwe skutki uboczne, podobne do tych występujących przy statynach (w tym problemy z mięśniami i zaburzenia żołądkowo-jelitowe), obecnie dozwolone jest stosowanie suplementów diety zawierających nie więcej niż 3 mg monakoliny K w jednej dawce. Pamiętaj również, że skuteczne leczenie wysokiego cholesterolu wymaga kompleksowego podejścia – oprócz przyjmowania preparatów z monakoliną K, wprowadź zdrowe nawyki żywieniowe i zwiększ swoją aktywność fizyczną.

Lewotyroksyna

Lewotyroksyna to hormon tarczycy stosowany w leczeniu jego niedoczynności lub nadczynności. Powinien on być przyjmowany tuż po przebudzeniu, na czczo, przynajmniej 1 godzinę przed spożyciem śniadania. Jest to związane z najlepszym wchłanianiem tej substancji czynnej właśnie na “pusty” żołądek. W przypadku pacjentów, którzy nie mogą zastosować się do powyższego schematu dawkowania, zaleca się stosować lewotyroksynę przed spaniem, po 3-4 godzinach od spożycia ostatniego posiłku. W jednym i drugim schemacie dawkowania, ważne jest przyjmowanie leku każdego dnia, o tej samej porze [1].

Inhibitory pompy protonowej

Inhibitory pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol) należą do najpowszechniej stosowanych leków hamujących nadmierne wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Ich działanie jest najkorzystniejsze, gdy są stosowane na czczo, ok. 30 minut przed pierwszym posiłkiem. Jest to podyktowane tym, że pokarm obecny w żołądku zmniejsza ich wchłanianie, a tym samym zmniejsza ich stężenie terapeutyczne we krwi [2]

Statyny

Statyny należą do najczęściej stosowanych leków w terapii zwalczania hipercholesterolemii. Różnią się one między sobą czasem, po jakim osiągają stężenie terapeutyczne. Wśród tych o krótkim okresie półtrwania (działają przez krótki czas) należy wymienić simwastatynę oraz fluwastatynę. Znacznie dłuższy okres półtrwania mają rosuwastatyna, czy atorwastatyna.

Ze względu na to, że największa produkcja cholesterolu w wątrobie następuje w porze nocnej, statyny należące do pierwszej grupy należy przyjmować wieczorem, tak aby ich najwyższe stężenie zostało osiągnięte w czasie największej produkcji cholesterolu. Taka zasada nie obowiązuje w przypadku statyn należących do drugiej grupy. Je można przyjmować zarówno wieczorem, jak i rano [3].

Przeczytaj także: Statyny — czy pora przyjęcia tabletki ma znaczenie?

Leki przeciwcukrzycowe

Najczęściej stosowanym lekiem przeciwcukrzycowym jest metformina. Ze względu na ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka), zaleca się, by stosować ją razem z posiłkami, na wypełniony żołądek.

W przypadku pochodnych sulfonylomocznika (drugiej popularnej grupy stosowanej w leczeniu cukrzycy, np. gliklazyd, glimepiryd) powinny być one stosowane na czczo. Wszystko po to, by wpłynęły one na zwiększenie wydzielania insuliny już przed spożyciem pierwszego posiłku dnia [1].

Glikokortykosteroidy

Fizjologiczne wydzielanie hormonów steroidowych jest największe wczesnym rankiem. W związku z tym, aby nie zaburzać fizjologicznego cyklu, leki zawierające je w swoim składzie również powinny być przyjmowane rano. Zapobiega to pojawieniu się działań niepożądanych spowodowanych oddziaływaniem na osi podwzgórze-przysadka-nadnercza [1].

Może też Cię zainteresuje? Soki owocowe — dlaczego nie należy popijać nimi leków?

Leki na nadciśnienie tętnicze

Najczęstszymi lekami stosowanymi w leczeniu nadciśnienia tętniczego są inhibitory konwertazy angiotensyny (np. enalapril, ramipril), blokery kanałów wapniowych (np. nitrendypina, amlodypina) oraz diuretyki tiazydowe. Dwie pierwsze grupy leków zaleca się stosować wieczorem, ze względu na konieczność osiągnięcia stężenia terapeutycznego rano — gdy ciśnienie tętnicze krwi jest największe. Wyjątek stanowią produkty lecznicze mające zdolność do przedłużonego uwalniania substancji leczniczej. To pozwala na utrzymanie właściwego stężenia terapeutycznego stosowanego leku przez całą dobę.

Natomiast diuretyki tiazydowe ze względu na działanie moczopędne powinny być stosowane rano. Na rynku farmaceutycznym preparaty te są stosowane zazwyczaj w postaci o przedłużonym działaniu, co gwarantuje utrzymanie prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi przez całą dobę [4].

Leki przeciwzakrzepowe

Leki zapobiegające nadmiernemu krzepnięciu krwi (np. warfaryna, rywaroksaban) oraz stosowany profilaktycznie u osób w wieku podeszłym, kwas acetylosalicylowy w dawce 75 bądź 150 mg, najlepiej jest przyjmować wieczorem. Związane jest to, z tym że największe ilości płytek krwi wytwarzane są w nocy i wczesnym rankiem. W związku z tym stężenie terapeutyczne leków przeciwzakrzepowych powinno być najwyższe właśnie w tym czasie. Wpływa to na spadek ryzyka wystąpienia zakrzepów i tym samym zdarzeń sercowo- naczyniowych [1,4].

Jakie są leki zwiększające apetyt?

Stosowanie niektórych leków jest ściśle związane ze wzrostem apetytu — bynajmniej nie na warzywa i zielone smoothie. Niestety wzmożony apetyt i łaknienie dotyczy zazwyczaj produktów bogatych w węglowodany oraz napojów wysokokalorycznych. Bardzo częstą, a wręcz nieuniknioną, konsekwencją  takiego odżywiania jest wzrost masy ciała pacjentów, a nierzadko nawet nadwaga i otyłość [2,3]. Wśród leków, powodujących wzmożony apetyt można wyróżnić:

• glikokortykosteroidy doustne;
• amitryptylinę (Amitryptylinum VP);
• paroksetynę (Seroxat, Parogen);
• mirtazapinę (Mirtagen, Mirtor);
• cetyryzynę (Zyrtec, Allertec);
• karbamazepinę (Tegretol CR, Neurotop Retard);
• gabapentynę (Neurontin, Gabapentin);
• pregabalinę (Egzysta, Lyrica);
• kwas walproinowy (Convulex, Depakine Chrono);
• fenytoinę (Phenytoinum WZF);
• risperidon (Rispolept, Ziperid);
• klozapinę (Klozapol, Clopizam);
• olanzapinę (Zolafren, Olanzin);
• kwetiapinę (Kwetaplex SR, Ketrel).

Nie zawsze wzmożone łaknienie to wada — czasami efekt ten jest wręcz pożądany. Dzieje się tak w przypadku leczenia jadłowstrętu za pomocą leku antyhistaminowego I generacji — cyproheptadyny (Peritol). Niemniej jednak wszyscy pacjenci, stosujący leki zwiększające apetyt, powinni podlegać regularnej kontroli masy ciała. Ważna jest w tym miejscu także rola farmaceuty, który może wpłynąć na edukację chorego. Pierwszym krokiem powinno być samo uświadomienie pacjentowi, że taki problem może się w ogóle pojawić po zastosowaniu konkretnego leku. Niemniej istotne jest objaśnienie roli prawidłowej diety i odpowiednio dobranej aktywności fizycznej [1].

Jakie leki hamują apetyt?

Grupa substancji obniżających łaknienie jest zdecydowanie szersza. Warto się z nią zapoznać i mieć świadomość, które spośród powszechnie stosowanych leków mogą wpływać na nasz apetyt. Takie zaburzenia łaknienia są najczęściej wynikiem działań niepożądanych leków, zwłaszcza ze strony układu pokarmowego. Biegunka, nudności, wymioty, owrzodzenia jamy ustnej, suchość w ustach — te wszelkie efekty uboczne przekładają się finalnie na brak apetytu [1].

Do związków aktywnych, które powodują zaburzenia apetytu, zaliczamy leki:

• przeciwdrobnoustrojowe, które powodują zaburzenia odczuwania smaku: metronidazol (Metronidazol Polpharma), ampicylina (Unasyn), tetracyklina (Tetracyclinum TZF), acyklowir (Heviran, Hascovir), oseltamiwir (Tamiflu), terbinafina (Myconafine).
• przeciwnowotworowe, powodujące podrażnienia śluzówki, nudności wymioty i biegunkę: hydroksymocznik (Hydroxycarbamid Teva), metotreksat (Trexan, Metotab), tioguanina (Lanvis).
• działające na układ krążenia, wywołujące zaburzenia odczuwania smaku: amiodaron (Cordarone, Opacorden), kaptopril (Captopril Polfarmex), lizynopryl (Prinivil), diltiazem (Oxycardil, Dilzem Retard), werapamil (Isoptin), atorwastatyna (Sortis), simwastatyna (Zocor), spironolakton (Spironol).
• stosowane w chorobie Parkinsona, powodujące nudności i wymioty, oraz suchość w ustach: lewodopa (Madopar), biperiden (Akineton).
• stosowane w chorobie Alzheimera, wywołujące nudności, wymioty i biegunki: rywastygmina (Exelon, Nimvastid).
• przeciwpadaczkowe, zaburzające odczuwanie smaku: topiramat (Topamax), karbamazepina (Amizepin), fenytoina (Phenytoinum WZF).
• stosowane w ADHD, wywołujące zaburzenia smaku oraz pobudzające ośrodkowy układ nerwowy: metylfenidat (Medikinet, Concerta).
• uspokajające, nasenne i przeciwlękowe, hamujące czynność ośrodkowego układu nerwowego i zaburzające odczuwanie smaku: alprazolam (Xanax, Afobam, Alprox), zolpidem (Nasen, Stilnox, Zolpic), zopiklon (Imovane, Senzop, Dobroson) [4,5].

Na występowanie polekowych zaburzeń łaknienia najbardziej narażone są osoby w podeszłym wieku, ze względu na często występującą u nich polifarmakoterapię, czyli stosowanie wielu leków jednocześnie. Farmaceuci stojący za pierwszym stołem mogą pomóc choremu, m.in. wykonując przegląd lekowy. Fachowa analiza wszelkich stosowanych produktów leczniczych może okazać się kluczem do rozwiązania problemu.

Podsumowanie

Niektóre leki mogą zarówno zwiększać, jak i zmniejszać apetyt, co może prowadzić do zmian masy ciała i zaburzeń odżywienia. Wzrost łaknienia często powodują glikokortykosteroidy, leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne, podczas gdy jego spadek może wynikać z działań niepożądanych leków przeciwnowotworowych, przeciwdrobnoustrojowych czy stosowanych w chorobach neurologicznych. Kluczową rolę w monitorowaniu tych skutków ubocznych odgrywają farmaceuci, którzy mogą edukować pacjentów i pomagać w kontrolowaniu wpływu leków na apetyt.