Czym jest zgorzel gazowa?

Zgorzel gazowa, znana kiedyś jako gangrena, jest chorobą zakaźną wywoływaną przez  bakterie z rodzaju Clostridium, najczęściej Clostridium perfringens (laseczki zgorzeli gazowej). Produkują one toksyny i enzymy, które następnie powodują proces zapalny z martwicą mięśni i tkanek. Temu procesowi towarzyszy wytwarzanie gazu, dzięki czemu choroba zawdzięcza swoją nazwę. Gangrena często powoduje przedostanie się toksyn bakteryjnych do krwi, co prowadzi do wstrząsu toksycznego i może prowadzić nawet do zgonu pacjenta. Za zakażenie odpowiadają przetrwalniki tych bakterii, które są obecne w kurzu domowym czy glebie [1].

Jakie są przyczyny zakażenia zgorzelą gazową?

Przyczyny zgorzeli gazowej mogą być następujące:

• żeby doszło do infekcji i laseczki zgorzeli mogły zacząć się rozwijać, musi wystąpić środowisko beztlenowe lub przynajmniej ubogie w tlen;
• do takich warunków prowadzą np. rozległe rany tłuczone, miażdżone, z dużą ilością martwej tkanki czy tzw. rany przechodzone, czyli stare rany niezaopatrzone;
• bardzo groźne są rany zamieszczone brudną wodą lub ziemią, ale wszystkie nieoczyszczenie i niezaopatrzone rany w krótkim czasie po urazie mogą stanowić potencjalne ryzyko;
• rozwój infekcji jest również szybszy w przypadku gdy występuje ostre niedokrwienie spowodowane np. zakrzepem, zatorem lub urazem naczyń [1,2].

Jakie są czynniki ryzyka zgorzeli gazowej?

Czynnikami ryzyka gangreny są:

• największym czynnikiem ryzyka jest uraz, w szczególności głęboka i zabrudzona rana;
• groźne są również otwarte złamania i oparzenia, w szczególności, jeżeli są rozległe;
• dużo większym ryzykiem wystąpienia gangreny obarczeni są pacjenci cierpiący na choroby przewlekłe, takie jak miażdżyca  cukrzyca czy ogólnie choroby obwodowych naczyń krwionośnych [2].

Kiedy należy bać się zranienia?

Nie można panikować w przypadku każdego zranienia. O ile ważne jest by każde, nawet najmniejsze zranienie, odpowiednio zaopatrzyć, to np. drobne skaleczenie czystym nożem kuchennym niesie niskie ryzyko rozwoju gangreny. Odwrotnie sytuacja wygląda, gdy do zranienia dochodzi w brudnych warunkach lub została spowodowana przez brudny przedmiot, a dodatkowo rana jest zanieczyszczona ziemią. Jeżeli dochodzi do tego fakt, że powstała rana jest rozległa, to należy udać się do lekarza, który ja opatrzy i być może zaleci podawanie antybiotyku [1,2].

Jak wygląda zgorzel gazowa i jakie daje objawy?

Z reguły od zakażenia rany przez laseczki zgorzeli gazowej do pierwszych objawów może minąć od kilku do nawet kilkudziesięciu godzin. Można je podzielić na objawy miejscowe i uogólnione. Do tych pierwszych należą m.in.:

• najczęstszym objawem, rozwijającej się zgorzeli jest silny ból w miejscu zakażenia;
• rana z początku wygląda normalnie lub jest blada, żeby następnie zaczerwienić się, następnie zbrązowieć, a w ostatnim stadium przyjąć barwę purpurową lub ciemnoczerwoną z błyszczącymi dużymi pęcherzami;
• dodatkowo z zakażonej rany często można zaobserwować sączącą się brunatną wydzielinę o słodko-mdłym zapachu;
• charakterystyczne dla zgorzeli gazowej jest wyczuwalne pod skórą pod wpływem dotyku powietrze, co może objawiać się charakterystycznym odgłosem trzeszczenia;
• objawy przypominają dosłownie gnicie tkanek, gangrena z tego względu jest łatwo zauważalna i trudna do pomylenia (i przy okazji śmiertelnie niebezpieczna).

Objawy uogólnione pojawiają się z reguły kilka godzin po pierwszych objawach miejscowych. Dotyczą one głównie pacjentów z zakażeniami wewnątrzbrzusznymi. Do objawów należą m.in.:

• gorączka;
• bóle brzucha z możliwymi wymiotami;
• przyspieszona akcja serca [1,3].

Kiedy udać się do lekarza?

Jeżeli wystąpią objawy gangreny, to pod żadnym pozorem nie wolno ich lekceważyć. Ich wystąpienie jest wskazaniem do natychmiastowego udania się do lekarza lub na Szpitalny Oddział Ratunkowy. Bakterie powodujące zgorzel gazową produkują egzotoksyny. Są one odpowiedzialne za niszczenie tkanek, powodując martwicę tkanki mięśniowej. Dodatkowo mogą powodować hemolizę, czyli niszczenie czerwonych krwinek i innych elementów krwi oraz niszczenie ścian naczyń krwionośnych. Nieleczona zgorzel gazowa prowadzi do wstrząsu septycznego i śmierci [2].

Czy zgorzel gazowa jest zaraźliwa?

Gangrena w poprzednich stuleciach, z uwagi na trudne warunki sanitarne na polach walki, była jedną z głównych przyczyn zgonów żołnierzy. Obecnie nie występuje ona już tak często, ze względu na znaczną poprawę higieny i antyseptyki, ale choroba nadal jest bardzo niebezpieczna. Nie jest ona zaraźliwa i nie przenosi się ona bezpośrednio z człowieka na człowieka. Do zachorowania może dojść wskutek urazu lub rany, w której bakterie będą miały odpowiednie warunki do rozwoju [1,3].

Czy gangrena jest wyleczalna?

Tak, ale śmiertelność w przypadku zgorzeli jest stosunkowo duża i wynosi 30-50%. Na szanse przeżycia pacjenta wpływa rodzaj rany, stopień niedokrwienia, stan chorego przed zakażeniem i przede wszystkim, czas, jaki upłynął od zakażenia aż do rozpoczęcia leczenia [2].

Jak leczyć zgorzel gazową?

Leczenie zgorzeli gazowej przeważnie odbywa się w szpitalach na oddziałach intensywnej terapii. Stosuje się następujące metody leczenia:

• leczenie chirurgiczne polegające na usuwaniu martwej tkanki, rewizji i opatrzeniu rany (może być powtarzane nawet kilka razy na dobę);
• u niektórych pacjentów stosuje się profilaktykę anty-tężcową;
• ranę można przemywać roztworem soli fizjologicznej z dodatkiem antybiotyków;
• jeżeli zakażenie na kończynie jest poważne, może być konieczna amputacja tej kończyny (w przypadku zagrożenia życia);
• lekarze starają się ustabilizować stan pacjenta oddechowo i krążeniowo, wyrównać zaburzenia płynów i zwalczyć ból;
• do leczenia wprowadza się antybiotykoterapię, w różnych ośrodkach schematy podawania leczenia może się różnić, wpływ na nie mają również oporność danego szczepu;
• dobre efekty może dać leczenie tlenem hiperbarycznym, dzięki szkodliwym dla bakterii beztlenowych wolnym rodnikom. [1-3]

Podsumowanie

Pomimo że gangrena nie jest już tak powszechna, jak w poprzednich stuleciach, to nie można pod żadnym pozorem o niej zapominać. Czasami niewinne skaleczenie może okazać się śmiertelnie groźne. Dlatego zawsze należy dbać o odpowiednie zabezpieczenie rany, szczególnie jeżeli jest się w grupie ryzyka, chociażby cierpiąc na cukrzycę. Tacy pacjenci są narażeni w szczególności na zgorzel gazową kończyn, co w przypadku nieleczenia może skończyć się amputacja kończyny lub nawet śmiercią.