Jak działają statyny?

Statyny, uznawane za leki pierwszego rzutu w terapii zaburzeń lipidowych, działają poprzez kompetencyjne hamowanie reduktazy HMG-CoA. Mechanizm obniżania poziomu cholesterolu jest złożony – spadek jego stężenia w wątrobie prowadzi do zwiększenia ekspresji receptorów dla LDL (lipoprotein o małej gęstości) na hepatocytach. W konsekwencji dochodzi do wzmożonego wychwytu LDL, co skutkuje obniżeniem jego poziomu we krwi. Dodatkowo, statyny przyczyniają się do redukcji stężenia triglicerydów i VLDL, jednocześnie powodując niewielki wzrost poziomu lipoprotein o dużej gęstości (HDL).

Jakie są rodzaje statyn?

Statyny można podzielić m.in. ze względu na ich czas działania i okres półtrwania. Ze względu na drugi z wymienionych parametrów, omawianą grupę leków możemy podzielić na statyny o krótki okresie półtrwania oraz statyny o długim okresie półtrwania.

Statyny o krótkim okresie półtrwania

Statyny można podzielić według okresu półtrwania na dwie główne grupy. Pierwsza z nich to statyny o krótkim czasie połowicznego rozpadu, trwającym zaledwie kilka godzin, do których należą lowastatyna (dostępna jako Lovastin, Lovasterol, Liprox) oraz simwastatyna (Apo-Simva, Simcovas, Simvacard, Simvasterol). Występują one w formie proleków i przechodzą metabolizm przez izoenzym CYP3A4, co skutkuje ich stosunkowo niską biodostępnością ze względu na efekt pierwszego przejścia przez wątrobę. Zaleca się ich przyjmowanie wieczorem, a pacjenci powinni unikać soku grejpfrutowego oraz leków takich jak itrakonazol, ketokonazol, erytromycyna, klarytromycyna, werapamil, diltiazem czy amlodypina, które mogą hamować wspomniany izoenzym i nasilać działania niepożądane statyn [1].

Statyny o długim okresie półtrwania

W przeciwieństwie do powyższych substancji, statyny o długim okresie półtrwania, jak rozuwastatyna (Crosuvo, Ridlip, Romazic, Rosucard) czy atorwastatyna (Apo-Atorva, Atoris, Atorvagen), charakteryzują się kilkunastogodzinnym czasem półtrwania i są przyjmowane bezpośrednio w formie aktywnej. Pora przyjmowania tych leków ma mniejsze znaczenie, a rosuwastatyna, metabolizowana w minimalnym stopniu przez CYP3A4, stanowi dobrą opcję dla pacjentów przyjmujących równocześnie leki wchodzące w interakcje z tym izoenzymem [1,2].

Zgodnie z wytycznymi klinicznymi, pacjentom zaleca się stosowanie silnych statyn, takich jak rozuwastatyna czy atorwastatyna, w najwyższych tolerowanych dawkach, co powinno prowadzić do około 50% redukcji stężenia LDL-C w porównaniu z wartością wyjściową. Jeśli cel terapeutyczny nie zostanie osiągnięty, kolejnym krokiem jest wzbogacenie terapii o ezetymib (Ezen, Ezehron), a w przypadku dalszego braku zadowalających efektów – dodanie inhibitora PCSK-9 (Repatha, Praluent). Takie leczenie skojarzone umożliwia redukcję poziomu LDL-C nawet o 85% [1].

Jaki jest najmniej szkodliwy lek na cholesterol? Alternatywa statyn

Nie zapominajmy również o ogromnej roli badań przesiewowych. Regularna kontrola pozwala na zdiagnozowanie zaburzeń lipidowych w początkowym etapie. Wtedy bardzo często można poprawić profil lipidowy poprzez zmianę stylu życia związaną na przykład z rezygnacją ze spożywania alkoholu, palenia tytoniu czy zdrowym odżywianiem bądź włączeniem aktywności fizycznej. Sterole roślinne mogą zmniejszyć poziom LDL-C i triglicerydów nawet o około 10%. Zaleca się, aby przyjmować je w ilości 2 gramów dziennie. Znajdziemy je w żywności funkcjonalnej.

Monakolina K (LipiForma, LipiForma Plus, Anticholesteran) to kolejny składnik, który może pomóc w prewencji rozwoju dyslipidemii. Pod względem chemicznym jest to lowastatyna. Różnica polega na tym, że monakolinę K pozyskuje się z czerwonego ryżu drożdżowego. Badania dowiodły, że dzienna suplementacja tym związkiem w ilości 10 mg pomaga obniżyć LDL-C nawet o 20% [1,3].

Statyny – skutki uboczne

Na podstawie powyższych zaleceń dostrzegamy, że statyny są podstawowymi lekami w leczeniu zaburzeń lipidowych. Czy są to leki idealne i odpowiednie dla każdego? Poniżej zostały wymienione najpoważniejsze działania niepożądane po statynach.

Uszkodzenie mięśni przez statyny

Najczęściej kojarzonym działaniem niepożądanym są bóle mięśniowe. Niektóre badania wskazują, że około 10% pacjentów może skarżyć się na tkliwość mięśni. Warto zwrócić uwagę, że nie wszystkie publikacje naukowe są zgodne co do tego. Randomizowane badania kliniczne wskazują natomiast, że bóle mięśniowe występują rzadko. Nie powinniśmy jednak lekceważyć powyższych objawów, gdyż czasami mogą być one początkiem poważniejszych dolegliwości. Najcięższą formą miopatii jest rabdomioliza, która objawia się silnym bólem mięśni, a także mioglobinurią, która prowadzi do niewydolności nerek. Jednak nie każdy dyskomfort mięśniowy to poważny problem i o tym też powinniśmy wiedzieć.

Pamiętajmy, że nie ma sytuacji bez wyjścia. W momencie stwierdzenia miopatii mamy różne możliwości, aby uporać się z problemem. Podstawowymi kierunkami działania jest zmiana rodzaju stosowanej statyny lub zmniejszenie dawki aktualnie przyjmowanego leku [4].

Statyny a cukrzyca

Kolejny problem związany z przyjmowaniem statyn, to zwiększone ryzyko wystąpienia cukrzycy. Jak odnoszą się do tego badania? Ryzyko pojawienia się choroby u pacjentów leczonych statynami w średnich dawkach wynosi 0,1%, a w wysokich 0,2%. Nie są to ogromne liczby.

Statyny a wątroba

Statyny mogą również oddziaływać na funkcjonowanie wątroby. W tym przypadku dane naukowe wskazują, że można zaobserwować podwyższony poziom enzymów wątrobowych. Natomiast ilość tych przypadków była na tyle mała, że owy problem został określony jako nieistotny klinicznie.

Czy statyny rzeczywiście są niebezpieczne?

Oprócz działań niepożądanych obserwujemy również szerokie plejotropowe działanie leków. Podczas farmakoterapii stwierdzono około 20% mniejsze ryzyko wystąpienia zawału niedokrwiennego serca. Niebezpieczeństwo pojawienia się innych incydentów sercowo-naczyniowych spada nawet o około 25% [4].

Czy warto odstawić statyny?

Ze względu na możliwe działania niepożądane, nie należy zmieniać dawkowania i samodzielnie odstawiać statyn. Wszelkie zmiany w terapii powinny być poprzedzone konsultacją z lekarzem. Niemniej, analizując powyższe działania niepożądane i zestawiając je z wynikami badań klinicznych, należy podkreślić fakt, że korzyści kliniczne ze stosowania statyn znacznie przewyższają ewentualne skutki działań niepożądanych.

Podsumowanie

Statyny są skutecznymi lekami pierwszego rzutu w terapii zaburzeń lipidowych, które znacząco zmniejszają ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych nawet o 25%. Możliwe skutki uboczne statyn, takie jak bóle mięśniowe, dotyczą około 10% pacjentów, a w skrajnych przypadkach mogą prowadzić do rabdomiolizy. Aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych, unikaj soku grejpfrutowego podczas terapii statynami o krótkim okresie półtrwania (lowastatyna, simwastatyna), gdyż może on nasilać ich negatywne efekty. Jeśli szukasz alternatyw dla farmakoterapii, rozważ sterole roślinne lub monakolinę K z czerwonego ryżu drożdżowego, które naturalne obniżają poziom cholesterolu odpowiednio o 10% i 20%. Pamiętaj jednak, że nigdy nie powinieneś samodzielnie odstawiać statyn, a wszelkie zmiany w leczeniu zawsze konsultuj z lekarzem.