Retinoidy na trądzik – co to takiego?

Retinoidy na trądzik to grupa leków będących pochodnymi witaminy A. Są one najczęściej wykorzystywane w leczeniu różnych chorób zapalnych skóry, szczególnie w przypadku uporczywego trądziku. Retinoidy na trądzik działają wielokierunkowo, regulując procesy zachodzące w skórze i przywracając jej prawidłowe funkcjonowanie. Dzięki swojej skuteczności stały się podstawą nowoczesnej dermatologii w walce z problemami skórnymi.

Jak działają retinoidy na trądzik – mechanizm działania

Retinoidy na trądzik łączą się z receptorami retinoidowymi, które występują w naskórku, mieszkach włosowych, gruczołach łojowych oraz komórkach układu immunologicznego. Regulują one proliferację, różnicowanie i apoptozę komórek. Wszystkie te procesy są zaburzone u osób cierpiących na trądzik. Retinoidy na trądzik dodatkowo zmniejszają wydzielanie łoju, hamując rozwój bakterii w gruczołach łojowych. Mają również działanie przeciwzapalne oraz immunosupresyjne, co znalazło zastosowanie w terapii nowotworów skóry [2,4].

Kiedy stosuje się retinoidy na trądzik i inne choroby?

Rodzaj retinoidu, dawka i długość terapii jest ustalana indywidualnie w zależności od rodzaju i natężenia choroby. Retinoidy na trądzik oraz inne leki z tej grupy znalazły zastosowanie w następujących chorobach. Każde wskazanie wymaga odpowiedniego doboru preparatu i ścisłego przestrzegania zaleceń lekarskich. Właściwe stosowanie retinoidów może znacząco poprawić jakość życia pacjentów z problemami dermatologicznymi.

• Trądzik pospolity: retinoidy na trądzik mają za zadanie przyspieszenie wymiany warstw naskórka oraz zmniejszenie wydzielania łoju. Dodatkowym atutem jest działanie przeciwzapalne na istniejące wypryski. W przypadku trądziku stosujemy retinoidy doustne jak izotretynoina (np. Izotek, Axotret, Curacne) oraz retinoidy na receptę do stosowania zewnętrznego jak tretynoina (Acnatac), adapalen (Acnelec, Differin);
• Łuszczyca: rolą retinoidów jest regulowanie proliferacji komórek naskórka. W łuszczycy zachodzi ona za wolno, między innymi z tego względu widzimy charakterystyczne suche fragmenty naskórka. Dodatkowo leki te modulują odpowiedź immunologiczną. Podobnie jak w terapii trądziku, w łuszczycy stosujemy retinoidy doustne, głównie izotretynoinę;
• Choroby nowotworowe: dzięki możliwości regulacji procesów różnicowania komórek retinoidy znajdują zastosowanie w terapii nowotworów takich jak białaczka promielocytowa, czy zaawansowany chłoniak skórny [2,4].

Na co należy uważać podczas terapii retinoidami na trądzik?

Mechanizmy działania retinoidów na trądzik opierają się o regulację podziałów komórkowych, aktywności komórek układu immunologicznego oraz działanie przeciwzapalne. W związku z tym podczas terapii retinoidami na trądzik można się spotkać z licznymi działaniami niepożądanymi. Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu retinoidów doustnych, które wywołują silniejsze efekty uboczne niż preparaty miejscowe. Znajomość potencjalnych powikłań pozwala na wczesne rozpoznanie problemów i odpowiednią reakcję.

Teratogenność

Najgroźniejszym działaniem niepożądanym retinoidów na trądzik jest działanie teratogenne. Jest to działanie wywołujące uszkodzenie płodu, dlatego retinoidy na trądzik są bezwzględnie przeciwwskazane dla kobiet w ciąży i karmiących piersią. Dla kobiet w wieku rozrodczym przepisuje się wraz z terapią retinoidami na trądzik – leki antykoncepcyjne. Po zakończeniu leczenia należy wstrzymać się z zajściem w ciążę w przypadku acytretacyny stosowanej doustnie przynajmniej 3 lata, a w przypadku izotretynoiny 2 miesiące [1,4]. To restrykcyjne podejście wynika z długim okresem eliminacji niektórych retinoidów z organizmu.

Zmiany skórne

Pomimo że retinoidy na trądzik stosujemy głównie w celu wyleczenia problemów skórnych, najczęściej spotykanym skutkiem ubocznym jest nadmierna suchość skóry, błon śluzowych i oczu. Mogą się pojawić zmiany łuszczycowe, świąd i zaczerwienienie. Na samym początku leczenia retinoidami na trądzik można zaobserwować znaczne pogorszenie kondycji skóry. Ważne, aby podczas całej terapii retinoidami na trądzik zadbać o dodatkową pielęgnację oraz stosować odpowiednie kremy nawilżające i ochronne [1,3,4]. Paradoksalnie, początkowe pogorszenie często zwiastuje późniejszą poprawę.

Zmiany nastroju

W trakcie leczenia retinoidami na trądzik może nastąpić znaczne pogorszenie nastroju oraz stany depresyjne. W związku z tym bardzo istotne jest, w szczególności u osób mających tendencje do zaburzeń nastroju, aby w przypadku odczuwania tych działań niepożądanych zgłosić się do psychologa. Istotne jest powiadomienie rodziny oraz najbliższych o takiej możliwości podczas stosowania retinoidów na trądzik. Dzięki pomocy najbliższych łatwiej zauważyć zmiany w zachowaniu i szybko zareagować. Po zakończeniu terapii stany depresyjne mogą same nie ustąpić, co wymaga kontynuacji opieki specjalistycznej [1,4].

Czym różnią się retinoidy bez recepty od retinoidów na receptę?

Zarówno retinol jak i retinal należą do retinoidów pierwszej generacji, czyli takich, które występują naturalnie i mają w swojej budowie charakterystyczny pierścień aromatyczny. W organizmie retinol przekształca się w retinal, a następnie w kwas retinowy. Retinoidy bez recepty, głównie retinol, najczęściej spotykamy w różnych stężeniach w kosmetykach dostępnych w aptekach i drogeriach. Czasami można znaleźć produkty zawierające retinal, które są zazwyczaj droższe, ale bardziej efektywne, ponieważ pomijamy jedną przemianę metaboliczną [4]. Retinoidy bez recepty są znacznie łagodniejsze w działaniu niż retinoidy na receptę i rzadziej powodują poważne działania niepożądane.

Retinoidy doustne na trądzik – zasady bezpiecznego stosowania

Retinoidy doustne na trądzik wymagają szczególnej ostrożności i ścisłego przestrzegania zasad stosowania. Te silnie działające leki mogą wywołać poważne działania niepożądane, dlatego konieczny jest stały nadzór medyczny. Właściwe stosowanie retinoidów doustnych znacząco zwiększa skuteczność terapii i minimalizuje ryzyko powikłań. Pacjenci muszą być świadomi wszystkich ograniczeń i regularnie kontrolować stan zdrowia.

• Retinoidy doustne na trądzik należy przyjmować zawsze po posiłku, ponieważ są silnie lipofilne i takie działanie maksymalnie zwiększa wchłanianie leków z przewodu pokarmowego;
• Zakazane jest honorowe oddawanie krwi w trakcie trwania terapii retinoidami doustnymi;
• Należy stosować filtry słoneczne — retinoidy doustne na trądzik powodują silne fotouczulenia;
• W przypadku wystąpienia stanów depresyjnych podczas stosowania retinoidów doustnych należy skonsultować się z psychologiem lub psychiatrą;
• Przed rozpoczęciem terapii retinoidami doustnymi na trądzik oraz w trakcie należy kontrolować poziom enzymów wątrobowych, oraz wykonać lipidogram, ponieważ pod wpływem retinoidów może dojść do zaburzenia w funkcjonowaniu wątroby oraz wahań poziomu lipidów. W związku z tym terapia retinoidami doustnymi jest przeciwwskazana dla osób z uszkodzeniami wątroby oraz z wysokim poziomem lipidów;
• W trakcie terapii retinoidami doustnymi na trądzik należy uważać na silną interakcję z tetracyklinami (np. doksycyklina: Unidox, Doxitar, Doksycyklina Hasco), czyli antybiotykami stosowanymi m.in. w leczeniu trądziku, ale też w zakażeniach układu oddechowego. Przy każdej wizycie u lekarza internisty należy wspomnieć o zażywaniu retinoidów;
• Długotrwale przyjmowane retinoidy doustne na trądzik mogą powodować uszkodzenia mięśni i tkanki kostnej. Podczas terapii należy zwrócić uwagę na nietypowe bóle mięśni występujące po wysiłku fizycznym [1,3-4].

Wszystkie skutki uboczne retinoidów doustnych na trądzik powinny ustąpić po zakończeniu terapii. Jednak należy zachować szczególną ostrożność zarówno podczas jak i po leczeniu, szczególnie w przypadku planowania ciąży.

Jakie są najmocniejsze retinoidy bez recepty na trądzik?

Retinoidy bez recepty do stosowania zewnętrznego są powszechnie dostępne zarówno w aptekach jak i drogeriach. Mowa tutaj o retinolu i retinalu w kremach do aplikacji na twarz. Retinoidy bez recepty są dostępne w różnych stężeniach – od delikatnych preparatów dla początkujących (0,25-0,5%) po mocniejsze formuły (1-2%). Popularne marki oferujące retinoidy bez recepty to m.in. The Ordinary, Paula’s Choice czy Avène. Te preparaty są znacznie łagodniejsze od retinoidów na receptę, ale wymagają stopniowego wprowadzania do pielęgnacji.

Jeśli chodzi o retinoidy na receptę drugiej generacji, takie jak tretynoina czy izotretynoina, to są to substancje dostępne wyłącznie z przepisu lekarza. Tretynoina krem bez recepty nie jest dostępna w Polsce – wymaga ona zawsze recepty lekarskiej. Retinoidy na receptę działają bardzo mocno na cały organizm, życie w trakcie trwania terapii wymaga przestrzegania wielu restrykcji oraz powinno się być pod ciągłą opieką lekarską. Samodzielna decyzja o podjęciu leczenia retinoidami na receptę nie wchodzi w grę ze względów bezpieczeństwa.

Czy tretynoina krem bez recepty jest dostępna w Polsce?

Tretynoina krem bez recepty nie jest dostępna w polskich aptekach. Tretynoina należy do silnych retinoidów drugiej generacji i wymaga zawsze przepisu lekarskiego ze względu na swoje potężne działanie i możliwe skutki uboczne. W Polsce tretynoina dostępna jest wyłącznie jako lek na receptę pod nazwami handlowymi jak Acnatac. Osoby poszukujące alternatyw dla tretynoiny mogą rozważyć retinoidy bez recepty, takie jak retinol czy adapalen w niższych stężeniach, które są łagodniejsze w działaniu. Próby zakupu tretynoiny bez recepty z niepewnych źródeł mogą być niebezpieczne dla zdrowia.

Podsumowanie

Retinoidy na trądzik to grupa leków działających podobnie do witaminy A, wykorzystywanych głównie w leczeniu problemów skórnych. Działają poprzez regulację proliferacji, różnicowania i apoptozy komórek, co pomaga w normalizacji funkcji skóry. Terapia retinoidami na trądzik może wiązać się z licznymi działaniami niepożądanymi, takimi jak teratogenność, zmiany skórne i nastroju, dlatego wymaga ścisłego nadzoru medycznego. W leczeniu trądziku stosuje się zarówno retinoidy bez recepty (retinol, retinal), jak i retinoidy na receptę (tretynoina, izotretynoina), przy czym retinoidy doustne wymagają szczególnej ostrożności. Tretynoina krem bez recepty nie jest dostępna w Polsce – wszystkie silne retinoidy na receptę wymagają przepisu lekarskiego i stałego monitorowania stanu zdrowia pacjenta.