Czym są probiotyki? 

Probiotyki są to żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości mają korzystny wpływ na zdrowie [7].  Potocznie mianem tym określa się preparaty przemysłowe będące ich źródłem. Warto jednak pamiętać, że drobnoustroje probiotyczne występują także w żywności (jogurty, kefiry, sery, kiszonki) (czytaj także: Prebiotyk a probiotyk. Czym różnią się te dwa typy preparatów?).

Prebiotyk a probiotyk. Czym różnią się te dwa typy preparatów?

Z czego wynika prozdrowotne działanie probiotyków?

Prozdrowotne działanie probiotyków polega na uzupełnianiu i modyfikacji składu mikrobioty jelitowej. Jej właściwa struktura ma istotne znaczenie dla prawidłowego rozwoju i funkcjonowania organizmu. Zaburzenia w jej składzie wiążą się ze spadkiem odporności oraz  licznymi chorobami, takimi jak: alergie, zapalenia jelit, cukrzyca czy depresja (czytaj także: Probiotyki i ich liczne zastosowania) [1]. 

REKLAMA
REKLAMA

Czynniki niekorzystnie wpływające na mikrobiotę to m.in. niewłaściwa dieta, stres, czy stosowanie niektórych leków (m.in. antybiotyków, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, inhibitorów pompy protonowej) [3]. Warto także podkreślić negatywne znaczenie cesarskiego cięcia oraz sztucznego karmienia noworodka na proces kształtowania się mikrobioty [4].

Probiotyki i ich liczne zastosowania

Jaki jest mechanizm działania probiotyków?

Nie da się określić jednego, ogólnego mechanizmu działania probiotyków. Wyróżnia się mechanizmy wspólne dla licznych rodzajów bakterii (np. produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych), mechanizmy częste — wspólne dla poszczególnych gatunków (np. metabolizm kwasów żółciowych) oraz mechanizmy rzadkie — swoiste tylko dla poszczególnych szczepów (np. produkcja czynników bioaktywnych) [8].

Lek czy może suplement diety?

Dostępne w aptekach probiotyki mogą być lekami, suplementami diety czy też dietetycznymi środkami spożywczymi specjalnego przeznaczenia medycznego. Najściślejszej kontroli jakościowej podlegają leki [7]. Kierowanie się tylko tym kryterium przy wyborze preparatu może okazać się jednak trudne lub wręcz niemożliwe. Zaledwie kilka produktów na rynku posiada status leku [2]. 

Jakie znaczenie ma szczep oraz dawka?

Wybierając preparat, należy kierować się jego składem oraz dawką. W przypadku składu istotny jest nie tylko gatunek drobnoustroju, ale także jego szczep. Od niego zależą właściwości probiotyku. Oznacza to, że bakterie tego samego gatunku należące do różnych szczepów, mogą wykazywać odmienne działanie. Tym samym każdy szczep probiotyczny musi posiadać własne badania określające jego skuteczność we wskazanej dawce w danym obrazie klinicznym [9].  

Rola probiotyków w leczeniu nieswoistych chorób zapalnych jelit

Dla probiotyków nie określono minimalnej skutecznej dawki [9]. Przyjmuje się, iż w przypadku bakterii wynosi ona  od 106 do 109 CFU (colony forming units — jednostki tworzące kolonie) [2]. Uzasadnione jest jednak stosowanie takiej dawki, która wykazała korzystny efekt działania danego szczepu w badaniu u ludzi [9].

To jaki preparat (szczep oraz dawkę) powinniśmy wybrać, zawsze zależy od wskazań do przyjmowania preparatu [7]. Poniżej przedstawiono przykładowe szczepy wraz ze wskazaniami do ich stosowania [2]:

Lactobacillus rhamnosus GG (ATCC 53103) — np. LoGGic, Dicoflor, Floractin

  • zapobieganie i leczenie biegunki poantybiotykowej
  • zapobieganie biegunce spowodowanej Clostridium difficile
  • leczenie i zapobieganie AZS
  • wspomaganie leczenia w chorobie Leśniowskiego-Crohna

Lactobacillus plantarum 299V — np. Sanprobi IBS

  • zespół jelita drażliwego (IBS)

Saccharomyces boulardii CNCM I-745 — np. Enterol

  • zapobieganie i leczenie biegunki poantybiotykowej
  • zapobieganie biegunce spowodowanej Clostridium difficile
  • wspomaganie leczenia w chorobie Leśniowskiego-Crohna

Aspekty praktyczne

Wybierając produkt, warto zwrócić uwagę na praktyczne aspekty jego stosowania, np. postać. Zwykle są to krople doustne, które łatwiej podać np. dzieciom (Floractin, BioGaia, Acidolac Baby), kapsułki twarde, często z możliwością otworzenia i wysypania zawartości (Dicoflor, LoGGic60) lub saszetki z proszkiem (Dicoflor, Osłonka Gastro). Istotne są także określone przez producenta warunki przechowywania. Część produktów (np. Lacidofil) wymaga temperatur lodówkowych (2-8 °C), co może okazać się kłopotliwe np. dla osób podróżujących.

Jak przyjmować probiotyki?

Skuteczność probiotyków zależy od przeżywalności zawartych w nich drobnoustrojów w trakcie pasażu przez przewód pokarmowy. Wykazano, iż najkorzystniej przyjmować je 30 minut przed lub w trakcie posiłku (najlepiej zawierającego tłuszcz).  W przypadku antybiotykoterapii najbezpieczniej przyjmować probiotyk 2 godziny przed lub po antybiotyku [7]. 

Kiedy brać probiotyk — przed czy po jedzeniu?

Czy probiotyki są bezpieczne?

Tak. Amerykańska Agencja ds. Żywności (FDA) nadała im status powszechnie uznawanych za bezpieczne. W Unii Europejskiej mają one status uznanego domniemania bezpieczeństwa. Niemniej u niektórych grup pacjentów należy zachować specjalną ostrożność w ich stosowaniu (np. pacjenci z niedoborami odporności, w ciężkim stanie klinicznym, wcześniaki) [8].

Jak można zwiększyć efektywność działania probiotyków?

Celem zwiększenia efektywności probiotyków, ich preparaty wzbo­gaca się o prebiotyki [5]. Są to substancje, które nie podlegają trawieniu, ale selektywnie pobudzają rozwój dobroczynnych mikroorganizmów lub ich aktywność metaboliczną [8]. Do prebiotyków zaliczamy m.in. inulinę, laktulozę, fruktooligosacharydy oraz galaktooligosacharydy [6]. Preparaty będące połączeniem prebiotyku z probiotykiem określane są mianem  synbiotyków (Multilac synbiotyk) [7].