Ksylometazolina i oksymetazolina — charakterystyka substancji

Ksylometazolina i oksymetazolina to substancje chemiczne, które powodują obkurczenie naczyń krwionośnych błony śluzowej nosa. W efekcie dochodzi do zmniejszenia przekrwienia śluzówki i obrzęku, co udrożnia zatkany nos i ułatwia oddychanie [1-2].

Pacjent z zatkanym nosem pragnie jak najszybciej pozbyć się problemu. Ksylometazolina i oksymetazolina to substancje, które podaje się donosowo w formie kropli lub żelu, przez co pierwsze efekty osiąga się już po około 1 minucie od zastosowania. Odblokowanie zatkanego nosa można uzyskać także poprzez doustne zastosowanie substancji, takich jak np. pseudoefedryna (Apselan, Sudafed). Niestety efekt uzyskany dzięki niej jest słabszy, trwa krócej i pojawia się później niż po zastosowaniu, np. oksymetazoliny [3].

Wskazania do stosowania

Wskazania do stosowania preparatów z ksylometazoliną lub oksymetazoliną są następujące:

REKLAMA
REKLAMA

Kto może stosować?

Ksylometazolina może być stosowana u dzieci i dorosłych, a granice wiekowe determinuje stężenie substancji leczniczej w preparacie:

  • ksylometazolina:
    • 0,5 mg/ml (0,05%) — od 2. roku życia (w formie żelu od 3. roku życia) do 10-12. roku życia (w zależności od rejestracji produktu).
    • 0,1 mg/ml (0,1%) — dorośli oraz dzieci od 10-12. roku życia (w zależności od rejestracji produktu; wyjątek Sudafed XyloSpray – od 6. roku życia).

W przypadku oksymetazoliny sytuacja prezentuje się następująco:

  • 0,01 mg/ml (0,01%) – niemowlęta od 1. roku życia.
  • 0,25 mg/ml (0,025%) – od 1. do 6. roku życia.
  • 0,5 mg/ml (0,05%) – dorośli i dzieci od 6. roku życia.

Ksylometazolina czy oksymetazolina — co lepsze?

Mechanizm działania obu substancji jest praktycznie identyczny, dlatego pojawia się pytanie, którą z nich lepiej wybrać? Z badań klinicznych wynika, że nie ma istotnych różnic pomiędzy działaniem obu związków. Ksylometazolina i oksymetazolina bardzo dobrze redukują przekrwienie błony śluzowej nosa i szybko udrażniają zatkany nos. W niektórych przypadkach zaobserwowano, że po zastosowaniu ksylometazoliny efekt występuje nieco szybciej, jednak może to wynikać z różnic międzyosobniczych [3].

Czy substancje dodatkowe są ważne?

Produkty lecznicze czasami oprócz ksylometazoliny lub oksymetazoliny zawierają inne substancje. Możemy tutaj wyróżnić:

Jakie są ich zadania?

Bromek ipratropium

Preparaty z bromkiem ipratropium polecane są, jeśli pacjent oprócz zatkanego nosa cierpi dodatkowo na wodnisty, cieknący katar. Ksylometazolina redukuje przekrwienie błony śluzowej nosa, natomiast bromek ipratropium redukuje wodnistą wydzielinę. Dzięki połączeniu dwóch substancji w jednym preparacie pacjent osiąga lepszy efekt terapeutyczny, niż gdyby stosował jedną z tych substancji lub obie, ale oddzielnie [7-8].

Dostępne preparaty: Otrivin Ipra Max

Otrivin® ipra Max

Dekspantenol

Ksylometazolina i oksymetazolina pomagają pozbyć się lub zredukować objawy przeziębienia, takie jak zatkany nos. Niestety nie są substancjami obojętnymi dla błony śluzowej nosa. Mogą powodować jej przekrwienie lub uczucie pieczenia i suchości w nosie. Jeśli są stosowane długotrwale, mogą doprowadzić nawet do perforacji błony śluzowej, dlatego zaleca się, aby ich stosowanie nie przekraczało 5-10 dni [4].

Dodatek dekspantenolu pełni funkcje ochronne i odżywcze dla komórek błony śluzowej. Dodatkowo wykazano, że redukcja objawów ostrego nieżytu nosa następuje szybciej w preparatach łączonych z dekspantenolem [9-10].

Jak już wcześniej wspomniano, nie ma istotnych różnic w terapii podczas stosowania preparatów z ksylometazoliną lub oksymetazoliną. Natomiast dodatek dekspantenolu do formulacji z oksymetazoliną sprawia, że dochodzi do szybszej redukcji objawów oraz występowania mniejszej ilości działań niepożądanych niż w przypadku stosowania samej ksylometazoliny (niestety brak takich preparatów na rynku polskim) [11].

Dostępne preparaty: Nasic, Nasic Kids, Otrivin Regeneracja, Septanazal dla dorosłych, Septanazal dla dzieci, Sudafed Xylospray DEX, Sudafed Xylospray DEX dla dzieci, Xylodex 0,05% regeneracja, Xylodex 0,1% regeneracja.

Nasic; -Kids

Otrivin® Regeneracja

Xylodex Regeneracja 0,05%; -0,1%

Kwas hialuronowy

Kwas hialuronowy (w postaci soli sodowej) dodaje się do preparatów głównie w celu ochrony i nawilżenia błony śluzowej. Celem jest redukcja ewentualnych działań niepożądanych. Niektóre badania wskazują na to, że kwas hialuronowy potęguje również działanie terapeutyczne ksylometazoliny [12].

Dostępne preparaty: Orinox HA, Sudafed XyloSpray HA, Sudafed XyloSpray HA dla dzieci, Xedine HA, Xedine HA dla dzieci.

Sudafed® XyloSpray; -HA

Przegląd preparatów

Rynek farmaceutyczny obfituje w różne produkty z ksylometazoliną i oksymetazoliną. Na potrzeby poniższego przeglądu, podzielmy je na 3 kategorie:

  1. Aerozol do nosa.
  2. Krople do nosa.
  3. Żel do nosa

Ksylometazolina i oksymetazolina — aerozol do nosa

Najczęściej spotykaną formą produktów leczniczych jest aerozol do nosa. Prawidłowa technika podania substancji leczniczej wydaje się być tutaj najprostsza dla pacjenta, jednak należy pamiętać o kilku podstawowych zasadach:

  1. Przed użyciem wstrząśnij pojemnikiem.
    1. Bezpośrednio przed pierwszym użyciem preparatu należy kilkakrotnie nacisnąć dozownik, aż do pojawienia się mgiełki.
  2. Dokładnie oczyść nos.
  3. Chwyć pojemnik w taki sposób, żeby dozownik umiejscowiony był pomiędzy palcem wskazującym i środkowym, a kciuk przytrzymywał dno. Wsuń dozownik delikatnie do otworu nosowego.
    1. Stosuj zasadę, że do prawego nozdrza podajesz lek lewą ręką i odwrotnie. Dzięki temu roztwór nie zostanie rozpylony na przegrodę nosową, a na zewnętrzną część nosa.
  4. Nie odchylaj głowy do tyłu. Lekko pochyl ją do przodu.
  5. Zatkaj drugi otwór nosowy, naciśnij dozownik i jednocześnie powoli rozpocznij wdech.
  6. Po aplikacji preparatu staraj się przez pewien czas nie kichać ani nie oczyszczać nosa [6].

Dostępne preparaty w formie aerozolu do nosa z ksylometazoliną: Disnemar Xylo, Nasic, Nasic Kids, Orinox, Orinox HA, Otrivin 0,1%, Otrivin dla dzieci, Otrivin Ipra Max, Otrivin Katar i Zatoki, Otrivin Menthol, Otrivin Regeneracja, Septanazal dla dorosłych, Septanazal dla dzieci, Snup, Sudafed XyloSpray, Sudafed Xylospray DEX, Sudafed Xylospray DEX dla dzieci, Sudafed XyloSpray dla dzieci, Sudafed XyloSpray HA, Sudafed XyloSpray HA dla dzieci, Xedine HA, Xedine HA dla dzieci, Xylodex 0,05% regeneracja, Xylodex 0,1% regeneracja, Xylometazolin 123ratio, Xylometazolin Teva, Xylorin.

Xylorin®

Dostępne preparaty w formie aerozolu do nosa z oksymetazoliną: Acatar Control, Afrin, Afrin ND, Afrin ND Mentol, Nasivin Classic, Nasivin Kids, Nasivin soft 0,025% Nosox Classic, Nosox Junior, Oxyrin Apteo Med, Vicks Sinex Aloes i Eukaliptus.

Acatar Control

Vicks Sinex Aloes i Eukaliptus

Ksylometazolina i oksymetazolina – krople do nosa

Wybór kropli jest już za to znacznie mniejszy. W przypadku tej postaci leku różni się także technika podania.

  1. Przed aplikacją dokładnie oczyść nos.
  2. Połóż się na łóżku w takiej pozycji, aby głowa lekko zwisała.
    1. Nie zaleca się podawania kropli do nosa na stojąco lub siedząco jedynie z odchyloną głową do tyłu. Taka pozycja zwiększa ryzyko przedostania się kropli do jamy nosowo-gardłowej, co może spotęgować ogólnoustrojowe działania niepożądane i osłabić efekt terapeutyczny.
  3. Zaaplikuj krople do obu otworów nosowych.
  4. Pozostań w tej pozycji od 1 do 2 minut.
  5. Po aplikacji preparatu staraj się przez pewien czas nie kichać ani nie oczyszczać nosa [13].

Dostępne preparaty z ksylometazoliną: Otrivin 0,05%, Xylometazolin APTEO MED, Xylometazolin Vibrocil, Xylometazolin VP, Xylometazolin WZF 0,05%, Xylometazolin WZF 0,1%. 

Dostępne preparaty z oksymetazoliną: Nasivin 0,01%, Nasivin 0,025%, Nasivin Baby, Nosox, Oxalin 0,025%, Oxalin 0,05%, Rinazoline 0,01%, Rinazoline 0,025%, Sinuzolin.

Ksylometazolina i oksymetazolina — żel do nosa

Preparaty w formie żelu stosuje się tak samo jak w formie aerozolu. Występują one w pojemnikach z pompką dozującą.

Dostępne preparaty z ksylometazoliną: Xylogel 0,1%, Xylogel dla dzieci.

Xylogel 0,1%; -0,05%

Dostępne preparaty z oksymetazoliną: Oxalin Baby, Oxalin Junior.

Oxalin Junior

Niebezpieczne działania niepożądane

Leków z ksylometazoliną i oksymetazoliną nie można stosować długotrwale. Najlepiej korzystać z nich doraźnie. Należy pamiętać o tym, że wspomniane substancje nie leczą przeziębienia, a jedynie redukują jego objawy. Bezpieczny czas stosowania preparatów to nie dłużej niż 5-10 dni. Długotrwałe stosowanie może doprowadzić do pojawienia się działań niepożądanych, takich jak:

  • nadmierne przekrwienie błony śluzowej nosa,
  • zmiany histologiczne w błonie śluzowej nosa,
  • uczucie suchości i pieczenia w nosie,
  • kichanie,
  • zatkanie nosa z wodnistym katarem (szczególnie obserwowane po odstawieniu leku po długotrwałym używaniu).

Powyższe efekty uboczne może potęgować środek konserwujący — chlorek benzalkoniowy, który często pojawia się w lekach. Jeśli korzystamy z preparatów z ksylometazoliną i oksymetazoliny, to najlepiej wybrać te bez konserwantów oraz z dodatkiem dekspantenolu lub kwasu hialuronowego [14].