, ,

Czym i jak płukać zatoki?

Data publikacji:

Ostatnia aktualizacja:

Prosty przewodnik po samodzielnym płukaniu zatok w domu

Irygacja nosa jest jedną z opcji leczenia objawów ostrych infekcji w górnych drogach oddechowych. Jest możliwa do przeprowadzenia w domu przy pomocy powszechnie dostępnych w aptekach zestawów. Pomimo dobrej skuteczności i prostoty wykonania budzi opory u niektórych osób. Czy słusznie?
Prosty przewodnik po samodzielnym płukaniu zatok w domu

Czym należy płukać zatoki?

Płukanie jam nosa wykonane roztworem soli fizjologicznej rozrzedza katar i pomaga wypłukać go na zewnątrz. Wypłukuje też drażniące alergeny.  

Płukanie zatok można wykonać samodzielnie w domu. U niemowląt namiastkę płukania nosa wykonuje się dosłownie kropelką — dwiema soli fizjologicznej z ampułki. U starszych dzieci i u dorosłych nos można nawilżyć i delikatnie przepłukać izotonicznym roztworem soli morskiej w sprayu.  Najlepsze efekty daje jednak przepłukiwanie nosa dużą ilością soli fizjologicznej przy pomocy specjalnej butelki. Wykazuje ono korzystne efekty w ostrych infekcjach górnych dróg oddechowych, a także w przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych i jest jednym ze sposobów leczenia tych chorób według wytycznych europejskich [1,2].

Do płukania zatok nie powinno się stosować ani soli hipertonicznej, ani środków powierzchniowo czynnych, ani leków np. mukolitycznych, sterydowych czy antybiotyków, ze względu na dużą ilość działań niepożądanych [3]. Roztwór izotoniczny i sól fizjologiczna charakteryzują się takim samym stężeniem soli (NaCl) jak w tkankach. Płukanie nosa takimi roztworami jest uznawane za bezpieczne, chociaż sporadycznie zdarzały się przypadki podrażnienia lub krwawienia z nosa.  Hipertoniczny roztwór soli ma wyższe stężenie NaCl niż w tkankach, lepiej rozrzedza zalegającą wydzielinę, ale ma silniejsze działanie drażniące. 

Irygacje jam nosowych mogą być wykonane w domu, samodzielnie. Mogą stanowić jedyne leczenie np. w katarze bądź mogą stanowić leczenie uzupełniające np. w katarze siennym czy zapaleniu zatok przynosowych [1,2,4]. 

Irigasin, Fixsin czy Clinsin — co wybrać do płukania zatok?

Produkty do płukania zatok w domowych warunkach mają w Polsce statusy wyrobów medycznych. Oznacza to, że nie wywierają działania farmakologicznego w ścisłym tego słowa znaczeniu, a powodują złagodzenie objawów, wykorzystując zjawiska fizyczne. W naszym przypadku w sposób mechaniczny następuje wypłukanie bakterii, wirusów, alergenów, pyłków i zalegającego śluzu, nawilżenie błon śluzowych i w ten sposób przygotowanie śluzówki do aplikacji leków.

Produkty dostępne są w formie zestawu: butelka do wykonania irygacji roztworem i saszetki z solą, w ilości odpowiedniej dla objętości butelki danego producenta. W sprzedaży są także zapasowe saszetki uzupełniające. Jako sól wykorzystany jest zwykle chlorek sodu spełniający wymagania Farmakopei Europejskiej. Zestawy i saszetki występują pod różnymi nazwami handlowymi, np. Irigasin, Fixsin, Clinsin. 

Kiedy nie wolno płukać zatok?

Irygacji zatok nie należy wykonywać w następujących sytuacjach: 

  • producenci nie zalecają produktów do płukania zatok u dzieci poniżej 4. roku życia,
  • w przypadku krwawień z nosa,
  • przynajmniej 2 doby po operacji nosa,
  • w przypadku całkowitego zatkania nosa uniemożliwiającego wypłynięcie roztworu,
  • w infekcji z zatkaniem i zapaleniem ucha;
  • po operacji ucha należy skonsultować się z lekarzem i nie stosować irygacji zatok na własną rękę,
  • w nadwrażliwości na chlorek sodu [5].

Jak zrobić płukanie zatok?

Dla dorosłych przeznaczone są zestawy z butelkami 240 ml, w wersji Junior (dla dzieci powyżej 4. roku życia) butelki mają 120 ml. 

Według zaleceń producentów jedna saszetka chlorku sodu wystarczy do wykonania izotonicznego roztworu, natomiast z dwóch saszetek otrzymujemy roztwór hipertoniczny. Najlepsza do wykonania roztworu będzie letnia, przegotowana woda. Należy unikać zbyt gorącej oraz zbyt zimnej wody.  

Jak prawidłowo wypłukać zatoki w domu?

Butelki do irygacji wykonane są z tworzywa odpowiednio miękkiego, aby móc ścisnąć butelkę i wcisnąć roztwór soli do otworu nosa. Jedna butelka jest przeznaczona do użytku jednej osoby. Po wykonaniu irygacji nie należy przyjmować pozycji leżącej przynajmniej przez godzinę.

Instrukcja płukania zatok:

  1. wlać do butelki odpowiednią ilość wody, do poziomu oznaczonego kreską;
  2. wsypać jedną (dla uzyskania roztworu izotonicznego) lub dwie saszetki  (dla uzyskania roztworu hipertonicznego), w zależności od potrzeb lub zaleceń lekarza;
  3. dokładnie wymieszać roztwór;
  4. pochylić się lekko do przodu nad zlewem;
  5. przyłożyć końcówkę aplikatora butelki do otworu nosowego, ścisnąć butelkę i wprowadzić pod ciśnieniem roztwór do dziurki nosa;
  6. oddychać swobodnie, wtedy roztwór wypłynie drugim otworem nosowym;
  7. powtórzyć czynności dla drugiego otworu nosa;
  8. niewykorzystaną część roztworu wylać [5].

Bibliografia

  1. Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C. i wsp.: Zapalenie zatok przynosowych i polipy nosa. Wytyczne europejskie EPOS 2020 – cz. 1. Med. Prakt., 2020; 12: 47–62
  2. Fokkens W.J., Lund V.J., Hopkins C. i wsp.: Zapalenie zatok przynosowych i polipy nosa. Wytyczne europejskie EPOS 2020 – cz. 2. Med. Prakt., 2021; 1: 22–41
  3. https://www.mp.pl/otolaryngologia/mp3/227333,wywiad stan na 09/01/2022
  4. https://www.cochrane.org/pl/CD012597/ENT_roztwory-soli-stosowane-donosowo-w-alergicznym-niezycie-nosa stan na 09/01/2022
  5. Ulotki i materiały informacyjne produktów: Clinsin, Irigasin, Irigasin Junior, Fixsin i Fixsin Junior

Powiązane produkty

Omawiane substancje

  • Chlorek sodu

    Chlorek sodu to związek chemiczny, który składa się z atomów sodu i chloru.Jest to powszechnie znany jako sól kuchenna i jest stosowany w kuchni do poprawienia smaku potraw.
    Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Omawiane schorzenia

  • Ostre zapalenie zatok

    Ostre zapalenie zatok to choroba, która dotyka wiele osób na całym świecie. Charakteryzuje się ona stanem zapalnym błony śluzowej zatok, co powoduje ból głowy, katar oraz problemy z oddychaniem.

Więcej poradników

Wyświetlane poradniki pochodzą z kategorii czytanego artykułu: , , .