Co to jest ADHD?

ADHD (z ang. Attention-deficit hiperactivity disorder) jest to zespół nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi. Jego przyczyna w znacznej większości nie jest znana. Jest to zaburzenie o charakterze neurorozwojowym, charakteryzujące się występowaniem zaburzeń uwagi, hiperaktywności oraz nadpobudliwości ruchowej [1].

Jakie są przyczyny ADHD?

Wśród wielu teorii, które zostały zaproponowane na przestrzeni lat, aktualnie uznaje się, że ADHD aż w 70-80% jest zaburzeniem uwarunkowanym genetycznie. U osób z ADHD stwierdzono zmniejszoną objętość mózgu, a przede wszystkim kory przedczołowej, jądra ogoniastego i gałki bladej oraz robaka móżdżku. Zauważono także zmiany  w przekaźnictwie dopaminergicznym i noradrenergicznym.

Dodatkowo aż u 80% dzieci ze zdiagnozowanym ADHD obserwuje się również inne choroby współistniejące, jak depresja zaburzenia emocjonalne czy też lękowe [1].

Jak objawia się ADHD?

Mimo że ADHD najczęściej utożsamiane jest z wiekiem dziecięcym, warto wiedzieć, że zaburzenie to dotyczy także osób dorosłych. Nieleczone może dawać wiele negatywnych konsekwencji, zarówno w wieku dziecięcym jak i dorosłym.

ADHD u dzieci

Pierwsze objawy ADHD pojawiają się najczęściej przed 7. rokiem życia. ADHD u dzieci diagnozuje się na podstawie występowania 3 grup objawów.

• Nadpobudliwość ruchowa — dziecko ciągle ma potrzebę poruszania nogami i rękami, nie potrafi usiedzieć w spokoju, nwet kiedy wymaga tego sytuacja, jego zabawy są głośne, nie potrafi odpocząć w ciszy.
• Zwiększona impulsywność — dziecko jest nadzwyczaj gadatliwe, często wtrąca się w rozmowę innych, nie potrafi w spokoju czekać na swoją kolej.
• Brak umiejętności skupienia uwagi na wykonywanych zadaniach — dziecko bardzo łatwo rozprasza się w wyniku działania czynników zewnętrznych, gubi przedmioty, zabawki, zapomina o codziennych obowiązkach, nie potrafi postępować według przygotowanych instrukcji, jest chaotyczne.

Osoby z ADHD nie potrafią skoncentrować się na wykonaniu do końca jednej pracy, najczęściej porzucają swoje zadanie, zaczynając inne i w konsekwencji nie kończą żadnego z nich [2,3].

ADHD u dorosłych

Szacuje się, że ADHD może utrzymywać się nawet u 35-70% osób. Rozpoznanie ADHD u dorosłych może być utrudnione, ze względu na fakt, że metody diagnostyczne tego schorzenia zostały lepiej dopasowane do dzieci. Dodatkowo objawy ADHD mają nieswoisty charakter, a u dorosłych często mogą być maskowane przez inne zaburzenia, które mogą odwracać uwagę od rozpoznania ADHD.

Udowodniono, że nieleczone ADHD ma negatywny wpływ na życie w wieku dorosłym. Manifestuje się to przede wszystkim w trudnościach w edukacji, problemach w nawiązywaniu relacji międzyludzkich, a także w problemach z emocjami. Dorośli z ADHD mogą mieć trudności ze znalezieniem pracy, a także częściej ją zmieniają lub są zwalniani. Wykazano, że dorośli z nieleczonym ADHD są również bardziej skłonni do podejmowania zachowań ryzykownych, a także to przyjmowania używek, jak alkohol, narkotyki czy papierosy [1].

Jak leczyć ADHD? Czy da się je wyleczyć?

Terapia ADHD jest wielokierunkowa i trwa wiele lat. W leczenie powinien być zaangażowany nie tylko sam pacjent, ale także jego najbliższa rodzina oraz osoby z otoczenia gdzie często przebywa (np. nauczyciele w szkole dziecka).

Leczenie niefarmakologiczne

Terapia ADHD powinna rozpocząć się od psychoedukacji. Ten etap ma na celu przekazanie choremu, a także jego rodzinie rzetelnych informacji na temat tego zaburzenia (objawów, przyczyny, a także możliwości terapii i jej skuteczności). Na tym etapie obalane są mity dotyczące zaburzenia np. że dostępne są leki na ADHD bez recepty. Ważne jest także wyjaśnienie i obalenie teorii, że to rodzice, są winni ADHD dziecka.

Terapia behawioralno-poznawcza to kolejny etap leczenia niefarmakologicznego. Jej celem ma być zmodyfikowanie zachowania chorego na ADHD, czyli wyciszenie złych, a wzmocnienie dobrych nawyków. Na tym etapie ważna jest także współpraca z nauczycielami w szkole dziecka, a także z rodziną, aby nauczyć ich i zrozumieć postępowanie z chorym na zespół nadpobudliwości.

Dodatkowo mówi się także o wpływie diety na postępy w leczeniu objawów ADHD, jednak nie zostało to potwierdzone przez znaczące badania [2,3].

Leczenie farmakologiczne

Leki na ADHD dla dzieci, dostępne na rynku, jak również leczenie ADHD u dorosłych, to aktualnie terapia objawowa. Lekami pierwszego wyboru są środki psychostymulujące, a w Polsce jest to głównie metylfenidat (Concerta, Medikinet). Preparaty handlowe, zawierające ten lek, dostępne są głównie jako tabletki lub kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, ponieważ pozwala to uniknąć wahań stężenia leku w surowicy.

Źródła podają, że lek jest skuteczny w łagodzeniu objawów podstawowych  aż u 80-90% chorych. Lek ten dzięki hamowaniu wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny, zwiększa stężenie tych neuroprzekaźników, a w związku z tym uzyskuje się silniejsze ich działanie na odpowiednie dla nich receptory.

Oprócz metylfenidatu skuteczność w leczeniu objawów ADHD wykazują także niektóre leki przeciwdepresyjne z grupy trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (najczęściej są to:  imipramina, klomipramina, dezipramina). Leki te jednak w badaniach wykazywały skuteczność jedynie u 50 % pacjentów cierpiących na ADHD [1].