Salicylany to organiczne związki chemiczne. W naturze występują przede wszystkim w warzywach i owocach, ziołach i przyprawach, jak również w herbacie, winie i piwie. Nie można nie wspomnieć o salicylanach stosowanych w lecznictwie. Charakteryzują się przeciwbólowym i przeciwzapalnym działaniem, co sprawia, że są szeroko stosowane w różnego rodzaju terapii. Ich powszechność sprawia, że osoby cierpiący na uczulenie na salicylany muszą z uwagą dobierać składniki swojego codziennego jadłospisu. Ich sposób żywienia określa wówczas dieta aspirynowa, czyli dieta bez salicylanów [1,2].

Kto powinien stosować dietę bez salicylanów?

Dieta aspirynowa przeznaczona jest głównie dla tych pacjentów, u których zdiagnozowano nadwrażliwość na niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Są one pochodnymi salicylanów, dlatego zakłada się, że dieta bez ich udziału powinna przynieść zadowalające zdrowotne rezultaty. U pacjentów z nadwrażliwością na salicylany, stosowanie NLPZ lub spożywanie dużej ilości salicylanów w diecie, może powodować następujące objawy:

• pokrzywkę i obrzęk naczynioruchowy;
• przewlekłe zapalenie zatok przynosowych z powikłaniami w postaci polipów;
• zaostrzenie przebiegu astmy oskrzelowej i nieżytu nosa;
• zaostrzenie przebiegu przewlekłej pokrzywki.

Dieta bez salicylanów nie jest przeznaczona dla wszystkich pacjentów z nadwrażliwością na NLPZ. Jej wdrożenie należy rozważyć u tych osób, u których współistnieje choroba układu oddechowego lub skóry [1,3].

Jak często występuje uczulenie na salicylany?

Nadwrażliwość na salicylany, w tym aspirynę i inne NLPZ, w ogólnej populacji wynosi 0,3-0,6%. Tymczasem w grupie dorosłych, u których zdiagnozowano astmę oskrzelową, problem ten dotyczy aż 3-21% osób. Co ciekawe, nadwrażliwość na salicylany występuje częściej u kobiet, niż u mężczyzn. Fakt, że nadwrażliwość ta głównie dotyczy pacjentów cierpiących na astmę, dieta salicylanowa często jest określana także mianem diety dla astmatyka [4].

Na czym polega dieta aspirynowa?

Dieta aspirynowa to rodzaj łatwostrawnej diety eliminacyjnej. Polega na ograniczeniu spożywania produktów bogatych w salicylany, przy jednoczesnym odstawieniu leków zawierających tę grupę związków. Salicylany znajdują się w wielu warzywach, owocach i innych produktach żywnościowych, dlatego każdy pacjent stosujący dietę niskosalicylanową powinien zapoznać się z listą „produktów zakazanych” [3].

Jakich produktów należy unikać na diecie bez salicylanów?

Pacjenci mający uczulenie na kwas salicylowy i stosujący dietę aspirynową powinni unikać następujących produktów żywnościowych:

1. owoce: jabłka, jeżyny, wiśnie, winogrona, porzeczki, truskawki, brzoskwinie, morele, śliwki, maliny;
2. warzywa: brokuły, cykoria, ogórki, pomidory, rzodkiew, szpinak, oliwki;
3. orzechy: migdały, ziemne, brazylijskie, makadamia, pistacjowe, włoskie, kokosowe;
4. zioła: mięta, tymianek, estragon, rozmaryn, szałwia, oregano, koper, majeranek, bazylia;
5. przyprawy: anyż, cynamon, kminek, gałka muszkatołowa, musztarda, kurkuma;
6. napoje: kawa, herbata, cola-cola;
7. inne: miód, lukrecja, cukierki miętowe, sosy pomidorowe i produkty drożdżowe, ocet winny i jabłkowy.

Co można jeść na diecie aspirynowej?

Lista „produktów zakazanych” – jak widać powyżej — jest naprawdę obszerna, ale spokojnie — równocześnie istnieje szereg składników, które mogą być bezpiecznie spożywane na diecie aspirynowej. Są to m.in.:

1. produkty zbożowe: pieczywo, ziarna zbóż — proso, gryka, żyto, owies, pszenica, orkisz, ryż;
2. warzywa: biała odmiana ziemniaków obrana ze skórki, biała i zielona kapusta, seler, fasolka z puszki bez dodatków cukru i soli;
3. owoce: gruszki obrane ze skórki, banany, granat, papaja, mango;
4. bakalie: orzechy laskowe, orzechy nerkowca, mak, słonecznik;
5. produkty mleczne: mleko, biały ser, jogurt naturalny;
6. napoje: niegazowana woda mineralna, słaba herbata, kawa bezkofeinowa, mleko ryżowe, mleko sojowe;
7. przyprawy: sól morska, sos sojowy, szafran;
8. inne: cukier, syrop klonowy, olej słonecznikowy tłoczony na zimno [2,6].

Pacjenci stosujący dietę aspirynową powinni zwrócić szczególną uwagę na jakość kupowanych produktów. Ważne, aby pochodziły one ze sprawdzonych źródeł. Warzywa i owoce są bowiem często sztucznie nawożone, co może istotnie wpływać na zawartość salicylanów.

Jakie są leki zawierające salicylany?

Co więcej, stosowanie diety bez salicylanów wymaga także unikania przyjmowania leków z grupy NLPZ. Leki zawierające salicylany to m.in.:

• kwas acetylosalicylowy: Aspirin, Acard, Polocard, Polopiryna C, Polopiryna Max, Etopiryna, Upsarin, Coffepirine;
• ibuprofen: Ibuprom, Ibum, Nurofen, Metafen, Mig 400;
• naproksen: Apo-napro, Naxii, Nalgesin, Aleve;
• diklofenak: Voltaren Express Forte, Voltaren Acti Forte, Diclac 75 Duo, Diclac 50;
• ketoprofen: Ketonal Active, Ketonal Sprint;
• deksketoprofen: Dextin, Dexak [2,5].

Jakie są leki przeciwbólowe dla uczulonych na salicylany?

Jeśli masz uczulenie na salicylany, należy unikać leków zawierających kwas acetylosalicylowy (np. aspiryna) i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które mogą powodować reakcje alergiczne. Bezpieczniejsze alternatywy to:

1. paracetamol – np. Apap, Panadol, Efferalgan;
2. niektóre inhibitory COX-2 (celekoksyb) – np. Celebrex, Aclexa.

Jak usunąć salicylany z organizmu?

Aby usunąć salicylany z organizmu, najważniejsze jest przerwanie ekspozycji na te związki oraz wsparcie naturalnych procesów detoksykacyjnych. Przede wszystkim należy unikać leków zawierających kwas acetylosalicylowy, takich jak aspiryna, oraz innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które mogą zawierać pochodne salicylanów. Warto również ograniczyć spożycie produktów bogatych w salicylany, takich jak jagody, maliny, pomarańcze, pomidory, ogórki, cynamon, curry, herbata i kawa.

Wspomaganie naturalnej detoksykacji organizmu polega na zwiększeniu spożycia wody, co pomaga nerkom w efektywniejszym wydalaniu salicylanów z moczem. Istotną rolę odgrywa również dieta bogata w błonnik, który wspiera usuwanie toksyn przez układ pokarmowy. Ponadto warto dbać o zdrowie wątroby, ponieważ to właśnie ona metabolizuje salicylany – można ją wspomóc poprzez spożywanie produktów bogatych w antyoksydanty i unikanie alkoholu. Dzięki tym działaniom organizm może szybciej oczyścić się z nagromadzonych salicylanów i zmniejszyć ryzyko ich niepożądanych skutków.

Podsumowanie

Salicylany to związki chemiczne obecne w wielu produktach spożywczych oraz lekach, co stanowi wyzwanie dla osób z nadwrażliwością na nie. W takich przypadkach zaleca się stosowanie diety aspirynowej, która eliminuje żywność bogatą w salicylany oraz unikanie leków z grupy NLPZ. Wspomaganie organizmu w usuwaniu salicylanów obejmuje odpowiednie nawodnienie, dietę bogatą w błonnik oraz dbanie o zdrowie wątroby.