Co to jest borderline?

Osobowość borderline (BPD – borderline personality disorder) tłumacząc dosłownie z języka angielskiego oznacza osobowość z pogranicza. To określenie zostało pierwszy raz użyte przez Roberta Knight’a w połowie poprzedniego wieku. Według niego oznaczało ono osoby mające zaburzenia psychiczne pomiędzy nerwicami i zaburzeniami schizofrenicznymi. Pacjenci cierpiący na borderline nie są jednak w takim stanie, aby móc u nich zdiagnozować schizofrenię. Czasami są oni określani pojęciem stabilnej niestabilności, ponieważ stan emocjonalny tych osób często się zmienia, będąc jednocześnie stabilnym [1]. 

Jakie są przyczyny osobowości borderline?

Przyczyny osobowości borderline nie są niestety do końca wyjaśnione. Wiedza zebrana w toku wywiadów u osób cierpiących na to zaburzenie może wskazywać, że na jego powstanie duży wpływ mają czynniki etiologiczne, takie jak:

• wykorzystywanie seksualne, fizyczne lub emocjonalne w dzieciństwie;
• brak okazywania uczuć dziecku przez rodziców, nadmierny krytycyzm i zła komunikacja;
• zaniedbywanie przez rodziców.

Traumy z dzieciństwa mogą powodować stłumienie, nadmierną czujność wobec otoczenia czy chwiejność emocjonalną. Dodatkowo, takie dzieci mogą postrzegać rodziców jako konfliktowych, zdystansowanych czy niezaangażowanych. Oprócz wymienionych czynników etiologicznych, ważną przyczyną powstawania osobowości borderline mogą być czynniki genetyczne (są częstsze u pacjentów mających pozytywny wywiad rodzinny dotyczący podobnych zaburzeń) [2].

Osobowość borderline – objawy. Po czym poznać chorobę?

Osobowość borderline charakteryzuje się dużą zmianą i skrajnością występowania objawów, najczęściej są to:

• chwiejność i labilność emocjonalna;
• niezwykle częsta zmiana nastrojów, w tym występowanie niespodziewanych wybuchów emocjonalnych;
• problemy z tworzeniem stałych związków emocjonalnych i relacji z innymi ludźmi;
• poczucie rozczarowania swoją osobą, niespełnienia czy zaniżone poczucie własnej wartości;
• strach przed samotnością i odrzuceniem przez otoczenie;
• problemy z samokontrolą, impulsywne zachowania, niemożność przewidywalności swoich zachowań i nastrojów;
• nieufność i podejrzliwość wobec innych osób, tworzenie negatywnego obrazu otoczenia;
• kryzys i zaburzenia tożsamości;
• trudności w zahamowaniu silnych emocji, akcentowanie negatywnych uczuć, takich jak gniew, frustracja, smutek czy wstyd;
• zwiększone tendencje do konfliktów z innymi ludźmi oraz niemożność przewidywania konsekwencji swoich czynów;
• obniżenie nastroju, odczuwanie emocjonalnej pustki i poczucie skrzywdzenia;
• zwiększona tendencja do ryzykownych zachowań, próby samouszkodzenia czy wręcz samobójcze;
• epizody urojeniowe czy omamy [1,3].

Kto diagnozuje borderline?

Jeżeli zachodzi podejrzenie wystąpienia osobowości borderline, należy niezwłocznie udać się do specjalisty (psychiatry, psychologa czy psychoterapeuty). Do diagnozy służą m.in. kwestionariusze do oceny osobowości np. MMPI (Minnesocki Wielowymiarowy Inwentarz Osobowości). Trzeba pamiętać, że podobne do tego typu osobowości zaburzenia zachowania mogą wystąpić w przypadku nadużywania narkotyków czy występowania przewlekłego stresu [2].

Do klasyfikacji osobowości borderline służą dwa typy klasyfikacji: ICD-10 i DSM-IV. W przypadku klasyfikacji ICD-10, dotyczy ona osobowości chwiejnej emocjonalnie i rozróżnia dwa podtypy: impulsywny i borderline. Z kolei w klasyfikacji DSM-IV osobowość borderline jest wzorcem zachowań zdominowanym niestabilnością w relacjach interpersonalnych (w ocenie własnej osoby i z wyraźnie zaznaczoną wybuchowością) [3]. 

Jak odróżnić osobowość borderline od innych zaburzeń?

Odróżnienie zaburzeń tego typu nie jest proste i powinno być diagnozowane jedynie przez specjalistów. To co jest najczęściej charakterystyczne i odróżniające borderline od innych zaburzeń osobowości, to trudności w odbieraniu dobrych i złych aspektów innych osób przez osoby borderline. Najczęściej odbierają je oni w sposób niezwykle skrajny, często przechodząc od uwielbienia do nienawiści i odwrotnie. Takie zachowanie jest często bardzo trudne dla rodziny, bliskich, ale również lekarzy czy terapeutów próbujących pomóc danemu pacjentowi. Pomimo chęci pomocy takiej osobie, często ona może reagować agresywnie, z gniewem lub uważać, że chce się jej w rzeczywistości zaszkodzić [1]. 

Nieleczone borderline – do czego może doprowadzić?

Jak wspomniano wcześniej, osoby borderline mogą mieć skłonności do nieracjonalnych zachowań, jak samookaleczanie się czy nawet próby samobójcze. Z tego względu nieleczone może być niezwykle groźne dla pacjenta. Dodatkowo, bez leczenia znacznie trudniej zachować poprawne stosunki społeczne z innymi ludźmi, budować związki czy normalnie wykonywać obowiązki zawodowe. Normalne życie może być więc znacznie utrudnione lub wręcz niemożliwe, dlatego osoby o osobowości borderline powinny być pod kontrolą specjalisty, aby maksymalnie podnieść swój poziom życia [1].

Osobowość borderline – jak leczyć i czy da się wyleczyć?

Leczenie pacjentów z zaburzeniami osobowości borderline jest z reguły złożone i długotrwałe. Najczęściej stosuje się równolegle <a href="https://leki.pl/poradnik/depresja-jak-sobie-radzic/”>metody psychologiczne i farmakologiczne. Pomimo złożoności leczenia, rokowania z reguły są dobre. Odpowiednie leczenie zmniejsza objawy, takie jak depresja, lęk czy gwałtowne zmiany nastroju. Leki w połączeniu z psychoterapią są w stanie znacząco poprawić komfort życia osób cierpiących na osobowość borderline. U dużej części pacjentów stosujących leczenie można mówić nawet o wyleczeniu (ustąpieniu najbardziej dokuczliwych objawów zaburzenia). Oczywiście nie należy samodzielnie przerywać leczenia, ponieważ objawy mogą w każdej chwili powrócić. Do najczęściej stosowanych metod należą m.in.:

• psychoterapia psychoanalityczna i jej pochodne, jak np. opracowana przez Fonagy’ego i Batemana terapia oparta na mentalizacji (mentalization based therapy – MBT);
• terapia skoncentrowana na przeniesieniu TFT (transference focused therapy) Kernberga;
• terapia dialektyczno-behawioralna (dialectical behavior therapy) Linehan;
• stosowane są również terapie schematów oraz poznawczo-behawioralne [1-3].

Jakie są leki na borderline?

W przypadku zdiagnozowania osobowości borderline lekarz najczęściej, w zależności od pojawiających się objawów, może przepisać leki na receptę wpływające na ośrodkowy układ nerwowy. Należy pamiętać, aby samemu nie zmieniać dawek i nie zaprzestawać przyjmowania tego typu leków. Może to znacząco zaburzyć funkcjonowanie pacjentów je stosujących. Co więcej, część z tych leków ma potencjał uzależniający. W tego typu zaburzeniach najczęściej stosuje się:

• selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (selective serotonin reuptake inhibitors – SSRI), takie jak karbamazepina np. Amizepin czy Tegretol lub kwas walproinowy np. Absenor czy Depakine Chrono;
• leki przeciwpsychotyczne, takie jak olanzapina np. Ranofren czy Olanzapina Mylan, kwetiapina np. Ketrel czy Kwetaplex lub rysperydon np. Rispolept czy Orizon;
• leki uspokajające, zwłaszcza pochodne benzodiazepiny są rzadko stosowane ze względu na swój wysoki potencjał uzależniający [1,3].

Podsumowanie

Zaburzenie osobowości borderline są poważnym stanem psychicznym powodującym najczęściej cierpienie osoby z nim się zmagającym, jak również jej najbliższych. Dlatego niezwykle ważne jest zrozumienie charakterystyki tego zaburzenia oraz jego przyczyn i mechanizmów działania. Kluczowa jest systematyczna praca nad pacjentem, wsparta specjalistycznym leczeniem. W wielu przypadkach  pozwala ona na znaczne zmniejszenie objawów i możliwość normalnego funkcjonowania.