Jak działanie ma mesalazyna i sulfasalazyna?

Mesalazyna jest lekiem przeciwzapalnym (zaliczanym do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych), który działa bezpośrednio na śluzówkę jelita. Hamuje produkcję prozapalnych cytokin i mediatorów stanu zapalnego, takich jak leukotrieny i prostaglandyny. Redukuje również produkcję wolnych rodników i innych cząsteczek oksydacyjnych. Sulfasalazyna jest prolekiem, co oznacza, że musi być metabolizowana w organizmie, aby stać się aktywną formą. Składa się z dwóch komponentów: mesalazyny (5-ASA) i sulfapirydyny, a więc mesalazyna to aktywny metabolit sulfasalazyny [1, 2]. 

Jakie są wskazania do stosowania mesalazyny i sulfasalazyny?

Mesalazyna i sulfasalazyna są stosowane w leczeniu chorób zapalnych jelit [1, 2]:

• wrzodziejące zapalenie jelita grubego;
• choroba Leśniowskiego-Crohna;
• leczenie zapalenia odbytnicy i esicy.

Od czego zależy wybór leku?

Mesalazyna jest często preferowana ze względu na mniejszą ilość działań niepożądanych i lepszą tolerancję przez pacjentów. Sulfasalazyna natomiast może być wybierana w przypadkach, gdy pacjent dobrze ją toleruje, lub w sytuacjach, gdy jej koszt jest istotnie niższy.

Jakie są skutki uboczne mesalazyny i sulfasalazyny?

Mesalazyna jest na ogół dobrze tolerowanym lekiem, ale jak każdy lek, może powodować działania niepożądane [1]:

• bóle głowy;
• nudności;
• biegunka;
• ból brzucha
• wzdęcia i gazy.

Jeśli chodzi o sulfasalazynę, u pacjentów leczonych sulfasalazyną odnotowano ciężkie przypadki reakcji nadwrażliwości, obejmujące narządy wewnętrzne. Skutkowało to zaburzeniem czynności wątroby, nerek, mięśnia sercowego czy płuc, czego powodem były stany zapalne tychże narządów. Do najczęściej opisywanych działań niepożądanych związanych z podażą sulfasalazyny zalicza się [2]: 

• leukopenię;
• utratę apetytu;
• zawroty i bóle głowy;
• zaburzenia smaku;
• kaszel;
• biegunki;
• wzdęcia.

Stosując sulfasalazynę, należy pamiętać o podaży odpowiedniej ilości płynów. Takie działanie pozwoli zapobiec tworzeniu się kryształów w moczu oraz powstawaniu kamieni nerkowych. Zaleca się również wykonywanie badań kontrolnych krwi co 2 tygodnie podczas pierwszych trzech miesięcy leczenia.

Jakie stosuje się dawki mesalazyny i sulfasalazyny?

Mesalazyna jest stosowana głównie w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna.

• Dawka początkowa i podtrzymująca w wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego:
  a) ostre fazy choroby: 2,4 – 4,8 g dziennie podzielone na kilka dawek;
  b) dawka podtrzymująca: 1,2 – 2,4 g dziennie podzielone na kilka dawek.
• Dawka początkowa i podtrzymująca w chorobie Leśniowskiego-Crohna:
  a) ostre fazy choroby: 2,4 – 4,8 g dziennie podzielone na kilka dawek;
  b) dawka podtrzymująca: 1,2 – 2,4 g dziennie podzielone na kilka dawek.

Sulfasalazyna jest stosowana w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz jako lek modyfikujący przebieg choroby w reumatoidalnym zapaleniu stawów.

• W wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego:

1. Ostre fazy choroby: początkowo 1-2 g dziennie, następnie dawkę zwiększa się do 2-4 g dziennie podzielone na kilka dawek;
2. Dawka podtrzymująca: 2 g dziennie podzielone na kilka dawek.

• W reumatoidalnym zapaleniu stawów:

1. Dawka początkowa: 500 mg dziennie przez pierwszy tydzień, następnie 500 mg dwa razy dziennie przez drugi tydzień, a później dawka może być zwiększona do 1 g dwa razy dziennie;
2. Dawka podtrzymująca: zwykle 1 g dwa razy dziennie, maksymalnie 3 g dziennie.

Profile bezpieczeństwa

Profile bezpieczeństwa obu tytułowych substancji nieco się od siebie różnią. Przyjrzyjmy się temu zagadnieniu bliżej.

Łączenie z alkoholem

Choć nie ma bezwzględnego przeciwwskazania do łączenia tych leków z alkoholem, zaleca się ostrożność. Unikanie alkoholu podczas leczenia sulfasalazyną i mesalazyną może pomóc w zminimalizowaniu działań niepożądanych i zapewnieniu lepszej skuteczności terapii. Dodatkowo, alkohol może podrażniać przewód pokarmowy i pogorszyć objawy chorób zapalnych jelit [3]. 

Stosowanie w ciąży i w trakcie karmienia piersią

W przypadku mesalazyny badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, ale nie ma kontrolowanych badań u kobiet w ciąży. Wiele dowodów wskazuje, że kontynuacja leczenia mesalazyną podczas ciąży jest zazwyczaj bezpieczna i może być korzystna, ponieważ niekontrolowane choroby zapalne jelit mogą prowadzić do poważnych powikłań zarówno dla matki, jak i dla płodu. Mesalazyna należy do kategorii ryzyka L3 według Hale’a, czyli do grupy, która obejmuje leki prawdopodobnie bezpieczne dla kobiet karmiących. 

W przypadku sulfasalazyny jest podobnie jak w przypadku mesalazyny –  badania na zwierzętach nie wykazały ryzyka dla płodu, ale brak jest kontrolowanych badań u kobiet w ciąży. Sulfasalazyna może zaburzać wchłanianie kwasu foliowego, co jest szczególnie istotne w ciąży, gdyż niedobór kwasu foliowego może prowadzić do wad cewy nerwowej u płodu. Dlatego często zaleca się suplementację kwasu foliowego (5 mg dziennie) u kobiet w ciąży stosujących sulfasalazynę. Sulfasalazyna należy do należy do kategorii ryzyka L3 według Hale’a, czyli do grupy, która obejmuje leki prawdopodobnie bezpieczne dla kobiet karmiących. 

Prowadzenie pojazdów

Mesalazyna i sulfasalazyna nie mają wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwanie maszyn.

Choroby nerek i wątroby

Mesalazyny nie można stosować w przypadku ciężkiej niewydolności nerek (współczynnik przesączania kłębuszkowego GFR <30 mL/min/1,73 m2 ) i w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby. 

Sulfasalazyny nie należy stosować u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby,  chyba że potencjalne korzyści przeważają nad ryzykiem.

Stosowanie u seniorów

Mesalazyna i sulfasalazyna to leki skuteczne i bezpieczne u pacjentów senioralnych.

Jakie są leki zawierające mesalazynę i sulfasalazynę?

Mesalazyna dostępna jest w postaci tabletek dojelitowych: Asamax, Salaza, Salofalk, czopków: Crohnax, Asamax, Pentasa, Salaza, Salofalk, granulatu o przedłużonym uwalnianiu: Pentasa, zawiesiny doodbytniczej: Salofalk.
Sulfasalazyna dostępna jest w postaci tabletek dojelitowych: Salazopiryn EN, Sulfasalazin EN Krka, tabletek powlekanych: Sulfasalazin EN Krka. 

Podsumowanie

Zarówno mesalazyna, jak i sulfasalazyna są skutecznymi lekami przeciwzapalnymi stosowanymi w leczeniu chorób zapalnych jelit, choć różnią się mechanizmem działania, profilem działań niepożądanych i dodatkowymi wskazaniami terapeutycznymi. Decyzję o wyborze leku podejmuje lekarz.