Zabiegi i procedury w leczeniu zapalenia ucha środkowego

Zabiegi chirurgiczne w leczeniu zapalenia ucha środkowego stanowią ważną opcję terapeutyczną w przypadkach, gdy standardowe leczenie farmakologiczne okazuje się niewystarczające¹. Najczęściej stosowanym zabiegiem jest założenie drenów usznych, zwanych również rurkami wentylacyjnymi lub tympanostomijnymi². Te małe rurki pomagają w odprowadzaniu płynu z ucha środkowego i zapobiegają gromadzeniu się wydzielin, które mogą prowadzić do kolejnych infekcji³.

Wskazania do zabiegów chirurgicznych

Decyzja o zastosowaniu zabiegów chirurgicznych podejmowana jest na podstawie ściśle określonych kryteriów⁴. Głównym wskazaniem są nawracające zapalenia ucha środkowego, definiowane jako trzy lub więcej epizodów w ciągu sześciu miesięcy lub cztery lub więcej epizodów w ciągu dwunastu miesięcy⁵⁶. Dodatkowo zabiegi są rozważane u dzieci z przewlekłym gromadzeniem się płynu w uchu środkowym przez okres dłuższy niż trzy miesiące⁷.

Szczególnie ważnym wskazaniem jest obecność problemów ze słuchem związanych z gromadzeniem się płynu w uchu środkowym⁷. U dzieci może to prowadzić do opóźnień w rozwoju mowy i języka, dlatego wczesna interwencja chirurgiczna jest często konieczna⁸. Dzieci z dowodami uszkodzeń anatomicznych, utratą słuchu lub opóźnieniami w rozwoju mowy powinny zostać skierowane do laryngologa w celu oceny konieczności zabiegu⁸.

Rodzaje zabiegów chirurgicznych

Najbardziej podstawowym zabiegiem jest myryngotomia, podczas której chirurg wykonuje małe nacięcie w błonie bębenkowej w celu odprowadzenia płynu z ucha środkowego⁹. Zabieg ten przynosi natychmiastową ulgę w bólu poprzez zmniejszenie ciśnienia w uchu¹⁰. Nacięcie goi się zwykle w ciągu kilku dni praktycznie bez blizn lub uszkodzeń błony bębenkowej¹¹.

Częściej jednak stosuje się myryngotomię z jednoczesnym założeniem drenów usznych¹². Dreny to małe rurki wykonane z plastiku lub metalu, które są wprowadzane do otworu w błonie bębenkowej¹³. Ich zadaniem jest umożliwienie przepływu powietrza do ucha środkowego oraz odprowadzania nadmiaru płynu¹¹. Dreny zwykle wypadają samoistnie po okresie od sześciu miesięcy do roku, nie wymagając dodatkowego zabiegu w celu ich usunięcia¹²¹⁴.

Przebieg zabiegu i opieka pooperacyjna

Założenie drenów usznych u dzieci jest zazwyczaj zabiegiem jednodniowym, wykonywanym w znieczuleniu ogólnym¹⁵. U dorosłych zabieg może być wykonany w gabinecie lekarskim w znieczuleniu miejscowym i trwa zazwyczaj poniżej pięciu minut¹⁴. Po zabiegu pacjenci mogą zazwyczaj wrócić do domu tego samego dnia¹⁵.

Opieka pooperacyjna wymaga szczególnej uwagi na kilka aspektów. Najważniejsze jest unikanie dostania się wody do uszu podczas kąpieli lub pływania⁹. Pacjenci z drenami powinni unikać nurkowania i pływania, ponieważ woda może dostać się przez dreny do ucha środkowego i spowodować infekcję⁹. Po zabiegu konieczne są regularne kontrole u laryngologa aż do momentu wypadnięcia drenów i wygojenia się błony bębenkowej¹⁶.

Skuteczność i bezpieczeństwo zabiegów

Badania wykazują, że założenie drenów usznych jest skuteczną metodą zapobiegania nawracającym zapaleniom ucha środkowego i poprawy jakości życia pacjentów¹⁷¹⁸. Zabiegi te są stosunkowo bezpieczne, a powikłania występują rzadko¹⁹. Najczęstszym działaniem niepożądanym jest pojawienie się wydzieliny z ucha, co zwykle nie wymaga dodatkowego leczenia²⁰.

U dzieci z rozszczepem podniebienia dreny uszne są zazwyczaj konieczne ze względu na wrodzoną dysfunkcję trąbek słuchowych i zwiększone ryzyko zapaleń ucha²¹. W takich przypadkach może być konieczne wielokrotne zakładanie drenów oraz ścisłe monitorowanie stanu ucha²¹.

Alternatywne procedury chirurgiczne

W niektórych przypadkach może być rozważane usunięcie migdałków gardłowych (adenoidektomia), szczególnie jeśli są one powiększone i blokują ujście trąbek słuchowych²². Zabieg ten może być wykonywany jednocześnie z założeniem drenów usznych lub jako samodzielna procedura²³. Jednak korzyści z usunięcia migdałków gardłowych w leczeniu zapalenia ucha środkowego są nadal przedmiotem dyskusji w środowisku medycznym²³.

W przypadkach przewlekłego zapalenia ucha środkowego z perforacją błony bębenkowej może być konieczna rekonstrukcja błony (myryngoplastyka) oraz usunięcie zmienionych chorobowo tkanek z ucha środkowego²⁴. Celem takich zabiegów jest usunięcie wszystkich ognisk infekcji, odtworzenie prawidłowej anatomii ucha środkowego oraz przywrócenie słuchu²⁴.

Długoterminowe rezultaty i monitorowanie

Większość dzieci, które przeszły zabiegi związane z zapaleniem ucha środkowego, osiąga pełne wyzdrowienie bez długotrwałych powikłań²⁵. Regularne kontrole po zabiegu są jednak niezbędne dla monitorowania procesu gojenia i wczesnego wykrywania ewentualnych powikłań²⁶. Kontrole mogą obejmować badania słuchu, ocenę stanu błony bębenkowej oraz monitorowanie rozwoju mowy u dzieci²⁶.