Diagnostyka małopłytkowości immunologicznej (ITP) – podstawowe badania

Małopłytkowość immunologiczna (ITP), znana także jako samoistna plamica małopłytkowa, stanowi jedno z najczęstszych schorzeń autoimmunologicznych wpływających na układ krwiotwórczy¹. Proces diagnostyczny tego schorzenia jest szczególnie wymagający, ponieważ nie istnieje jeden specyficzny test laboratoryjny, który jednoznacznie potwierdziłby rozpoznanie². Diagnostyka ITP opiera się na zasadzie wykluczenia innych możliwych przyczyn małopłytkowości, co czyni ją diagnozą z wykluczenia³.

Podstawowe kryteria diagnostyczne

Amerykańskie Towarzystwo Hematologiczne (ASH) definiuje ITP jako uogólnioną wysypkę plamiczy połączoną z liczbą płytek krwi poniżej 100 000/μL przy prawidłowej liczbie białych krwinek i stężeniu hemoglobiny¹. Kluczowym elementem diagnostycznym jest wykazanie izolowanej trombocytopenii, co oznacza, że tylko liczba płytek krwi jest obniżona, podczas gdy pozostałe parametry morfologii krwi pozostają w normie⁴.

Proces diagnostyczny rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego, w którym należy uwzględnić historię krwawień, przyjmowane leki, przebyte infekcje oraz objawy towarzyszące⁵. Badanie fizykalne koncentruje się na poszukiwaniu objawów skórnych, takich jak wybroczyny, siniaki, oraz ocenie obecności powiększenia śledziony czy węzłów chłonnych⁶.

Badania laboratoryjne pierwszego rzutu

Podstawowym badaniem diagnostycznym jest kompletna morfologia krwi z rozmazem krwi obwodowej⁷. Badanie to pozwala na ocenę liczby płytek krwi oraz ich wielkości i budowy. W ITP charakterystyczne jest występowanie płytek o zwiększonej objętości, co świadczy o ich młodym wieku i intensywnej produkcji w szpiku kostnym⁸.

Rozmaz krwi obwodowej musi być oceniany przez doświadczonego laboranta lub hematologa w celu wykluczenia pseudotrombocytopenii, która może być spowodowana sklejaniem się płytek w próbce krwi⁷. Analiza rozmazu pozwala również na wykluczenie innych schorzeń hematologicznych, takich jak białaczka czy zespół hemolityczno-mocznicowy⁴.

Dodatkowe badania laboratoryjne obejmują oznaczenie poziomu elektrolitów, funkcji wątroby i nerek oraz badania w kierunku zakażeń wirusowych, szczególnie HIV, wirusowego zapalenia wątroby typu C oraz zakażenia Helicobacter pylori⁵⁶. Te infekcje mogą być przyczyną wtórnej postaci ITP i wymagają odpowiedniego leczenia.

Specjalistyczne badania diagnostyczne

W wybranych przypadkach może być konieczne wykonanie bardziej specjalistycznych badań Zobacz więcej: Specjalistyczne badania w diagnostyce ITP - testy drugiego rzutu. Oznaczenie przeciwciał przeciwpłytkowych może wspomóc diagnostykę, jednak test ten charakteryzuje się wysoką swoistością, ale niską czułością⁶. Ujemny wynik nie wyklucza rozpoznania ITP, natomiast wynik dodatni może potwierdzić autoimmunologiczny charakter schorzenia⁷.

Biopsja szpiku kostnego jest wskazana jedynie w określonych sytuacjach klinicznych Zobacz więcej: Biopsja szpiku kostnego w diagnostyce ITP - wskazania i interpretacja. Zgodnie z wytycznymi ASH, badanie to nie jest konieczne u dzieci i młodych dorosłych z typowymi objawami ITP⁹. Wykonuje się je głównie u pacjentów powyżej 60. roku życia, przy nietypowych wynikach badań krwi lub braku odpowiedzi na standardowe leczenie¹⁰.

Różnicowanie z innymi schorzeniami

Proces diagnostyczny ITP wymaga wykluczenia licznych innych przyczyn trombocytopenii. Należą do nich schorzenia wrodzone, działania niepożądane leków, infekcje wirusowe, choroby autoimmunologiczne oraz nowotwory układu krwiotwórczego¹¹. Szczególnie ważne jest różnicowanie z zespołem mikroangiopatii zakrzepowej, zespołem hemolityczno-mocznicowym oraz zakrzepową plamica małopłytkowa⁴.

U pacjentów z podejrzeniem wtórnej postaci ITP konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań w kierunku chorób układowych, takich jak toczeń rumieniowaty układowy, oraz ocena stanu odżywienia i funkcji poszczególnych narządów¹². Istotnym elementem diagnostyki różnicowej jest również dokładna analiza przyjmowanych leków, ponieważ wiele substancji może wywołać trombocytopenię polekową¹³.

Znaczenie odpowiedzi na leczenie

Jednym z najważniejszych elementów potwierdzających rozpoznanie ITP jest pozytywna odpowiedź na standardowe leczenie immunosupresyjne¹⁴. Wzrost liczby płytek krwi po podaniu kortykosteroidów lub dożylnych immunoglobulin jest silnym argumentem przemawiającym za rozpoznaniem ITP¹⁵. Z drugiej strony, brak odpowiedzi na standardowe leczenie po sześciu miesiącach może być wskazaniem do ponownej oceny diagnostycznej i rozważenia biopsji szpiku kostnego³.

Współczesne podejście do diagnostyki ITP podkreśla znaczenie wieloetapowego procesu oceny klinicznej. Kluczowe jest połączenie starannie zebranego wywiadu, dokładnego badania fizykalnego oraz odpowiednio dobranych badań laboratoryjnych. Dzięki takiemu podejściu możliwe jest postawienie prawidłowego rozpoznania przy jednoczesnym uniknięciu niepotrzebnych, inwazyjnych procedur diagnostycznych.