Leczenie padaczki – metody terapii i możliwości kontroli napadów

Padaczka, znana również jako epilepsja, jest przewlekłym schorzeniem neurologicznym wymagającym systematycznego leczenia. Choć obecnie nie ma sposobu na całkowite wyleczenie padaczki, dostępne są skuteczne metody terapeutyczne pozwalające na kontrolę napadów i znaczną poprawę jakości życia pacjentów¹².

Głównym celem leczenia padaczki jest osiągnięcie całkowitej wolności od napadów przy jednoczesnym unikaniu istotnych działań ubocznych terapii. Ten ambitny cel można osiągnąć u ponad dwóch trzecich pacjentów z napadami padaczkowymi³. Leczenie padaczki wymaga indywidualnego podejścia, ponieważ różne typy napadów odpowiadają różnie na poszczególne metody terapeutyczne.

Farmakoterapia jako podstawa leczenia

Głównym sposobem leczenia padaczki są leki przeciwpadaczkowe, nazywane również lekami przeciwnapadowymi lub przeciwepilepytycznymi¹⁴. Te preparaty nie leczą przyczyny padaczki, lecz zapobiegają wystąpieniu napadów poprzez zmianę poziomów substancji chemicznych w mózgu kontrolujących aktywność elektryczną⁴.

Wybór odpowiedniego leku zależy od wielu czynników, w tym od typu napadów, wieku pacjenta, płci oraz innych chorób współistniejących¹. Leczenie zwykle rozpoczyna się od monoterapii, czyli stosowania jednego leku, co zmniejsza ryzyko działań ubocznych i interakcji między lekami⁷. Jeśli pierwszy lek nie zapewnia odpowiedniej kontroli napadów, lekarz może zalecić zmianę na inny preparat lub dodanie kolejnego leku.

Proces doboru odpowiedniej farmakoterapii może wymagać cierpliwości i wytrwałości. Około połowy pacjentów osiąga dobrą kontrolę napadów już przy pierwszym zastosowanym leku, podczas gdy u mniejszej części pacjentów skuteczny okazuje się drugi preparat⁸. Gdy pacjent nie osiąga całkowitej kontroli napadów po wypróbowaniu dwóch różnych leków, prawdopodobieństwo skuteczności kolejnych preparatów wynosi zazwyczaj mniej niż 10%⁸.

Leczenie chirurgiczne

Gdy farmakoterapia nie zapewnia odpowiedniej kontroli napadów, rozważane jest leczenie chirurgiczne. Chirurgia padaczki może być bardzo skuteczna i bezpieczna opcją terapeutyczną, szczególnie gdy więcej niż dwa leki przeciwpadaczkowe nie przyniosły oczekiwanych rezultatów⁹. Nowoczesne techniki chirurgiczne stały się bardziej precyzyjne i bezpieczne niż kiedykolwiek wcześniej¹⁰.

Chirurgia padaczki obejmuje różne typy zabiegów, w tym resekcję chirurgiczną (usunięcie nieprawidłowej tkanki), rozłączenie (przecinanie połączeń nerwowych), stereotaktyczną radiochirurgię oraz wszczepienie urządzeń neuromodulacyjnych⁹. Zabiegi w obrębie płata skroniowego charakteryzują się najlepszymi wynikami – prawdopodobieństwo całkowitej kontroli napadów po dwóch latach wynosi około 85% u pacjentów z jednostronną padaczką płata skroniowego i jednostronną sklerozą hipokampa¹¹.

Nie wszyscy pacjenci z opornymi na leki napadami są odpowiednimi kandydatami do chirurgii. Oprócz oporności na farmakoterapię, pacjenci muszą mieć napady ogniskowe pochodzące z jednej części mózgu, a nie napady uogólnione pochodzące z obu stron mózgu¹². Decyzja o chirurgii wymaga dokładnej oceny korzyści i ryzyka związanego z zabiegiem Zobacz więcej: Chirurgia padaczki – rodzaje zabiegów i kryteria kwalifikacji.

Urządzenia neurostymulacyjne

Dla pacjentów, u których leki nie działają, a chirurgia nie jest możliwa lub wskazana, dostępne są urządzenia neurostymulacyjne. Te nowoczesne technologie wykorzystują elektryczną stymulację różnych struktur układu nerwowego w celu redukcji częstości napadów¹³.

Stymulacja nerwu błędnego (VNS) polega na wszczepieniu urządzenia pod skórę klatki piersiowej, które stymuluje nerw błędny w szyi, wysyłając sygnały do mózgu ograniczające napady¹³. Głęboka stymulacja mózgu (DBS) wymaga umieszczenia elektrody głęboko w mózgu, a ilość stymulacji jest kontrolowana przez urządzenie umieszczone pod skórą w klatce piersiowej¹³.

Terapie dietetyczne

Niektóre dzieci i dorośli z padaczką mogą zmniejszyć częstość napadów poprzez zastosowanie specjalnych diet bogatych w tłuszcze i ubogich w węglowodany¹⁵. Dieta ketogeniczna jest najczęściej stosowaną dietą specjalistyczną, która może być opcją gdy leki nie pomagają w kontroli padaczki¹⁵.

Dieta ketogeniczna to ścisła dieta o wysokiej zawartości tłuszczów, odpowiedniej ilości białka i niskiej zawartości węglowodanów, która jest wprowadzana w ciągu trzech do czterech dni w szpitalu¹⁶. Zmodyfikowana dieta Atkinsa jest podobna do diety ketogenicznej, ale jest nieco mniej restrykcyjna i może być wprowadzona ambulatoryjnie¹⁶. Obie diety wykazują skuteczność w redukcji napadów u około połowy pacjentów uznanych za odpowiednich kandydatów Zobacz więcej: Terapie dietetyczne w padaczce – dieta ketogeniczna i inne metody.

Terapie alternatywne i uzupełniające

Oprócz konwencjonalnych metod leczenia, niektórzy pacjenci mogą korzystać z terapii alternatywnych i uzupełniających. Kannabidiol (CBD) jest jedną z substancji, która zyskała uznanie w leczeniu określonych typów padaczki. FDA zatwierdziła preparat Epidiolex zawierający CBD do leczenia napadów związanych z zespołem Lennox-Gastaut, zespołem Dravet oraz zespołem stwardnienia guzowatego u pacjentów w wieku jednego roku i starszych¹⁷.

Inne terapie uzupełniające mogą obejmować muzykoterapię, akupunkturę, masaż i techniki relaksacyjne. Chociaż dowody naukowe na skuteczność tych metod są ograniczone, niektóre badania sugerują, że mogą one pomóc w redukcji stresu i napięcia, co może przyczynić się do zmniejszenia częstości napadów u niektórych pacjentów¹⁸¹⁹.

Kompleksowa opieka nad pacjentem

Leczenie padaczki to proces długoterminowy wymagający regularnego monitorowania i dostosowywania terapii. Pacjenci z padaczką są wspierani przez lekarza rodzinnego oraz zespół specjalistów, z którymi powinni spotykać się co najmniej raz w roku¹. Zespół terapeutyczny współpracuje z pacjentem w celu ustalenia planu opieki, który zawiera szczegóły dotyczące potrzebnej opieki i wsparcia.

Ważnym aspektem leczenia jest edukacja pacjenta i jego rodziny na temat padaczki oraz sposobów postępowania podczas napadu. Plan opieki powinien zawierać instrukcje dla członków rodziny lub opiekunów dotyczące postępowania w przypadku wystąpienia napadu¹. Pacjenci mogą również otrzymać leki ratunkowe do stosowania w przypadku napadów trwających dłużej niż zwykle, które muszą być podawane przez członka rodziny lub opiekuna.

Prognoza i długoterminowe planowanie

Dla wielu pacjentów leczenie padaczki może być procesem długoterminowym, ale nie musi być dożywotnie. Jeśli pacjent nie ma napadów przez okres 2 lat, specjalista może zasugerować próbę zaprzestania leczenia poprzez stopniowe zmniejszanie dawki²⁰. Decyzja o odstawieniu leków powinna być zawsze podejmowana w porozumieniu ze specjalistą i nigdy nie powinna być podejmowana samodzielnie przez pacjenta.

Nowoczesne podejście do leczenia padaczki koncentruje się na medycynie precyzyjnej, która ma na celu holistyczną ocenę pacjentów i odpowiednie leczenie jako całości. Różne formy interwencji mogą być zastosowane, począwszy od wyboru najbardziej odpowiedniego leku zgodnie z typem padaczki danej osoby lub oczekiwanymi działaniami ubocznymi, aż po zaawansowane terapie genowe²¹. Ciągłe badania nad nowymi metodami leczenia dają nadzieję na jeszcze skuteczniejsze terapie w przyszłości.