Objawy łuszczycowego zapalenia stawów – jak rozpoznać pierwsze oznaki

Łuszczycowe zapalenie stawów (PsA) to przewlekła choroba zapalna, która objawia się szerokim spektrum symptomów mogących dotykać różne części ciała. Charakterystyczne objawy tej choroby wykraczają poza typowe dolegliwości stawowe, obejmując również skórę, paznokcie, oczy i inne narządy¹².

Przebieg choroby jest zmienny i indywidualny dla każdego pacjenta. Objawy mogą pojawiać się stopniowo lub nagle, a ich nasilenie waha się od łagodnego do ciężkiego³⁴. Charakterystyczną cechą łuszczycowego zapalenia stawów jest występowanie okresów zaostrzeń (rzutów) przeplatanych z okresami względnej poprawy lub remisji²⁵.

Objawy stawowe i mięśniowo-szkieletowe

Najczęstszymi i najbardziej charakterystycznymi objawami łuszczycowego zapalenia stawów są dolegliwości dotyczące stawów. Ból, obrzęk i sztywność stawów stanowią główne symptomy tej choroby, mogące pojawić się w dowolnej części ciała¹⁶.

Sztywność stawów jest szczególnie nasilona rano lub po długotrwałym odpoczynku i może utrzymywać się przez ponad 30 minut. W przeciwieństwie do zmęczenia fizycznego, sztywność ta stopniowo ustępuje wraz z aktywnością⁶⁷. Pacjenci często opisują ten stan jako trudność w rozpoczęciu ruchu po okresie bezruchu.

Charakterystyczną cechą łuszczycowego zapalenia stawów jest asymetryczny wzór zajęcia stawów, co oznacza, że choroba może dotykać różne stawy po obu stronach ciała lub bardziej nasilać się po jednej stronie⁸⁹. Najczęściej zajęte są stawy palców rąk i stóp, nadgarstki, kolana, kostki oraz dolny odcinek kręgosłupa¹⁰.

Dactylitis – charakterystyczny obrzęk palców

Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów łuszczycowego zapalenia stawów jest dactylitis, określany również jako „palec kiełbaski” lub „palec kiełbaskowaty”. Ten objaw dotyczy około 40% pacjentów z PsA i polega na obrzęku całego palca ręki lub stopy, nadającym mu kształt przypominający kiełbasę¹¹¹.

Dactylitis powstaje w wyniku zapalenia małych stawów palca oraz otaczających je struktur, w tym pochewek ścięgnistych. Palce dotknięte tym objawem są nie tylko obrzęknięte, ale również bolesne i sztywne, co znacznie utrudnia ich używanie¹²¹³. Skóra nad zajętym palcem może mieć czerwonawy lub fioletowy odcień, a ruch w stawach palca jest ograniczony.

Obecność dactylitis jest uważana za oznakę ciężkiego przebiegu łuszczycowego zapalenia stawów i wiąże się z większym ryzykiem trwałego uszkodzenia stawów, jeśli nie zostanie odpowiednio leczona¹¹. Dlatego też pojawienie się tego objawu wymaga pilnej konsultacji lekarskiej i wdrożenia odpowiedniego leczenia Zobacz więcej: Dactylitis w łuszczycowym zapaleniu stawów - palce kiełbaskowate.

Zmiany skórne i paznokciowe

U większości pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów (około 80-85%) objawy skórne pojawiają się przed wystąpieniem dolegliwości stawowych, często o kilka lat wcześniej¹⁴¹⁵. Typowe zmiany skórne obejmują czerwone, łuszczące się plaki pokryte srebrzystobiałymi łuskami, najczęściej lokalizujące się na łokciach, kolanach, owłosionej skórze głowy i dolnej części pleców¹⁶.

Zmiany paznokciowe występują u 80-90% pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów, co jest znacznie częstsze niż u osób z samą łuszczycą (10-55%)¹⁷¹⁸. Do charakterystycznych zmian paznokciowych należą:

• Nakłucia (pitting) – małe, punktowe zagłębienia na powierzchni paznokcia
• Odwarstwienie paznokcia od łożyska paznokciowego (onycholiza)
• Przebarwienia paznokci – żółte, różowe, czerwone lub brązowe zabarwienie
• Pogrubienie i kruszenie paznokci
• Poprzeczne bruzdy na powierzchni paznokcia

Badania wskazują, że zmiany paznokciowe mogą być wczesnym sygnałem ostrzegawczym rozwoju łuszczycowego zapalenia stawów i mogą pojawiać się na kilka lat przed wystąpieniem objawów stawowych⁷¹⁹.

Enthesitis – zapalenie przyczepów ścięgnistych

Enthesitis, czyli zapalenie przyczepów ścięgnistych i więzadlowych do kości, jest częstym objawem łuszczycowego zapalenia stawów, dotyczącym około 30-50% pacjentów¹²²⁰. Ten objaw może być szczególnie uciążliwy i bolesny, znacznie wpływając na jakość życia pacjentów.

Najczęstszymi miejscami wystąpienia enthesitis są:

• Ścięgno Achillesa (z tyłu pięty)
• Podeszwowa powięź stopy (zapalenie powięzi podeszwowej)
• Okolice łokci
• Miejsca przyczepu żeber do mostka

Ból związany z enthesitis może rozprzestrzeniać się na szerszy obszar niż typowy ból stawowy i często jest bardziej rozlany²¹. Pacjenci opisują go jako głęboki, pulsujący ból, który nasila się przy aktywności fizycznej i może utrudniać chodzenie lub inne codzienne czynności Zobacz więcej: Enthesitis w łuszczycowym zapaleniu stawów - ból przyczepów ścięgnistych.

Objawy systemowe i pozastawowe

Łuszczycowe zapalenie stawów to choroba systemowa, która może wpływać na różne narządy i układy organizmu. Jednym z najczęstszych objawów systemowych jest przewlekłe zmęczenie, które dotyka około 30-40% pacjentów²²²³. To zmęczenie różni się od zwykłego przemęczenia – jest głębokie, utrzymuje się pomimo odpoczynku i może być równie uciążliwe jak ból stawów.

Zapalenie oczu (zapalenie błony naczyniowej – uveitis) występuje u około 7-25% pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów¹²⁴. Objawy oczne obejmują ból oczu, zaczerwienienie, zamazane widzenie i światłowstręt. Nieleczone zapalenie oczu może prowadzić do utraty wzroku, dlatego wymaga natychmiastowej interwencji medycznej⁶.

Niektórzy pacjenci z łuszczycowym zapaleniem stawów mogą również doświadczać zaburzeń żołądkowo-jelitowych, w tym zapalnych chorób jelit, szczególnie choroby Crohna²⁴²⁵. Przewlekły stan zapalny związany z PsA może również zwiększać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy i innych powikłań metabolicznych.

Przebieg i zmienność objawów

Charakterystyczną cechą łuszczycowego zapalenia stawów jest nieprzewidywalność przebiegu choroby. Objawy mogą pojawiać się i znikać bez wyraźnej przyczyny, tworząc okresy zaostrzeń (rzutów) i remisji²³²⁶. Rzuty mogą trwać od kilku godzin do wielu miesięcy i różnić się intensywnością.

Nasilenie objawów skórnych nie zawsze koreluje z nasileniem objawów stawowych – pacjent może mieć łagodne zmiany skórne przy ciężkim zajęciu stawów lub odwrotnie²⁷²⁸. Ta niezależność różnych aspektów choroby sprawia, że każdy pacjent wymaga indywidualnego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego.

Bez odpowiedniego leczenia łuszczycowe zapalenie stawów ma tendencję do progresji, prowadząc do nieodwracalnych uszkodzeń stawów, deformacji i niepełnosprawności²⁹³⁰. Dlatego wczesne rozpoznanie objawów i szybkie wdrożenie leczenia są kluczowe dla zachowania funkcji stawów i dobrej jakości życia pacjentów.