Epidemiologia hiperkalcemii – częstość występowania i czynniki ryzyka

Hiperkalcemia należy do stosunkowo często występujących zaburzeń elektrolitowych, dotykających znaczną część populacji na całym świecie¹. Badania epidemiologiczne wskazują, że częstość występowania hiperkalcemii w populacji ogólnej wynosi około 1-2%¹²³. Dane te mogą różnić się w zależności od badanej populacji i stosowanych kryteriów diagnostycznych, jednak większość źródeł potwierdza te wartości jako reprezentatywne dla współczesnych społeczeństw zachodnich.

Główne przyczyny hiperkalcemii i ich częstość

Analiza przyczyn hiperkalcemii pokazuje wyraźną dominację dwóch głównych etiologii. Około 90% wszystkich przypadków hiperkalcemii wynika z pierwotnej nadczynności przytarczyc lub nowotworów złośliwych¹⁴⁵. Ta dominacja dwóch przyczyn znacznie upraszcza diagnostykę różnicową, choć nie eliminuje konieczności szczegółowej oceny każdego przypadku.

Pierwotna nadczynność przytarczyc stanowi najczęstszą przyczynę hiperkalcemii w populacji ogólnej, szczególnie wśród pacjentów ambulatoryjnych⁶⁷. Częstość występowania tego schorzenia wynosi od 0,2% do 0,8% w populacji ogólnej¹², przy czym dane te mogą być niedoszacowane ze względu na częste bezobjawowe przebiegi choroby.

Hiperkalcemia nowotworowa występuje u około 2-30% pacjentów z nowotworami złośliwymi w różnych momentach przebiegu choroby⁴⁸. Częstość ta znacznie różni się w zależności od typu nowotworu – najwyższa jest w przypadku szpiczaka mnogiego (7,5-10,2%), najniższa zaś w raku prostaty (1,4-2,1%)⁹. Wśród nowotworów krwi szpiczak mnogi wykazuje najwyższą częstość współwystępowania z hiperkalcemią, podczas gdy wśród guzów litych dominują nowotwory piersi i nerki¹⁰.

Różnice demograficzne w występowaniu hiperkalcemii

Charakterystyka demograficzna pacjentów z hiperkalcemią wykazuje wyraźne różnice związane z płcią, wiekiem i pochodzeniem etnicznym. Pierwotna nadczynność przytarczyc znacznie częściej dotyka kobiety, szczególnie po menopauzie⁶¹¹. Częstość występowania wzrasta z wiekiem u obu płci, ale bardziej wyraźnie u kobiet – w grupie wiekowej 50-59 lat częstość wynosi 80 przypadków na 100 000 kobiet rocznie w porównaniu z 36 przypadkami na 100 000 mężczyzn⁷.

Różnice etniczne również odgrywają istotną rolę w epidemiologii hiperkalcemii. Najwyższą częstość pierwotnej nadczynności przytarczyc odnotowuje się wśród osób rasy czarnoskórej (92 przypadki na 100 000 kobiet, 46 na 100 000 mężczyzn), następnie wśród osób rasy białej (81 przypadków na 100 000 kobiet, 29 na 100 000 mężczyzn)⁷. Niższe wskaźniki obserwuje się w populacjach azjatyckiej i latynoskiej.

Hiperkalcemia w populacji pediatrycznej

Hiperkalcemia w populacji dziecięcej występuje znacznie rzadziej niż u dorosłych⁶¹². Wśród dzieci z nowotworami częstość hiperkalcemii wynosi około 0,4-1,3%¹², co stanowi znacznie niższy odsetek w porównaniu z populacją dorosłych pacjentów onkologicznych. Etiologia hiperkalcemii u dzieci jest bardziej różnorodna niż u dorosłych, gdzie dominują pierwotna nadczynność przytarczyc i nowotwory¹².

Częstość hospitalizacji z powodu hiperkalcemii

Ciężka hiperkalcemia stanowi częstą przyczynę przyjęć na oddziały intensywnej terapii. Badania wieloośrodkowe wykazują, że ciężka hiperkalcemia (definiowana jako stężenie wapnia zjonizowanego powyżej 1,45 mmol/l) występuje u około 2% pacjentów w stanie krytycznym¹³. Śmiertelność w oddziałach intensywnej terapii wynosi 9,9%, podczas gdy śmiertelność szpitalna sięga 21,3%¹³¹⁴.

Wśród hospitalizowanych pacjentów nowotwory stanowią najczęstszą przyczynę hiperkalcemii⁴¹⁵. Analiza przyczyn ciężkiej hiperkalcemii w oddziałach intensywnej terapii wskazuje, że nowotwory hematologiczne odpowiadają za 44,3% przypadków, guzy lite za 22,1%, endokrynopatie za 12,2%, a pozostałe przyczyny za 21,3% przypadków¹⁴.

Trendy epidemiologiczne i czynniki wpływające na częstość

Częstość rozpoznawania hiperkalcemii uległa znacznym zmianom wraz z wprowadzeniem automatycznych analizatorów biochemicznych i rutynowych badań przesiewowych¹⁶. Pomimo zwiększonej świadomości tego schorzenia, szacuje się, że tylko około 10% wszystkich przypadków pierwotnej nadczynności przytarczyc zostaje zidentyfikowanych¹⁶, co wskazuje na znaczny problem niedodiagnozowania.

Częstość hiperkalcemii nowotworowej stopniowo maleje na przestrzeni lat dzięki poprawie metod leczenia nowotworów⁴. Jednocześnie obserwuje się wzrost częstości zespołu mleko-alkalia jako trzeciej najczęstszej przyczyny hiperkalcemii wymagającej hospitalizacji¹⁵.

Znaczenie epidemiologiczne rzadkich form hiperkalcemii

Rodzinna hipokalciuryczna hiperkalcemia stanowi rzadką, ale ważną przyczynę różnicowania diagnostycznego. Częstość tego schorzenia szacuje się na 0,78 przypadków na 100 000 osób z hiperkalcemią¹⁷, choć rzeczywista częstość może być wyższa ze względu na bezobjawowy przebieg u wielu pacjentów¹⁸. Prawidłowe rozpoznanie tej jednostki chorobowej ma kluczowe znaczenie dla uniknięcia niepotrzebnych zabiegów chirurgicznych.

Hiperkalcemia kryzowa, definiowana jako stężenie wapnia powyżej 13,5-14 mg/dl z towarzyszącymi objawami, występuje u około 1,6-6% pacjentów z pierwotną nadczynnością przytarczyc¹⁹. Ciężka hiperkalcemia, definiowana jako stężenie wapnia powyżej 4,0 mmol/l (16 mg/dl), jest niezwykle rzadka i dotyczy zaledwie około 1,56% wszystkich pacjentów z hiperkalcemią²⁰.