Diagnostyka hipercholesterolemii – badania krwi i interpretacja wyników

Hipercholesterolemia, znana również jako wysoki poziom cholesterolu, to stan charakteryzujący się nadmierną ilością tłuszczów w krwi¹. Ponieważ wysokie cholesterol rzadko powoduje objawy, jedynym sposobem wykrycia tego stanu jest wykonanie badania krwi²³. Wczesne wykrycie hipercholesterolemii ma kluczowe znaczenie dla zapobiegania poważnym powikłaniom sercowo-naczyniowym, takim jak zawał serca czy udar mózgu.

Podstawy diagnostyki hipercholesterolemii

Diagnostyka hipercholesterolemii opiera się głównie na analizie profilu lipidowego, który składa się z pomiarów cholesterolu całkowitego, LDL-C, HDL-C i triglicerydów⁴. Lekarz może zlecić badanie krwi zwane panelem lipidowym w celu przesiewowego sprawdzenia niezdrowych poziomów cholesterolu⁵. Test ten dostarcza informacji o ryzyku wystąpienia chorób serca i naczyń krwionośnych.

Panel lipidowy może również dostarczyć inne potencjalnie użyteczne wartości, takie jak cholesterol nie-HDL (cholesterol całkowity minus cholesterol HDL) oraz pozostały LDL (cholesterol całkowity minus LDL i HDL cholesterol)⁵. Celem zdrowego profilu lipidowego jest posiadanie poziomów nie-HDL poniżej 130 miligramów (mg) na decylitr (dL) z HDL wynoszącym co najmniej 40 mg/dL dla mężczyzn i 50 mg/dL dla kobiet.

Procedura badania i przygotowanie

Badanie cholesterolu wymaga pobrania próbki krwi przez pracownika opieki zdrowotnej z żyły w ramieniu, używając małej igły⁷. W większości przypadków pacjent może być poproszony o post przez około 9 do 12 godzin przed badaniem⁷⁸. Post oznacza powstrzymanie się od jedzenia i picia czegokolwiek oprócz wody. Niektóre badania cholesterolu nie wymagają postu, dlatego należy przestrzegać instrukcji lekarza⁸.

Zgodnie z nowszymi wytycznymi, post przed przesiewowym badaniem cholesterolu nie jest konieczny dla zdrowych dorosłych w wieku 20 lat i starszych, którzy nie przyjmują leków obniżających cholesterol⁹. Jednakże dorośli z rodzinną historią przedwczesnej choroby serca z powodu wysokiego cholesterolu oraz ci z genetycznym stanem cholesterolu, takim jak rodzinna hipercholesterolemia, mogą potrzebować postu, aby uzyskać bardziej precyzyjne wyniki.

Interpretacja wyników badań

W Stanach Zjednoczonych poziomy cholesterolu są mierzone w miligramach (mg) cholesterolu na decylitr (dL) krwi. W Kanadzie i wielu krajach europejskich poziomy cholesterolu są mierzone w milimolach na litr (mmol/L)⁸. Aby interpretować wyniki badań, używa się ogólnych wytycznych Zobacz więcej: Normy cholesterolu i interpretacja wyników badań lipidowych.

Panel lipidowy pokazuje kilka kluczowych wartości. Cholesterol całkowity mierzy ogólny poziom cholesterolu w krwi¹⁰. Pacjent z całkowitym poziomem cholesterolu 200 mg/dL (miligramów na decylitr) jest uważany za mającego wysokie cholesterol. Wysokie cholesterol jest również mierzone przez posiadanie poziomu cholesterolu LDL wynoszącego 160 mg/dL lub wyższego i/lub poziomu triglicerydów 200 mg/dL, szczególnie jeśli poziomy HDL są niskie.

Częstotliwość badań przesiewowych

Większość zdrowych dorosłych powinna mieć sprawdzane cholesterol co 4 do 6 lat². Ludzie, którzy mają choroby serca, cukrzycę lub rodzinną historię wysokiego cholesterolu, muszą sprawdzać swoje cholesterol częściej. Wytyczne z 2018 roku American College of Cardiology/American Heart Association zalecają, aby zarządzanie cholesterolem było oparte na ryzyku sercowo-naczyniowym przez całe życie osoby.

American Heart Association zaleca, aby dzieci zostały przebadane na wysokie cholesterol raz między 9. a 11. rokiem życia¹². Badania przesiewowe mogą rozpocząć się wcześniej, jeśli dziecko ma rodzinną historię wysokiego cholesterolu, zawału serca lub udaru. Badania mogą również rozpocząć się wcześniej, jeśli dziecko ma stany takie jak cukrzyca lub otyłość. Następne badanie cholesterolu jest zalecane między 17. a 21. rokiem życia.

Dodatkowe badania diagnostyczne

W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe badania w celu lepszej oceny ryzyka lub potwierdzenia diagnozy Zobacz więcej: Zaawansowane badania w diagnostyce hipercholesterolemii. Test lipoproteiny(a), lub Lp(a), nie jest zwykle częścią rutynowego panelu lipidowego¹³. Wysokie poziomy Lp(a) mogą oznaczać wyższe ryzyko chorób serca lub naczyń krwionośnych, nawet jeśli inne poziomy cholesterolu są zdrowe. Lekarz może zlecić test Lp(a), jeśli pacjent ma rodzinną historię udaru, wczesnej choroby serca lub nie zna swojej rodzinnej historii medycznej.

Dostawca opieki zdrowotnej może również wykonać testy takie jak wysokoczuły białko C-reaktywne (hs-CRP), apolipoproteinę B czy skan wapnia tętnic wieńcowych¹⁴. Te dodatkowe badania pomagają w lepszej ocenie ryzyka sercowo-naczyniowego i planowaniu odpowiedniego leczenia.

Znaczenie wczesnej diagnostyki

Ponieważ hipercholesterolemia zwykle nie powoduje objawów, wiele osób nie wie, że ich poziomy są wysokie². Wczesna diagnostyka pozwala na terminowe leczenie i przyjęcie zmian stylu życia, które mogą zapobiec powikłaniom zdrowotnym¹⁵. Jeśli hipercholesterolemia nie jest leczona, może pozwolić na gromadzenie się płytki miażdżycowej wewnątrz naczyń krwionośnych organizmu¹⁶.

Regularne badania przesiewowe są szczególnie ważne dla osób z czynnikami ryzyka, takimi jak historia rodzinna wysokiego cholesterolu, choroby serca, cukrzycy, wysokiego ciśnienia krwi czy otyłości¹⁷. Wczesna diagnoza oznacza możliwość zalecenia zmian stylu życia i innych terapii, które zmniejszą długoterminowe problemy związane z wysokim cholesterolem i poprawią długoterminowe zdrowie¹⁸.