Epidemiologia grypy – występowanie, zasięg i nadzór nad zachorowaniami

Grypa należy do najczęstszych chorób zakaźnych na świecie, stanowiąc istotny problem zdrowia publicznego o globalnym zasięgu¹. Rocznie odnotowuje się około miliarda przypadków sezonowej grypy, w tym 35 milionów przypadków ciężkich¹. Choroba powoduje znaczną liczbę hospitalizacji i zgonów, przy czym szacuje się, że grypa jest odpowiedzialna za 290 000 do 650 000 zgonów z przyczyn oddechowych rocznie na całym świecie¹.

Częstość występowania grypy

Epidemie grypy charakteryzują się znaczną zmiennością w zakresie częstości występowania w różnych grupach wiekowych. W typowym roku wirusy grypy infekują 5-15% światowej populacji². Szczególnie podatne na zakażenie są dzieci, u których roczna częstość zachorowań szacowana jest na 20-30%, podczas gdy u dorosłych wynosi 5-10%³. W większości epidemii grypy częstość zakażeń jest wyższa u dzieci niż u dorosłych⁴.

Sezonowość i rozmieszczenie geograficzne

Epidemie grypy wykazują charakterystyczny wzorzec sezonowy, który różni się w zależności od strefy klimatycznej. W krajach strefy umiarkowanej, w tym w Polsce, grypa występuje głównie w miesiącach zimowych⁵. Sezon grypowy w półkuli północnej trwa zwykle od października do maja następnego roku⁶. W krajach tropikalnych i subtropikalnych aktywność wirusów grypy może występować przez cały rok, z różnymi wzorcami sezonowymi⁴.

Typowe epidemie grypy trwają od 6 do 8 tygodni i mogą dotyczyć wszystkich grup wiekowych, szczególnie osób w skrajnych przedziałach wiekowych⁶. W Stanach Zjednoczonych aktywność grypy zwykle osiąga szczyt między końcem grudnia a lutym⁷, podczas gdy w Europie wzorce są podobne, z dostosowaniem do lokalnych warunków klimatycznych.

Obciążenie zdrowotne i śmiertelność

Grypa powoduje znaczne obciążenie systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych w sezonie 2019-2020 odnotowano szacunkowo 35 milionów zachorowań na grype, 16 milionów wizyt medycznych, 380 000 hospitalizacji i 20 000 zgonów⁸. W typowym sezonie w USA od 5% do 20% populacji choruje na grype, a ponad 200 000 osób wymaga hospitalizacji z powodu powikłań⁹.

Szczególnie dramatyczne dane dotyczą krajów rozwijających się, gdzie 99% zgonów dzieci poniżej 5. roku życia z powodu dolnych zakażeń dróg oddechowych związanych z grypa występuje w krajach rozwijających się¹. Hospitalizacje i zgony z powodu grypy dotyczą głównie grup wysokiego ryzyka¹, w tym osób starszych, dzieci poniżej 5. roku życia, kobiet w ciąży oraz osób z przewlekłymi schorzeniami¹⁰.

Systemy nadzoru epidemiologicznego

Współczesny nadzór nad grypa opiera się na kompleksowych systemach monitorowania aktywności wirusowej prowadzonych przez cały rok. Głównym celem nadzoru epidemiologicznego jest określenie, kiedy i gdzie występuje aktywność grypy, identyfikacja krążących wirusów, wykrywanie zmian w wirusach oraz pomiar wpływu grypy na zachorowalność, hospitalizacje i zgony¹¹.

System nadzoru w Stanach Zjednoczonych jest efektem współpracy między CDC a licznymi partnerami, w tym stanowymi, lokalnymi i terytorialnymi departamentami zdrowia, laboratoriami zdrowia publicznego i klinicznymi, urzędami statystyki żywotnej, świadczeniodawcami opieki zdrowotnej, szpitalami i klinikami¹¹. Podobnie w Europie Europejska Sieć Nadzoru nad Grypa (EISN) koordynowana przez ECDC łączy nadzór epidemiologiczny i wirusologiczny¹².

Nadzór w różnych krajach i regionach

Systemy nadzoru nad grypa działają na całym świecie z różnym stopniem zaawansowania. W regionie Wschodniego Morza Śródziemnego i Północnej Afryki (EMNA) istnieją znaczne luki w regionalnych szacunkach obciążenia zdrowotnego i ekonomicznego grypy¹³. Region ten charakteryzuje się wysoką częstością występowania pacjentów z chorobami przewlekłymi, co czyni populację szczególnie narażoną na powikłania grypy¹³.

W Kanadzie próg epidemiczny określono jako 5% testów dodatnich na grype. Gdy próg ten zostanie przekroczony i zgłoszono minimum 15 tygodniowych wykryć grypy, ogłaszana jest epidemia sezonowej grypy¹⁴. System kanadyjski obejmuje także monitorowanie ognisk potwierdzonej laboratoryjnie grypy w placówkach wysokiego ryzyka¹⁴.

Wpływ pandemii i znaczenie historyczne

Historia epidemiologii grypy obejmuje zarówno sezonowe epidemie, jak i dramatyczne pandemie. Pandemia grypy hiszpańskiej z lat 1918-1919 spowodowała 20-50 milionów zgonów na całym świecie¹⁵, w tym 500 000-700 000 zgonów w Stanach Zjednoczonych⁸. Jedyna pandemia grypy w XXI wieku miała miejsce w latach 2009-2010, spowodowana przez wirus A(H1N1)pdm09, dotknęła ponad 214 krajów i spowodowała 284 000 zgonów¹⁶.

Dane historyczne z XVIII wieku pokazują, że co 10-40 lat świat doświadcza globalnej pandemii grypy w wyniku znaczącej zmiany antygenowej¹⁷. Ta cykliczność podkreśla znaczenie ciągłego nadzoru epidemiologicznego i przygotowania na przyszłe zagrożenia pandemiczne.

Współczesne wyzwania i perspektywy

Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na epidemiologię grypy na całym świecie. W 2020 roku aktywność grypy spadła globalnie poniżej poprzednich poziomów sezonowych, prawdopodobnie w wyniku niefarmakologicznych interwencji wprowadzonych w celu ograniczenia transmisji SARS-CoV-2⁵. Jednak w 2021 roku aktywność grypy zaczęła się odzyskiwać, szczególnie w Chinach¹⁸.

Współczesne systemy nadzoru epidemiologicznego nad grypa wykorzystują zaawansowane technologie, nowe leki i ulepszoną globalną sieć monitorowania, co zmienia sposób, w jaki systemy opieki zdrowotnej reagują na grype i inne choroby⁵. Ciągłe monitorowanie aktywności grypy pozostaje kluczowe dla przygotowania się na przyszłe epidemie i pandemie, szczególnie w kontekście możliwej koegzystencji grypy i COVID-19¹⁹.