Objawy duru brzusznego – jak rozpoznać tyfus i kiedy zgłosić się do lekarza

Dur brzuszny, znany również jako tyfus, to poważne zakażenie bakteryjne wywoływane przez Salmonella typhi. Objawy choroby rozwijają się stopniowo i mogą być mylone z innymi infekcjami, dlatego znajomość charakterystycznych symptomów jest kluczowa dla wczesnej diagnostyki i skutecznego leczenia¹².

Okres inkubacji i początek objawów

Objawy duru brzusznego nie pojawiają się natychmiast po zakażeniu. Okres inkubacji wynosi zazwyczaj 6-30 dni, przy czym najczęściej pierwsze symptomy występują po 8-14 dniach od ekspozycji na bakterie³⁴. W niektórych przypadkach objawy mogą pojawić się już po 3 dniach, a u innych osób dopiero po 2 miesiącach⁵. Długość okresu inkubacji zależy od ilości połkniętych bakterii oraz stanu układu odpornościowego pacjenta.

Główne objawy duru brzusznego

Charakterystyczne objawy duru brzusznego rozwijają się stopniowo i obejmują szereg dolegliwości układowych. Najważniejszym i najbardziej charakterystycznym objawem jest gorączka o specyficznym przebiegu¹⁶.

Gorączka schodkowa

Gorączka w durze brzusznym ma charakterystyczny przebieg zwany „gorączką schodkową”. Temperatura ciała wzrasta stopniowo każdego dnia, osiągając szczyt 39-40°C (103-104°F) w ciągu pierwszego tygodnia choroby⁷⁸. Gorączka jest zazwyczaj trwała, co oznacza, że nie występuje w napadach, lecz utrzymuje się na stałym poziomie. Charakterystyczne jest również to, że temperatura jest najniższa rano, a najwyższa wieczorem³.

Objawy neurologiczne

Ból głowy jest jednym z najczęstszych objawów towarzyszących gorączce. Ma zazwyczaj charakter tępy i zlokalizowany w okolicy czołowej⁴⁹. Pacjenci doświadczają również znacznego osłabienia, uczucia złego samopoczucia (malaise) oraz skrajnego zmęczenia, które może być tak intensywne, że uniemożliwia wykonywanie codziennych czynności¹⁰.

Dolegliwości żołądkowo-jelitowe

Objawy ze strony układu pokarmowego są bardzo charakterystyczne dla duru brzusznego. W pierwszym okresie choroby częściej występują zaparcia niż biegunka, szczególnie u dorosłych pacjentów³¹¹. Biegunka jest bardziej powszechna u dzieci niż u dorosłych. Pacjenci często doświadczają bólu brzucha, który może być rozlany lub zlokalizowany w prawym górnym kwadrancie¹². Towarzyszą temu utrata apetytu, nudności i wymioty¹³.

Dodatkowe objawy i powikłania

W miarę postępu choroby mogą pojawić się dodatkowe objawy, które świadczą o rozprzestrzenianiu się infekcji w organizmie Zobacz więcej: Dodatkowe objawy i powikłania duru brzusznego - rozpoznawanie zagrożeń.

Objawy skórne

Około 5-30% pacjentów z durem brzusznym rozwija charakterystyczną wysypkę zwaną „plamkami różanymi” (rose spots). Są to małe, płaskie, różowo-czerwone plamy o wielkości ziarna ryżu, które pojawiają się zazwyczaj na klatce piersiowej i brzuchu w drugim tygodniu choroby¹⁴¹⁵. Wysypka utrzymuje się zwykle 3-5 dni, po czym zanika samoistnie.

Objawy ze strony układu krążenia

Charakterystycznym objawem duru brzusznego jest relatywna bradykardia, zwana również objawem Fageta. Oznacza to, że tętno jest wolniejsze niż można by oczekiwać przy tak wysokiej gorączce¹⁶¹⁷. W drugim tygodniu choroby może również wystąpić tętno dwuuderzeniowe (dikrotyczne).

Stadia rozwoju objawów

Dur brzuszny przechodzi przez charakterystyczne stadia, z których każde trwa około tygodnia i ma swoje specyficzne objawy Zobacz więcej: Stadia duru brzusznego - przebieg choroby tydzień po tygodniu.

Pierwsze stadium (1. tydzień)

W pierwszym tygodniu choroby temperatura wzrasta stopniowo każdego dnia. Pacjenci doświadczają ogólnego osłabienia, bólu głowy, bólu mięśni i suchego kaszlu¹⁶¹⁸. Mogą występować również zaparcia i ból brzucha w prawym górnym kwadrancie.

Drugie stadium (2. tydzień)

W drugim tygodniu gorączka osiąga plateau na poziomie około 40°C. Pacjent jest często zbyt osłabiony, aby wstać z łóżka. W tym okresie mogą pojawić się charakterystyczne plamki różane na skórze oraz powiększenie śledziony i wątroby¹⁶¹⁹.

Trzecie stadium (3. tydzień)

Trzeci tydzień jest najbardziej niebezpieczny ze względu na ryzyko poważnych powikłań. Pacjent może doświadczać splątania, majaczenia lub nawet psychozy. W tym okresie najczęściej dochodzi do krwawienia jelitowego i perforacji jelit¹⁶²⁰.

Różnice w objawach według wieku

Objawy duru brzusznego mogą różnić się w zależności od wieku pacjenta. U dzieci poniżej 5. roku życia częściej występują biegunka i drgawki, podczas gdy ból głowy i brzucha są mniej powszechne²¹. Dzieci w wieku szkolnym częściej cierpią na ból brzucha i zaburzenia stanu świadomości. U nastolatków dominują ból głowy, kaszel i objawy płucne, natomiast dorośli częściej doświadczają nudności, wymiotów i zaparć.

Objawy alarmowe wymagające natychmiastowej pomocy

Niektóre objawy wymagają natychmiastowej interwencji medycznej, gdyż mogą świadczyć o rozwoju zagrażających życiu powikłań. Do objawów alarmowych należą²²²³:

• Wymioty lub kaszel z krwią
• Ciemny, smolisty stolec świadczący o krwawieniu w przewodzie pokarmowym
• Nagły, silny ból brzucha mogący wskazywać na perforację jelit
• Zaburzenia świadomości, splątanie lub drgawki
• Objawy wstrząsu: bladość, przyspieszony oddech, spadek ciśnienia

Powrót objawów i nawroty

Nawet po pozornym wyzdrowieniu, u około 10% pacjentów może dojść do nawrotu objawów w ciągu 1-2 tygodni po ustąpieniu gorączki¹⁵²⁴. Nawroty są częstsze u osób leczonych antybiotykami i mogą być mylone z nowym zakażeniem. Dlatego tak ważne jest dokończenie pełnego kursu antybiotykoterapii i regularne kontrole lekarskie.

Znaczenie wczesnego rozpoznania

Wczesne rozpoznanie objawów duru brzusznego ma kluczowe znaczenie dla rokowania. Przy szybkim wdrożeniu antybiotykoterapii objawy zaczynają ustępować już po 3-5 dniach leczenia¹²⁵. Bez leczenia choroba może trwać tygodnie lub miesiące, a śmiertelność sięga 10-30%. Przy odpowiednim leczeniu śmiertelność spada do mniej niż 1%²⁶.