Przyczyny duru brzusznego – co wywołuje zakażenie Salmonella Typhi

Dur brzuszny, nazywany również tyfusem lub gorączką jelitową, stanowi poważne zagrożenie zdrowotne wywoływane przez specyficzny rodzaj bakterii¹². Zrozumienie przyczyn tej choroby jest kluczowe dla skutecznej prewencji i kontroli zakażeń, szczególnie w regionach o wysokim ryzyku występowania.

Główny czynnik etiologiczny

Bezpośrednią przyczyną duru brzusznego jest bakteria Salmonella enterica serotyp Typhi, w skrócie nazywana S. Typhi³⁴. Jest to pałeczkowata bakteria Gram-ujemna należąca do rodziny Enterobacteriaceae⁵⁶. W przeciwieństwie do innych rodzajów Salmonelli, które mogą zakażać różne gatunki zwierząt, S. Typhi jest wysoce wyspecjalizowana i przeżywa wyłącznie w organizmie człowieka³⁷. Ta charakterystyczna cecha sprawia, że ludzie stanowią jedyny naturalny rezerwuar tej bakterii.

Mechanizmy transmisji bakterii

Dur brzuszny rozprzestrzenia się głównie drogą fekalno-oralną, co oznacza, że bakterie obecne w kale zakażonych osób dostają się do organizmu zdrowych ludzi przez usta⁶⁸. Proces ten może przebiegać na kilka sposobów, z których najważniejsze obejmują spożycie skażonej żywności i wody. Bakterie wydalane są z kałem, a w rzadszych przypadkach także z moczem zakażonych osób⁹¹⁰.

Skażenie żywności i napojów może nastąpić na różnych etapach produkcji i przygotowania. Szczególnie niebezpieczne są sytuacje, gdy osoby zakażone nie przestrzegają podstawowych zasad higieny, takich jak mycie rąk po skorzystaniu z toalety¹¹¹. Bakterie mogą również przedostawać się do źródeł wody pitnej w regionach o niedostatecznej infrastrukturze sanitarnej, gdzie ścieki nie są odpowiednio oczyszczane przed trafieniem do środowiska naturalnego.

Czynniki środowiskowe sprzyjające zakażeniu

Występowanie duru brzusznego ściśle wiąże się z warunkami sanitarnymi i higienicznymi panującymi w danym regionie¹²¹³. Choroba najczęściej występuje w krajach rozwijających się, gdzie dostęp do czystej wody pitnej jest ograniczony, a systemy kanalizacyjne są niewystarczające lub całkowicie nieobecne. Przeludnienie, ubóstwo i chaos społeczny dodatkowo zwiększają ryzyko transmisji bakterii między ludźmi.

W krajach rozwiniętych przypadki duru brzusznego są rzadkie i najczęściej dotyczą osób powracających z podróży do regionów endemicznych⁴⁹. Szacuje się, że około 75% przypadków w Stanach Zjednoczonych jest związanych z podróżami międzynarodowymi¹⁴. Regiony o najwyższym ryzyku zakażenia obejmują Azję Południowo-Wschodnią, niektóre części Afryki oraz Ameryki Łacińskiej Zobacz więcej: Geografia duru brzusznego - regiony wysokiego ryzyka zakażenia.

Rola nosicieli w rozprzestrzenianiu choroby

Istotnym elementem epidemiologii duru brzusznego jest zjawisko przewlekłego nosicielstwa bakterii⁹¹⁵. Około 3% osób, które przeszły zakażenie bez odpowiedniego leczenia antybiotykowego, staje się przewlekłymi nosicielami. Oznacza to, że pomimo braku objawów choroby, nadal wydalają bakterie z kałem przez okres co najmniej roku, a niekiedy przez całe życie.

Specyficzne drogi transmisji

Bakterie mogą przedostawać się do organizmu człowieka przez różne konkretne mechanizmy transmisji Zobacz więcej: Drogi transmisji duru brzusznego - jak dochodzi do zakażenia. Najczęstszą drogą zakażenia jest spożycie wody pitnej skażonej ściekami zawierającymi S. Typhi¹¹¹⁶. Problem ten dotyczy szczególnie regionów, gdzie woda wodociągowa nie jest odpowiednio uzdatniana lub gdzie ludzie korzystają z nieformalnych źródeł wody, takich jak studnie czy zbiorniki powierzchniowe.

Żywność może zostać skażona na etapie produkcji, gdy do nawadniania upraw używa się wody zawierającej bakterie, lub podczas przygotowywania posiłków przez osoby zakażone¹⁷¹⁸. Szczególnie niebezpieczne są surowe warzywa i owoce myte w skażonej wodzie, owoce morza z zanieczyszczonych akwenów, oraz produkty mleczne rozcieńczane nieczystą wodą. Również lód produkowany z nieuzdatnionej wody stanowi potencjalne źródło zakażenia.

Czynniki zwiększające podatność na zakażenie

Choć dur brzuszny może dotknąć każdego, niektóre grupy osób charakteryzują się zwiększonym ryzykiem zachorowania¹²¹⁵. Dzieci są szczególnie narażone na zakażenie ze względu na słabiej rozwiniętą odporność oraz częstszy kontakt z potencjalnie skażonymi powierzchniami i przedmiotami. Osoby z obniżoną odpornością, w tym pacjenci z HIV, osoby przyjmujące glikokortykosteroidy, oraz chorzy na malarię czy anemię sierpowatą, mają większe ryzyko zachorowania i ciężkiego przebiegu choroby.

Używanie inhibitorów pompy protonowej może zwiększać podatność na zakażenie poprzez zmianę pH żołądka i zaburzenie naturalnej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego¹⁹. Podobnie antybiotykoterapia lub niedożywienie mogą wpływać na mikrobiom jelitowy, zwiększając ryzyko zakażenia S. Typhi. Dodatkowo, czynniki genetyczne mogą odgrywać rolę w podatności na choroby zakaźne, w tym dur brzuszny.