Objawy drgawek – co się dzieje podczas napadu i jak je rozpoznać

Drgawki to nagłe zaburzenia aktywności elektrycznej mózgu, które mogą objawiać się na wiele różnych sposobów¹. Objawy drgawek są bardzo zróżnicowane i zależą głównie od typu napadu oraz części mózgu, która jest dotknięta nieprawidłową aktywnością elektryczną². Niektóre napady są łatwe do rozpoznania poprzez charakterystyczne ruchy czy utratę przytomności, podczas gdy inne mogą być tak subtelne, że pozostają niezauważone przez otoczenie³.

Główne kategorie objawów drgawek

Objawy drgawek można podzielić na kilka głównych kategorii, które pomagają w ich identyfikacji i klasyfikacji. Najważniejszym podziałem jest rozróżnienie między objawami ruchowymi a nieruchowymi⁴.

Objawy ruchowe obejmują wszelkie nieprawidłowe ruchy mięśni, takie jak sztywnienie, drgania, skurcze czy utrata napięcia mięśniowego⁵. Mogą to być rytmiczne szarpnięcia kończyn, automatyczne ruchy powtarzalne jak mlaskanie wargami czy pocieranie rąk, a także nagła utrata kontroli nad mięśniami prowadząca do upadków⁴.

Objawy nieruchowe nie wiążą się z nieprawidłowymi ruchami mięśni, ale mogą obejmować zmiany świadomości, zaburzenia zmysłów, zmiany emocjonalne czy zaburzenia poznawcze⁶. Do tej grupy należą między innymi napady nieświadomości z wpatrywaniem się w przestrzeń, halucynacje czy nagłe zmiany nastroju.

Fazy drgawek i ich charakterystyczne objawy

Drgawki przebiegają w charakterystycznych fazach, choć nie wszyscy pacjenci doświadczają wszystkich etapów napadu⁷. Rozróżniamy cztery główne fazy: prodromalną, auralną (wczesną iktalną), iktalną i poiktalną Zobacz więcej: Fazy drgawek - prodromalna, auralna, iktalna i poiktalna.

Faza prodromalna może wystąpić na godziny lub nawet dni przed napadem i obejmuje subtelne zmiany zachowania, nastroju czy samopoczucia⁷. Około 20% osób z padaczką doświadcza tej fazy, która może objawiać się niepokоjem, drażliwością, bólem głowy, drżeniem czy zmianami nastroju⁷.

Aura to najwcześniejszy objaw napadu i jest uważana za początek fazy iktalnej⁷. Nawet 65% osób z padaczką doświadcza aury, która może objawiać się dziwnym smakiem w ustach, uczuciem déjà vu, zawrotami głowy, mrowienie, halucynacjami wzrokowymi czy nagłymi, intensywnymi emocjami⁷.

Objawy podczas napadu

Faza iktalna to właściwy napad, podczas którego występują najbardziej charakterystyczne objawy drgawek Zobacz więcej: Objawy różnych typów drgawek - ogniskowe i uogólnione. Objawy mogą obejmować szerokie spektrum zaburzeń, od subtelnych zmian po dramatyczne konwulsje całego ciała⁸.

Najczęstsze objawy w fazie iktalnej to sztywnienie lub szarpanie kończyn, utrata świadomości, trudności z oddychaniem, nietrzymanie moczu lub stolca, bladość lub zaczerwienienie skóry, rozszerzenie źrenic oraz przyspieszone bicie serca⁸. Mogą również wystąpić automatyzmy – powtarzalne, bezcelowe ruchy jak mlaskanie wargami, żucie, chodzenie w kółko czy manipulowanie ubraniem⁸.

Objawy po zakończeniu napadu

Faza poiktalna to okres powrotu do normalnego stanu po zakończeniu napadu¹⁰. Ten etap może trwać od kilku minut do nawet kilku dni, a jego długość zależy od typu napadu i części mózgu, która była dotknięta¹⁰.

Typowe objawy poiktalne obejmują zmęczenie, splątanie, ból głowy, osłabienie mięśni, zmiany nastroju, trudności z mówieniem oraz problemy z pamięcią¹¹. Niektóre osoby mogą doświadczać czasowego porażenia jednej strony ciała, zwanego porażeniem Todda, które może utrzymywać się od 30 minut do 36 godzin¹².

Różnice w objawach w zależności od wieku

Objawy drgawek mogą różnić się znacząco w zależności od wieku pacjenta. U niemowląt i małych dzieci napady mogą być szczególnie trudne do rozpoznania, ponieważ mogą przypominać normalne ruchy noworodka¹³.

U niemowląt drgawki mogą objawiać się subtelnymi objawami jak przypadkowe ruchy oczu, mruganie powiek, ruchy ssące, żujące lub wysuwanie języka, nietypowe ruchy kończyn przypominające jazdę na rowerze oraz długie przerwy w oddychaniu¹⁴. Szczególnym typem drgawek u niemowląt są skurcze niemowlęce, które mogą objawiać się jako krótkie sztywnienie ciała lub subtelne ruchy jak unoszenie oczu¹⁵.

U osób starszych drgawki często są bardziej subtelne niż u młodszych pacjentów i mogą być mylone z objawami demencji¹⁶. Charakterystyczne jest to, że okres poiktalny u osób starszych trwa znacznie dłużej – może to być wiele godzin lub nawet dni, podczas których pacjent pozostaje zdezorientowany i ma problemy z pamięcią¹⁶.

Kiedy szukać pomocy medycznej

Rozpoznanie objawów drgawek jest kluczowe dla odpowiedniego postępowania. Natychmiastowej pomocy medycznej wymaga napad trwający dłużej niż 5 minut, powtarzające się napady bez odzyskania przytomności między nimi, trudności z oddychaniem po napadzie, obrażenia powstałe podczas napadu lub napad występujący w wodzie¹⁷.

Pierwszy napad w życiu zawsze wymaga pilnej konsultacji medycznej, nawet jeśli szybko się zakończył¹⁸. Ważne jest również zgłoszenie się do lekarza, jeśli napady zmieniają swój charakter, stają się częstsze lub pojawiają się nowe objawy towarzyszące¹⁹.