Fazy drgawek – prodromalna, auralna, iktalna i poiktalna

Drgawki nie pojawiają się nagle bez żadnych sygnałów ostrzegawczych – przebiegają one w charakterystycznych fazach, które mogą pomóc w rozpoznaniu nadchodzącego napadu i odpowiednim przygotowaniu się na niego¹. Nie wszyscy pacjenci doświadczają wszystkich faz, a intensywność objawów w poszczególnych etapach może się znacznie różnić między osobami².

Faza prodromalna – wczesne sygnały ostrzegawcze

Faza prodromalna to najwcześniejszy etap, który może wystąpić na godziny lub nawet dni przed właściwym napadem¹. Około 20% osób z padaczką doświadcza tej fazy, która może służyć jako system wczesnego ostrzegania o nadchodzącym napadzie¹.

Objawy fazy prodromalnej są często subtelne i mogą obejmować zmiany nastroju, niepokój, drażliwość, ból głowy, drżenie, trudności ze snem, problemy z koncentracją oraz zmiany zachowania³. Niektóre osoby opisują uczucie „że coś się zbliża” lub ogólne poczucie dyskomfortu⁴.

Rozpoznanie objawów prodromalnych jest bardzo wartościowe, ponieważ pozwala osobie i jej bliskim przygotować się na nadchodzący napad. Można wtedy zastosować środki bezpieczeństwa, poinformować otoczenie o sytuacji oraz, w niektórych przypadkach, zastosować leki ratunkowe zgodnie z zaleceniami lekarza⁵.

Faza auralna – bezpośredni sygnał ostrzegawczy

Aura to najwcześniejszy rzeczywisty objaw napadu i jest uważana za początek fazy iktalnej¹. W przeciwieństwie do fazy prodromalnej, aura występuje bezpośrednio przed napadem i trwa zwykle od kilku sekund do kilku minut⁶.

Nawet 65% osób z padaczką doświadcza aury, której objawy mogą być bardzo różnorodne¹. Najczęstsze objawy auralnej to dziwny, kwaśny smak w ustach, uczucie déjà vu lub jamais vu, zawroty głowy, migotanie przed oczami, halucynacje wzrokowe, słuchowe lub węchowe, mrowienie lub drętwienie części ciała oraz nagłe, intensywne emocje jak strach, smutek lub radość¹.

Aura może również objawiać się bólem głowy, kończyn, nudnościami, uczuciem odrealnienia, dzwonieniem w uszach czy subtelnymi drganiami kończyn¹. Niektóre osoby opisują aurę jako „dziwne uczucie”, które trudno jest dokładnie scharakteryzować⁷.

Rozpoznanie aury jest niezwykle ważne, ponieważ może dać osobie czas na zajęcie bezpiecznej pozycji, poinformowanie otoczenia o nadchodzącym napadzie czy zastosowanie technik, które mogą pomóc w kontrolowaniu napadu⁸.

Faza iktalna – właściwy napad

Faza iktalna to okres od pierwszego objawu napadu (włączając aurę) do jego zakończenia⁹. Jest to etap, który większość ludzi kojarzy z drgawkami i który jest najbardziej widoczny dla obserwatorów¹⁰.

Objawy w fazie iktalnej są bardzo zróżnicowane i zależą od typu napadu oraz części mózgu, która jest dotknięta nieprawidłową aktywnością elektryczną¹⁰. Mogą obejmować sztywnienie lub szarpanie kończyn, żucie lub mlaskanie wargami, splątanie, trudności z oddychaniem, rozproszenie uwagi, ślinienie się, ruchy gałek ocznych lub głowy w jedną stronę, utratę słuchu, niemożność poruszania się lub mówienia, nietrzymanie moczu lub stolca oraz przyspieszenie akcji serca¹⁰.

W zależności od typu napadu, faza iktalna może trwać od kilku sekund do kilku minut¹¹. Napady ogniskowe świadome zwykle trwają krócej niż 2 minuty, podczas gdy napady ogniskowe z zaburzeniem świadomości mogą trwać od 1 do 2 minut¹².

Faza poiktalna – okres powrotu do normalności

Faza poiktalna to okres odzyskiwania po zakończeniu napadu, podczas którego mózg powraca do normalnego funkcjonowania¹³. Ten etap może trwać od kilku minut do kilku godzin, a w niektórych przypadkach nawet kilka dni¹⁰.

Długość fazy poiktalnej zależy od typu napadu i części mózgu, która była dotknięta podczas napadu⁹. Niektóre osoby odzyskują sprawność bardzo szybko, podczas gdy inne potrzebują znacznie więcej czasu na pełny powrót do normy¹³.

Typowe objawy fazy poiktalnej obejmują osłabienie kończyn lub całego ciała, bolesność mięśni, splątanie, trudności ze znajdowaniem słów, senność, uczucie strachu, zakłopotania lub smutku, ogólne złe samopoczucie, bóle głowy lub migreny, podwyższone ciśnienie krwi, utratę pamięci, nudności oraz pragnienie¹⁰.

Szczególnym objawem poiktalnym jest porażenie Todda – czasowe porażenie lub osłabienie jednej strony ciała, które może trwać od 30 minut do 36 godzin¹⁴. Ten objaw często odpowiada części mózgu, w której rozpoczął się napad, i może pomóc lekarzom w lokalizacji ogniska napadowego¹⁵.

Różnice w fazach u różnych grup pacjentów

Przebieg faz drgawek może się różnić w zależności od wieku pacjenta. U osób starszych faza poiktalna zwykle trwa znacznie dłużej niż u młodszych pacjentów – może to być wiele godzin lub nawet dni¹⁶. Podczas tego okresu osoby starsze są zdezorientowane, splątane i często nie pamiętają niczego z okresu napadu¹⁷.

U dzieci objawy poszczególnych faz mogą być bardziej subtelne i trudniejsze do rozpoznania. Niemowlęta i małe dzieci mogą nie wykazywać klasycznych objawów auralnych, a ich objawy poiktalne mogą objawiać się głównie jako nadmierna senność, drażliwość lub zmiany w karmieniu¹⁸.

Znaczenie kliniczne rozpoznawania faz

Rozpoznanie poszczególnych faz drgawek ma ogromne znaczenie kliniczne. Pozwala na lepsze zarządzanie napadami, zwiększenie bezpieczeństwa pacjenta oraz optymalizację leczenia⁶. Pacjenci, którzy potrafią rozpoznać fazę prodromalną lub auralną, mogą podjąć działania zapobiegawcze, takie jak zajęcie bezpiecznej pozycji czy zastosowanie technik relaksacyjnych¹⁹.

Dokładne opisanie przebiegu wszystkich faz napadu jest również nieocenione dla lekarza w procesie diagnostycznym i doborze odpowiedniego leczenia²⁰. Dlatego tak ważne jest prowadzenie dziennika napadów, w którym pacjent lub jego opiekunowie opisują przebieg każdej fazy napadu.