Diagnostyka atopowego zapalenia skóry – kompleksowe badanie i kryteria

Diagnostyka atopowego zapalenia skóry stanowi kluczowy element w procesie leczenia tej przewlekłej choroby zapalnej skóry. Rozpoznanie AZS opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym oraz szczegółowym wywiadzie lekarskim, a nie na specyficznych testach laboratoryjnych¹². Około 80% pacjentów z atopowym zapaleniem skóry jest diagnozowanych i leczonych w podstawowej opiece zdrowotnej, co podkreśla znaczenie właściwego rozpoznania przez lekarzy pierwszego kontaktu¹.

Podstawy diagnostyki klinicznej

Proces diagnostyczny atopowego zapalenia skóry rozpoczyna się od dokładnego badania skóry oraz szczegółowego wywiadu lekarskiego. Dermatolog lub lekarz pierwszego kontaktu ocenia wzorzec, lokalizację oraz wygląd wysypki, co dostarcza istotnych informacji o przyczynach zmian skórnych³. Doświadczeni dermatolodzy często potrafią rozróżnić atopowe zapalenie skóry od innych rodzajów dermatitis jedynie na podstawie rozmieszczenia wysypki na skórze oraz zadając pytania dotyczące wywiadu rodzinnego i medycznego³.

W większości przypadków badanie skóry wraz z informacjami o stanie zdrowia i objawach może być wszystkim, czego potrzebuje dermatolog do postawienia diagnozy⁴. Kluczowe znaczenie ma ocena charakterystycznych cech choroby, takich jak świąd, typowa morfologia i rozmieszczenie zmian oraz przewlekły lub nawracający charakter dermatitis⁵.

Kryteria diagnostyczne według różnych organizacji

Amerykańska Akademia Dermatologii opracowała uproszczone kryteria diagnostyczne oparte na objawach i wynikach badania fizykalnego¹. Te kryteria różnicują podstawowe cechy, które muszą być obecne do postawienia diagnozy, takie jak świąd; ważne cechy wspierające diagnozę, jak wczesny wiek wystąpienia; oraz cechy towarzyszące sugerujące diagnozę, ale niespecyficzne, jak pogrubienie skóry¹.

Kryteria Hanifin i Rajka z 1980 roku są najpowszechniej stosowanymi kryteriami diagnostycznymi dla AZS. Diagnoza według tych kryteriów wymaga spełnienia trzech z czterech głównych kryteriów oraz trzech z 23 pomniejszych kryteriów⁶. Choć są kompleksowe i często używane w badaniach klinicznych, mogą nie być praktyczne w praktyce klinicznej z powodu dużej liczby kryteriów⁶.

Kryteria Grupy Roboczej Wielkiej Brytanii uprościły kryteria Hanifin i Rajka, wymagając od pacjentów spełnienia jednego obowiązkowego warunku (świąd skóry) oraz trzech z pięciu pomniejszych kryteriów⁶. Nie wymagają badań laboratoryjnych, co czyni je bardziej odpowiednimi do badań epidemiologicznych i populacyjnych, a także praktyki klinicznej⁶ Zobacz więcej: Kryteria diagnostyczne AZS - szczegółowe wytyczne i klasyfikacja.

Charakterystyczne objawy w diagnostyce

Świąd jest uniwersalnym objawem w atopowym zapaleniu skóry i stanowi kluczowy element diagnostyczny⁷. Może być nasilony, czasami powodując zaburzenia snu, drażliwość i ogólny stres u pacjentów oraz członków rodziny⁷. Jeśli wysypka nie swędzi, bardzo mało prawdopodobne jest, że to egzema⁸.

Zmiany skórne obserwowane w atopowym zapaleniu skóry różnią się znacznie w zależności od nasilenia stanu zapalnego, różnych stadiów gojenia, przewlekłego drapania oraz częstych wtórnych infekcji⁹. Suchość skóry (kseróza) to kolejna charakterystyczna cecha u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry⁹. U niemowląt i małych dzieci świąd występuje zazwyczaj na skórze głowy, twarzy (policzki i podbródek) oraz powierzchniach wyprostnych kończyn⁹.

Badania dodatkowe i ich rola

Chociaż diagnoza atopowego zapalenia skóry jest przede wszystkim kliniczna, czasami konieczne mogą być dodatkowe badania w celu potwierdzenia rozpoznania lub wykluczenia innych schorzeń skóry¹⁰. Biopsja skóry może czasami być konieczna do potwierdzenia diagnozy i wykluczenia innych schorzeń skóry⁴. Biopsja skóry może również pomóc dermatologowi w wyborze najlepszego leczenia⁴.

Testy alergiczne nie są rutynowo zalecane z powodu wysokiego odsetka wyników fałszywie dodatnich prowadzących do niepotrzebnego unikania pokarmów¹¹. Testy alergiczne mogą być rozważane u niewielkiej grupy pacjentów z umiarkowanym do ciężkiego atopowym zapaleniem skóry i/lub kliniczną historią reakcji alergicznej po ekspozycji na alergen¹² Zobacz więcej: Badania dodatkowe w diagnostyce AZS - biopsja, testy alergiczne.

Różnicowanie z innymi schorzeniami

Diagnoza atopowego zapalenia skóry zależy od wykluczenia innych schorzeń¹³. Atopowe zapalenie skóry może być czasami trudne do odróżnienia od innych dermatoz. Inne diagnozy powinny być rozważane szczególnie w przypadku nietypowego obrazu klinicznego, towarzyszącego zaburzenia rozwoju lub nieadekwatnej odpowiedzi na leczenie¹⁴.

Wśród schorzeń, które należy wykluczyć, znajdują się: łojotokowe zapalenie skóry, kontaktowe zapalenie skóry (drażniące lub alergiczne), łuszczyca, eczema monetkowate (nieatopowe), świerzb, rybia łuska, skórny chłoniak T-komórkowy, dermatozy światłoczułe, choroby niedoborów odporności oraz rumień złuszczający z innych przyczyn¹⁴.

Współpraca specjalistów w diagnostyce

Zarówno alergolozy, jak i dermatolodzy mogą oceniać i leczyć egzemę. Alergolozy mogą pomóc w identyfikacji czynników wyzwalających egzemę (np. alergeny pokarmowe i środowiskowe) poprzez wywiad kliniczny i testy alergiczne¹⁵. Dermatolog może zaproponować biopsję skóry, jeśli egzema jest nietypowa lub nie odpowiada na powszechne leczenie¹⁵. Obaj specjaliści mogą zalecić testy płatkowe skórne w celu wykluczenia alergicznego kontaktowego zapalenia skóry¹⁵.