Objawy alergii pokarmowej – rozpoznanie i charakterystyka

Alergia pokarmowa wywołuje różnorodne objawy, które mogą znacząco różnić się między pacjentami oraz zmieniać się przy kolejnych ekspozycjach na ten sam alergen¹². Reakcje alergiczne na pokarm są nieprzewidywalne – osoba, która wcześniej doświadczyła jedynie łagodnych objawów, może nagle mieć ciężką, zagrażającą życiu reakcję³⁴.

Objawy alergii pokarmowej zwykle pojawiają się w ciągu kilku minut do dwóch godzin po spożyciu problematycznego pokarmu¹⁵. W rzadkich przypadkach reakcja może być opóźniona i wystąpić dopiero po kilku godzinach, co utrudnia identyfikację odpowiedzialnego za nią produktu spożywczego⁶⁷.

Najczęstsze objawy alergii pokarmowej

Objawy alergii pokarmowej mogą dotyczyć różnych układów organizmu jednocześnie i wahać się od łagodnych po ciężkie, zagrażające życiu²⁸. Najczęstsze objawy obejmują:

• Objawy skórne: swędzenie, zaczerwienienie, pokrzywka (swędząca wysypka w postaci wypukłych, czerwonych plam), obrzęki skóry, egzema¹²
• Objawy ze strony jamy ustnej: mrowienie lub swędzenie w ustach, na języku i w gardle¹⁸
• Objawy żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka¹⁹
• Objawy oddechowe: świszczący oddech, kaszle, trudności w oddychaniu, przekrwienie błony śluzowej nosa¹⁹
• Objawy ogólne: zawroty głowy, uczucie osłabienia, omdlenia¹⁹

Objawy u niemowląt i małych dzieci

U niemowląt i małych dzieci objawy alergii pokarmowej mogą być trudniejsze do rozpoznania¹⁰. Małe dzieci mogą mieć trudności z opisaniem swoich dolegliwości i często skarżą się na „dziwne uczucie” w ustach lub gardle¹⁰. Charakterystyczne objawy u najmłodszych obejmują:

• Zmiany w charakterze płaczu (bardziej przeszywający, niepokojący dźwięk)¹⁰
• Wzmożone ślinienie się¹⁰
• Wypluwanie pokarmu lub płynu po karmieniu¹⁰
• Niekontrolowane oddawanie moczu lub stolca¹⁰
• Nagłe zmiany w zachowaniu¹¹

W porównaniu z dziećmi starszymi i dorosłymi, niemowlęta i małe dzieci częściej doświadczają swędzenia, wysypki, pokrzywki, wymiotów, biegunki oraz ochrypłego płaczu¹¹. Rzadziej natomiast występują u nich przyspieszone oddychanie, trudności oddechowe i swędzenie gardła¹¹.

Czas trwania objawów

Czas trwania objawów alergii pokarmowej jest bardzo zmienny i zależy od wielu czynników, w tym od ciężkości reakcji oraz indywidualnej odpowiedzi immunologicznej¹². Łagodne objawy, takie jak pokrzywka, często ustępują w ciągu kilku godzin¹³¹⁴. Większość objawów związanych z alergią pokarmową ustępuje w ciągu 24-72 godzin¹⁵.

U niemowląt objawy mogą utrzymywać się od kilku godzin do nawet jednego lub dwóch dni¹⁶. W przypadku dorosłych, łagodne reakcje zwykle ustępują w ciągu kilku godzin, natomiast cięższe reakcje mogą wymagać dłuższego czasu na całkowite wygojenie¹⁶. Niektóre objawy, szczególnie te związane ze skórą, mogą utrzymywać się przez kilka dni¹⁷.

Specyficzne typy reakcji alergicznych

Istnieje kilka szczególnych typów reakcji alergicznych na pokarm, które mają charakterystyczne objawy Zobacz więcej: Szczególne typy objawów alergii pokarmowej - zespoły specyficzne. Zespół alergii pyłkowo-pokarmowej (znany również jako zespół alergii ustnej) występuje u osób z alergią na pyłki i charakteryzuje się swędzeniem oraz mropieniem w jamie ustnej po spożyciu surowych owoców lub warzyw⁷¹⁸.

Innym szczególnym typem jest anafilaksja wywołana przez pokarm i wysiłek fizyczny, gdzie objawy pojawiają się dopiero po połączeniu spożycia określonego pokarmu z aktywnością fizyczną w ciągu około czterech godzin¹⁹. Ten rzadki typ alergii nie powoduje reakcji, jeśli osoba nie ćwiczy po jedzeniu lub nie je przed ćwiczeniami¹⁹.

Reakcja dwufazowa

Ważnym aspektem objawów alergii pokarmowej jest możliwość wystąpienia reakcji dwufazowej (bifazowej)²⁰. Po ustąpieniu początkowych objawów może pojawić się druga fala symptomów, zwykle w ciągu 1-4 godzin po pierwszej reakcji, choć czasem może to nastąpić nawet po 24 godzinach²⁰²¹. Z tego powodu pacjenci po ciężkich reakcjach alergicznych powinni pozostać w szpitalu pod obserwacją przez 4-6 godzin²⁰.

Kiedy szukać pomocy medycznej

Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają objawy anafilaksji Zobacz więcej: Anafilaksja - najcięższe objawy alergii pokarmowej, które mogą obejmować trudności w oddychaniu, obrzęk gardła, gwałtowny spadek ciśnienia krwi oraz utratę przytomności²². Każdy, kto doświadcza objawów alergii pokarmowej po raz pierwszy, powinien skonsultować się z lekarzem w celu właściwej diagnozy i opracowania planu postępowania²³.

Pomocy medycznej należy szukać również wtedy, gdy po spożyciu pokarmu wystąpią: nudności lub wymioty, skurcze brzucha lub biegunka (szczególnie z krwią lub śluzem), swędząca pokrzywka, obrzęki (zwłaszcza warg, jamy ustnej, twarzy lub gardła), świszczący oddech, kaszel lub trudności oddechowe, zawroty głowy lub omdlenia²⁴.