Leki na zapalenie zatok podczas karmienia piersią – co wolno, a czego unikać?

Czym jest zapalenie zatok?

Zatoki przynosowe to powietrzne jamy, które są zlokalizowane wewnątrz kości czaszki. Każdy człowiek posiada cztery pary zatok, a dokładnie:

• zatoki szczękowe;
• zatoki czołowe;
• zatoki sitowe;
• zatoki klinowe.

Wszystkie wspomniane zatoki mają połączenie z jamą nosową, co pozwala na ich wentylację powietrzem oraz możliwość pozbycia się produkowanej tam wydzieliny. Jeżeli pojawia się infekcja zatok, pojawia się też stan zapalny oraz obrzęk błony śluzowej. Powoduje to zablokowanie ujścia zatok do jamy nosowej i brak możliwości ewakuacji wydzieliny z zatok, co prowadzi do jej nadmiernego gromadzenia.

Zapalenie zatok może być powodowane przez wirusy, bakterie czy grzyby, lub mieć podłoże alergiczne. Najczęściej ostre zapalenie zatok powodowane jest przez wirusy, a najrzadziej w trakcie infekcji dochodzi do nadkażenia bakteryjnego. Infekcje grzybicze są raczej rzadkie i dotyczą osób z upośledzoną odpornością [1,2].

Jakie są objawy zapalenia zatok?

Objawy zapalenia zatok mogą być różnorodne i często wpływają na codzienne funkcjonowanie pacjenta. Rozpoznanie charakterystycznych symptomów pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia, co jest szczególnie istotne w przypadku kobiet karmiących piersią. Do najczęstszych objawów zapalenia zatok należą:

• utrudnione oddychanie (zatkany nos);
• gorączka;
• bóle głowy, szczególnie w okolicach twarzy u nasady nosa i po jego obu stronach (nasilają się po schyleniu głowy);
• kaszel spowodowany spływającą po tylnej ścianie gardła wydzieliną;
• czasami może występować ból zębów oraz nieświeży zapach z ust [1,2].

Warto pamiętać, że zapalenie zatok wymaga odpowiedniej diagnostyki i leczenia, szczególnie gdy dotyczy kobiet w okresie laktacji. Nieodpowiednio leczone zapalenie zatok może prowadzić do przewlekłych problemów zdrowotnych, dlatego tak ważne jest stosowanie bezpiecznych i skutecznych metod terapii.

Leki a karmienie piersią — jak je bezpiecznie stosować?

Kategoria Ryzyka Laktacyjnego wg profesora Hale’a określa bezpieczeństwo stosowania leków w trakcie laktacji oraz ich wpływ na dziecko. Leki są w niej podzielone na 5 grup, kolejno od L1 do L5. Leki znajdujące się w kategorii L1 są całkowicie bezpieczne i powinny być stosowane w pierwszym rzucie. W tej grupie są m.in. takie leki przeciwbólowe jak ibuprofen czy paracetamol oraz antybiotyki takie jak np. amoksycylina czy klarytromycyna.

Z kolei leki z grupy L5 mają niekorzystny wpływ na dziecko i są przeciwwskazane w okresie karmienia piersią. Należą do nich m.in. leki stosowane w leczeniu nowotworów. Ta klasyfikacja jest niezwykle pomocna przy podejmowaniu decyzji o wyborze odpowiedniego leczenia, gdy pojawia się zapalenie zatok u kobiety karmiącej piersią. [3].

Należy jednak pamiętać, żeby przed zastosowaniem leków czy suplementów diety w czasie karmienia piersią, dokładnie zapoznać się z ulotką lub skonsultować z lekarzem. Dodatkowo, w miarę możliwości, warto stosować leki miejscowe lub o ograniczonym wchłanianiu, żeby jak najmniejsza ilość danego leku znalazła się w krwiobiegu (np. spray do gardła z reguły będzie bezpieczniejszy niż tabletki doustne).

Dodatkowo preparaty zawierające pojedynczą substancję będą zazwyczaj bezpieczniejsze do stosowania od preparatów złożonych np. tabletki zawierające paracetamol będą dla kobiety karmiącej zdecydowanie bezpieczniejsze niż takie, które zawierają paracetamol i pseudoefedrynę (której dodatkowo należy unikać w czasie karmienia piersią). Wybierając leki a karmienie piersią, zawsze kierujmy się zasadą minimalizacji ryzyka dla dziecka.

Równie ważne jest, by stosowane preparaty miały raczej krótkotrwałe działanie, niż były to leki o działaniu przedłużonym. Co więcej, zawsze powinno używać się jak najmniejszych możliwych dawek (np. zamiast preparatu Ibuprom Max, stosować zwykły Ibuprom). Aby uniknąć reakcji uczuleniowej, warto również przyjmować stosowane wcześniej preparaty. W przypadku wystąpienia jakichkolwiek niepożądanych objawów należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem [4].

Czy podczas infekcji należy przerwać karmienie piersią?

Większość drobnych infekcji nie stanowi przeciwwskazania do karmienia piersią, aczkolwiek zawsze warto skonsultować to z lekarzem. Jest to szczególnie istotne, gdy pojawia się zapalenie zatok a karmienie piersią budzi obawy młodej mamy. W wielu przypadkach nagłe przerwanie karmienia może mieć zarówno negatywne skutki dla dziecka, jak i dla matki.

Dziecko jest wtedy pozbawione pokarmu, który zwiększa jego odporność, zmniejsza ryzyko alergii czy wzmacnia więź z matką, jednocześnie wcale nie zwiększając szans na zarażenie dziecka. Co więcej, mleko matki zawiera przeciwciała, które mogą pomóc dziecku w walce z potencjalnymi infekcjami. Z kolei u matki może dojść do zastoju pokarmu, który może doprowadzić nawet do stanu zapalnego piersi. Dlatego leki a karmienie piersią powinny być dobierane tak, aby umożliwić kontynuację naturalnego żywienia [3,4].

Co stosować na zapalenie zatok przy karmieniu piersią?

W przypadku, gdy występuje zapalenie zatok a karmienie piersią wymaga szczególnej uwagi, warto udać się do lekarza, który doradzi jakich preparatów można bezpiecznie używać. Jest to szczególnie ważne z tego względu, że niejednokrotnie infekcja zatok może wymagać leczenia antybiotykami, czyli lekami dostępnymi na receptę. Pytanie “co stosować na zatoki przy karmieniu piersią” pojawia się bardzo często w gabinetach lekarskich i aptekach.

Najczęściej stosowane są pochodne penicyliny, cefalosporyny czy klarytromycyna, które są bezpieczne dla kobiet karmiących (kategoria L1). Przykładowe preparaty to Amoksiklav (amoksycylina z kwasem klawulanowym), Ospamox (amoksycylina), Cefuroxim Sandoz (cefuroksym) czy Fromilid (klarytromycyna). Nie zaleca się stosowania chloramfenikolu czy tetracyklin, które mogą być potencjalnie szkodliwe dla dziecka.

W przypadku antybiotykoterapii nie można zapominać o konieczności stosowania probiotyku (można go również podawać dziecku). Popularne probiotyki to Trilac, Lakcid, Sanprobi czy Dicoflor.

Często jednak kobiety, ze względu na obawy, czy leki nie zaszkodzą dziecku, stosują jedynie płukanki do nosa i zatok (np. Fixsin czy Irigasin) oraz leczenie objawowe. W przypadku gorączki można zastosować preparaty zawierające paracetamol (np. Apap, Paracetamol Aflofarm, Codipar) lub ibuprofen (np. Ibuprom, Nurofen, Ibupar). Nie zapominajmy też, że do udrożnienia nosa może posłużyć chlorek sodu hipertoniczny lub izotoniczny w sprayu (np. Marimer hipertoniczny, Otrivin Oddychaj Czysto, Quixx Katar, Nisita lub Prenalen Katar).

Fixsin, saszetki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera 100% chlorek sodu, dzięki któremu można przygotować roztwór izotoniczny do irygacji;
• do stosowania od 4. roku życia;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• występuje wersja z samymi saszetkami oraz z butelką do irygacji.

Irigasin, saszetki

O produkcie

• wyrób medyczny;
• zawiera 100% chlorek sodu, dzięki któremu można przygotować roztwór izotoniczny lub hipertoniczny do irygacji;
• do stosowania od 4. roku życia;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• występuje wersja z samymi saszetkami oraz z butelką do irygacji.

Marimer hipertoniczny, spray do nosa

O produkcie

• wyrób medyczny;
• hipertoniczny chlorek sodu efektywniej udrożnia zatkany nos niż izotoniczny;
• produkt bez konserwantów;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• występuje w wersji dla dzieci (różnica w końcówce);
• może być stosowany od 1. dnia życia (nie u wcześniaków).

Nisita, spray do nosa

O produkcie

• wyrób medyczny;
• idealny do oczyszczania i nawilżania śluzówki nosa;
• odpowiedni do częstego stosowania;
• produkt bez konserwantów;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• może być stosowany od 1. dnia życia.

Apap, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty;
• bez laktozy;
• występuje w opakowaniach o różnej wielkości;
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Oprócz wymienionych leków, w aptece lub u lekarza często padają pytania o poniżej wymienione preparaty i substancje. Warto poznać szczegółowe informacje na ich temat, aby świadomie wybierać bezpieczne rozwiązania w przypadku, gdy występuje zapalenie zatok a karmienie piersią wymaga szczególnej ostrożności [3,4].

Czy Sinupret a karmienie piersią to bezpieczne połączenie?

Nie powinno stosować się produktu leczniczego Sinupret w okresie karmienia piersią. Pytanie o Sinupret a karmienie piersią pojawia się bardzo często, ponieważ jest to popularny preparat ziołowy stosowany w leczeniu zapalenia zatok. Można go zastosować po konsultacji z lekarzem, jeżeli oceni, że potencjalne korzyści wynikające z przyjmowania preparatu są większe niż potencjalne ryzyko.

Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania Sinupretu podczas laktacji sprawia, że producent zaleca ostrożność. Jeśli lekarz uzna, że korzyści przewyższają ryzyko, może zalecić ten preparat, jednak zawsze należy przestrzegać zalecanej dawki i obserwować dziecko pod kątem ewentualnych reakcji niepożądanych [5].

Pseudoefedryna a karmienie piersią – dlaczego należy jej unikać?

Ibuprofen, będący składnikiem takich preparatów jak Ibuprom Zatoki czy Metafen Zatoki, należy do kategorii L1 wg Kategorii Ryzyka Laktacyjnego Prof. Hale’a. Należy więc do leków bezpiecznych do stosowania w czasie laktacji. Jednak drugi składnik tych preparatów – pseudoefedryna – należy do kategorii L3, czyli jest prawdopodobnie bezpieczny podczas karmienia piersią. W tej grupie znajdują się leki, których wpływ nie zagraża życiu lub zdrowiu dziecka, ale może potencjalnie wykazywać nieznacznie szkodliwe działanie na dziecko.

Co więcej pseudoefedryna, tak jak i inne sympatykomimetyki, hamuje wydzielanie mleka. Z tego względu może być stosowana jako środek hamujący laktację, co jest kolejnym przeciwwskazaniem do jej stosowania. Dlatego leki złożone, zawierające paracetamol i pseudoefedrynę (np. Gripex, Fervex, Theraflu), są przeciwwskazane do stosowania przez kobiety karmiące piersią. Leki a karmienie piersią zawierające pseudoefedrynę mogą znacząco zmniejszyć produkcję pokarmu, co jest szczególnie niepożądane w okresie laktacji [6].

Ksylometazolina a karmienie piersią – kiedy można ją stosować?

W aptece można nabyć bez recepty krople i aerozole do nosa zawierające ksylometazolinę (np. Xylometazolin czy Xylorin) oraz oksymetazolinę (np. Nasivin Classic czy Acatar Control). Podobnie jak pseudoefedryna należą one do kategorii L3, czyli są prawdopodobnie bezpieczne podczas karmieniem piersią. Z jednej strony należy zachować ostrożność przy ich stosowaniu, ale z drugiej istnieje niewielkie ryzyko poważnych szkodliwych działań w stosunku do dziecka.

Według ulotek i charakterystyk produktu leczniczego tych preparatów, są one przeciwwskazane do używania podczas karmienia piersią i wymagają konsultacji z lekarzem. Rozmowa z doktorem jest dobrym rozwiązaniem, ponieważ wspomniane preparaty mogą być dobrą alternatywą dla doustnych sympatykomimetyków (np. pseudoefedryny), które są przeciwwskazane w okresie laktacji ze względu na hamowanie wytwarzania mleka. Leki w postaci kropli czy aerozoli są często bezpieczniejsze niż preparaty doustne, ponieważ ich wchłanianie ogólnoustrojowe jest minimalne [7].

Jak zapobiegać zapaleniu zatok podczas karmienia piersią?

Zapobieganie zapaleniu zatok jest równie ważne jak jego leczenie, szczególnie gdy zapalenie zatok a karmienie piersią mogą stanowić wyzwanie terapeutyczne. Regularne nawilżanie błony śluzowej nosa za pomocą roztworów soli fizjologicznej, unikanie przegrzanych pomieszczeń oraz dbanie o odpowiednią wilgotność powietrza mogą znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia infekcji. Warto również zadbać o odpowiednią dietę bogatą w witaminy i minerały wspierające odporność organizmu.

Regularne przewietrzanie pomieszczeń, unikanie kontaktu z osobami chorymi oraz higiena rąk to podstawowe zasady profilaktyki. W przypadku pojawienia się pierwszych objawów przeziębienia, warto od razu zastosować płukanki do nosa, aby zapobiec rozwojowi zapalenia zatok. Pamiętajmy, że profilaktyka jest zawsze lepsza niż leczenie, szczególnie gdy leki a karmienie piersią wymagają szczególnej rozwagi.

Podsumowanie

Wybór leków dla kobiet karmiących jest zdecydowanie większy, niż kobiet będących w ciąży. W przypadku infekcji zatok przynosowych, u kobiet karmiących najlepiej postawić na bezpieczne i sprawdzone preparaty do irygacji i płukania nosa. Zapalenie zatok a karmienie piersią nie muszą wykluczać się wzajemnie – istnieje wiele bezpiecznych opcji terapeutycznych.

W przypadku gorączki warto zastosować preparaty zawierające paracetamol (np. Apap, Paracetamol Aflofarm) lub ibuprofen (np. Ibuprom, Nurofen). Należy natomiast unikać preparatów zawierających pseudoefedrynę, która często jest łączona z paracetamolem czy ibuprofenem. W przypadku problemów z oddychaniem, aby odblokować nos, można warunkowo zastosować krople lub aerozole zawierające ksylometazolinę lub oksymetazolinę.

Pomimo że takie preparaty wg ulotek nie powinny być stosowane przez kobiety karmiące i należą do grupy L3 wg Hale’a, to z reguły są bezpieczne w przypadku krótkiego stosowania. Jednakże przed ich użyciem należy skonsultować to z lekarzem, który oceni, czy korzyści płynące z zastosowania tych leków przewyższają ewentualne szkodliwe działania wobec dziecka. W pewnych przypadkach lekarz może także przepisać doustny antybiotyk (najlepiej z grupy L1), taki jak amoksycylina (Ospamox, Duomox) czy klarytromycyna (Fromilid, Klacid).

Pamiętajmy, że pytanie o Sinupret a karmienie piersią oraz inne preparaty ziołowe również wymaga konsultacji lekarskiej. Najważniejsze jest bezpieczeństwo zarówno matki, jak i dziecka, dlatego leki podczas karmienia piersią powinny być zawsze dobierane indywidualnie, z uwzględnieniem stanu zdrowia pacjentki i nasilenia objawów zapalenia zatok.