Wenlafaksyna – porównanie substancji czynnych

Wenlafaksyna, duloksetyna i sertralina to leki stosowane w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych, różniące się wskazaniami, profilem bezpieczeństwa i możliwościami stosowania u różnych grup pacjentów.

Porównanie: wenlafaksyna, duloksetyna i sertralina – co je łączy?

Wenlafaksyna, duloksetyna oraz sertralina to leki przeciwdepresyjne wykorzystywane przede wszystkim w leczeniu depresji i zaburzeń lękowych. Wszystkie te substancje wpływają na poziom neuroprzekaźników w mózgu – głównie serotoniny, a w przypadku wenlafaksyny i duloksetyny także noradrenaliny¹²³. Dzięki temu pomagają łagodzić objawy depresji oraz lęku, poprawiając samopoczucie i funkcjonowanie codzienne.

Wszystkie trzy leki należą do tzw. nowoczesnych antydepresantów, czyli grupy leków o udowodnionej skuteczności i względnie korzystnym profilu bezpieczeństwa. Dodatkowo, są stosowane nie tylko w leczeniu depresji, ale również w innych zaburzeniach psychicznych, choć zakres tych wskazań jest nieco inny dla każdej substancji⁴⁵³.

Podobieństwa kluczowe

• Wszystkie leki stosowane są doustnie, w postaci tabletek lub kapsułek⁶⁷⁸.
• Są przeznaczone głównie dla osób dorosłych⁹¹⁰¹¹.
• Wpływają na poziom serotoniny, co pozwala łagodzić objawy depresji i lęku¹²³.
• Stosowanie wymaga regularnych wizyt kontrolnych i indywidualnego dostosowania dawki¹²⁷¹³.

Kiedy stosuje się wenlafaksynę, duloksetynę i sertralinę?

Każda z tych substancji ma swoje specyficzne wskazania. Wenlafaksyna jest stosowana głównie w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych (w tym lęku napadowego i uogólnionego), fobii społecznej oraz zapobieganiu nawrotom depresji⁴. Duloksetyna, poza leczeniem depresji i lęku uogólnionego, ma również zastosowanie w leczeniu bólu neuropatycznego (szczególnie u osób z cukrzycą) oraz u kobiet z wysiłkowym nietrzymaniem moczu⁵. Sertralina jest z kolei stosowana nie tylko w depresji i lęku, ale również w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych (ZO-K), zespole lęku pourazowego (PTSD) oraz u dzieci i młodzieży z ZO-K³.

Podstawowe różnice we wskazaniach

• Wenlafaksyna – depresja, zapobieganie nawrotom depresji, lęk napadowy, uogólnione zaburzenia lękowe, fobia społeczna⁴.
• Duloksetyna – depresja, lęk uogólniony, ból w neuropatii cukrzycowej, wysiłkowe nietrzymanie moczu u kobiet⁵.
• Sertralina – depresja, zapobieganie nawrotom, lęk napadowy, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (także u dzieci), zespół lęku społecznego, PTSD³.

Warto zwrócić uwagę, że duloksetyna jako jedyna z porównywanych tu substancji jest stosowana w leczeniu bólu neuropatycznego oraz nietrzymania moczu u kobiet, natomiast sertralina ma szerokie wskazania psychiatryczne, również dla młodszych pacjentów⁵³. Wenlafaksyna natomiast nie jest zalecana dla dzieci i młodzieży, a jej skuteczność i bezpieczeństwo w tej grupie wiekowej nie zostały potwierdzone⁹.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – co je różni?

Wenlafaksyna i duloksetyna należą do grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), natomiast sertralina to selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)¹²³. Oznacza to, że wszystkie trzy substancje zwiększają ilość serotoniny w mózgu, ale tylko wenlafaksyna i duloksetyna wyraźnie wpływają również na noradrenalinę.

• Wenlafaksyna – silnie hamuje wychwyt serotoniny i noradrenaliny, słabo dopaminy¹.
• Duloksetyna – podobnie jak wenlafaksyna, działa na serotoninę i noradrenalinę, ale różni się profilem farmakokinetycznym (szybkość wchłaniania, metabolizm w wątrobie)².
• Sertralina – działa przede wszystkim na serotoninę, wpływ na noradrenalinę jest znikomy³.

Pod względem farmakokinetyki, wenlafaksyna i duloksetyna różnią się m.in. czasem wchłaniania i wydalania z organizmu oraz metabolizmem w wątrobie. Duloksetyna jest metabolizowana przez enzymy CYP1A2 i CYP2D6, a jej wydalanie może być zaburzone u osób z problemami wątroby¹⁴. Wenlafaksyna natomiast jest przekształcana głównie do aktywnego metabolitu O-demetylowenlafaksyny, a jej wydalanie zależy głównie od sprawności nerek¹⁵. Sertralina jest metabolizowana głównie w wątrobie i jej okres półtrwania wynosi około 24 godziny⁸.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Wszystkie trzy leki mają kilka wspólnych przeciwwskazań, takich jak nadwrażliwość na substancję czynną oraz zakaz stosowania razem z nieodwracalnymi inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) ze względu na ryzyko zespołu serotoninowego¹⁶¹⁷¹⁸.

Różnice pojawiają się przy szczegółowych przeciwwskazaniach:

• Wenlafaksyna – nie stosować u osób z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek; nie zaleca się stosowania u dzieci i młodzieży¹⁹⁹.
• Duloksetyna – nie stosować u osób z niewydolnością wątroby i ciężką niewydolnością nerek oraz u kobiet karmiących piersią; przeciwwskazane jest stosowanie z silnymi inhibitorami CYP1A2 (np. fluwoksaminą)¹⁷.
• Sertralina – nie stosować u osób z ciężką niewydolnością wątroby, a u osób starszych lub z ryzykiem hiponatremii należy zachować szczególną ostrożność¹¹.

Wspólne dla tych leków jest także ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wpływających na serotoninę²⁰²¹¹⁸.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Wenlafaksyna, duloksetyna i sertralina różnią się pod względem bezpieczeństwa stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych i pacjentów z zaburzeniami pracy wątroby lub nerek.

• Dzieci i młodzież: Wenlafaksyna i duloksetyna nie są zalecane w tej grupie wiekowej⁹¹⁰. Sertralina natomiast może być stosowana u dzieci powyżej 6. roku życia w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych²².
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie trzy leki można rozważyć w ciąży jedynie wtedy, gdy potencjalne korzyści przewyższają ryzyko dla dziecka. Duloksetyna nie jest zalecana w okresie karmienia piersią²³, wenlafaksyna i sertralina przenikają do mleka kobiecego, więc także wymagają ostrożności²⁴¹⁸.
• Osoby starsze: U wszystkich leków należy zachować ostrożność ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych, takich jak hiponatremia czy zaburzenia pracy serca⁹¹⁰¹¹.
• Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: W przypadku ciężkiej niewydolności nerek lub wątroby stosowanie tych leków jest przeciwwskazane lub wymaga znacznej ostrożności oraz indywidualnego dostosowania dawki¹⁹²⁵¹¹.

Podsumowanie: kiedy wybrać wenlafaksynę, duloksetynę, a kiedy sertralinę?

Wybór pomiędzy wenlafaksyną, duloksetyną i sertraliną zależy od rozpoznania, wieku pacjenta, innych chorób oraz indywidualnej tolerancji na leki. Wenlafaksyna i duloksetyna są szczególnie skuteczne w leczeniu depresji i lęków, ale duloksetyna ma dodatkowe zastosowanie w leczeniu bólu neuropatycznego i nietrzymania moczu u kobiet. Sertralina jest często wybierana, gdy występują zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, PTSD lub konieczność leczenia dzieci i młodzieży.