Ogólne zasady dawkowania trimetoprimu

Trimetoprim występuje w różnych postaciach: jako tabletki, zawiesina doustna oraz koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Może być stosowany samodzielnie lub w połączeniu z sulfametoksazolem (jako tzw. kotrimoksazol)12. Dawkowanie zawsze zależy od postaci leku, wieku pacjenta, wskazania oraz drogi podania.

Standardowa dawka u dorosłych

  • Tabletki doustne (trimetoprim): 100–200 mg dwa razy dziennie (co 12 godzin)345.
  • Tabletki powlekane (trimetoprim): 200 mg dwa razy dziennie, rano i wieczorem45.
  • W połączeniu z sulfametoksazolem (kotrimoksazol, tabletki): 960 mg kotrimoksazolu (zawiera 160 mg trimetoprimu) dwa razy dziennie678.
  • Zawiesina doustna (w połączeniu): 20 ml zawiesiny co 12 godzin (zawiera 40 mg trimetoprimu na 5 ml, czyli 160 mg trimetoprimu w 20 ml)9.
  • Koncentrat do infuzji (w połączeniu): 2 ampułki (10 ml) co 12 godzin (zawierają 160 mg trimetoprimu)10.

Częstotliwość podawania i czas trwania terapii

  • Najczęściej lek podaje się co 12 godzin.
  • Leczenie ostrych zakażeń trwa zwykle 5–14 dni, w zależności od rodzaju zakażenia346.
  • W profilaktyce nawracających zakażeń dróg moczowych, trimetoprim podaje się raz na dobę, zwykle wieczorem, nawet przez kilka miesięcy45.
  • W zakażeniach płuc wywołanych przez Pneumocystis jirovecii terapia trwa 14–21 dni1112.

Dostępne drogi podania i postacie leku

  • Tabletki (100 mg, 200 mg)
  • Tabletki powlekane
  • Zawiesina doustna (w połączeniu z sulfametoksazolem)
  • Koncentrat do infuzji (dożylnie, w połączeniu z sulfametoksazolem)
Ważne: Dawkowanie trimetoprimu zawsze powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta, uwzględniając wiek, masę ciała, rodzaj zakażenia oraz stan nerek i wątroby. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości lub wystąpienia objawów niepożądanych, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Należy także pamiętać, że dla dzieci w wieku poniżej 6 lat preferowane są postacie leku w zawiesinie, a nie tabletki, ze względu na bezpieczeństwo stosowania36.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Dzieci w wieku poniżej 6 lat: Nie zaleca się stosowania trimetoprimu w tabletkach; preferowana jest zawiesina doustna (w połączeniu z sulfametoksazolem)678.
  • Dzieci w wieku 6–12 lat (tabletki trimetoprimu): 2–4 mg/kg masy ciała dwa razy na dobę3, lub 6 mg/kg masy ciała na dobę w dwóch dawkach podzielonych45.
  • Dzieci w wieku 6–12 lat (kotrimoksazol): 480 mg kotrimoksazolu co 12 godzin12.
  • Dzieci powyżej 12 lat: Dawkowanie jak u dorosłych4.
  • Zawiesina doustna (kotrimoksazol):
    • 6 tygodni–5 miesięcy: 2,5 ml co 12 godzin
    • 6 miesięcy–5 lat: 5 ml co 12 godzin
    • 6–12 lat: 10 ml co 12 godzin
    • powyżej 12 lat: 20 ml co 12 godzin

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Przy prawidłowej czynności nerek, stosuje się dawki jak u dorosłych131415.
  • W przypadku zaburzeń czynności nerek konieczna jest modyfikacja dawki (patrz poniżej).
  • U osób starszych częściej występują działania niepożądane, dlatego konieczna jest ostrożność i regularne badania krwi1617.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Klirens kreatyniny powyżej 30 ml/min: stosuje się dawkę standardową41819.
  • Klirens kreatyniny 15–30 ml/min: należy stosować połowę zwykłej dawki41819.
  • Klirens kreatyniny poniżej 15 ml/min: nie zaleca się stosowania trimetoprimu41819.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Dawkowanie należy ustalać ostrożnie, brak jest jednoznacznych danych dotyczących konieczności zmiany dawki20161719.

Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią

Ważne dla bezpieczeństwa:

  • Przedawkowanie trimetoprimu może prowadzić do nudności, wymiotów, zaburzeń świadomości oraz problemów z krwią232425.
  • W przypadku długotrwałego stosowania, szczególnie u osób starszych i z niewydolnością nerek, konieczne są regularne badania krwi1617.
  • W razie wystąpienia objawów takich jak wysypka, gorączka, ból gardła czy żółtaczka, należy przerwać stosowanie leku i skonsultować się z lekarzem1626.
  • W przypadku przedawkowania zaleca się płukanie żołądka, zakwaszanie moczu i leczenie objawowe2324.

Dawkowanie w zależności od wskazania

Dawkowanie trimetoprimu różni się w zależności od rodzaju zakażenia. Poniżej przedstawiono najczęstsze schematy:

  • Ostre zakażenia dróg moczowych: Dorośli i młodzież: 200 mg dwa razy na dobę przez 5–14 dni45.
  • Profilaktyka nawracających zakażeń dróg moczowych: Dorośli: 100 mg raz na dobę, wieczorem, przez 3–6 miesięcy, a nawet do 2 lat45.
  • Zakażenia dróg oddechowych: Dorośli: 200 mg dwa razy na dobę przez 7–10 dni2728.
  • Biegunka podróżnych: 200 mg dwa razy na dobę29.
  • Pneumocystozowe zapalenie płuc: Około 5 mg/kg masy ciała co 8 godzin lub 300 mg co 8 godzin, przez 14 dni29.
  • W połączeniu z sulfametoksazolem (kotrimoksazol): Dawkowanie różni się w zależności od rodzaju zakażenia, masy ciała i wieku – szczegółowe schematy znajdują się w tabeli poniżej.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Maksymalna dawka dobowa dla dorosłych nie powinna przekraczać 400 mg trimetoprimu podawanego samodzielnie (dwa razy po 200 mg)45.
  • W leczeniu ciężkich zakażeń lub u dzieci dawka może być zwiększona zgodnie z zaleceniami lekarza, jednak nie należy przekraczać zaleconych dawek109.
  • W przypadku przedawkowania mogą pojawić się nudności, wymioty, zawroty głowy, a przy długotrwałym stosowaniu – zaburzenia krwi (np. anemia)232425.

Podsumowanie dawkowania trimetoprimu w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (trimetoprim, tabletki) 100–200 mg dwa razy na dobę (co 12 godzin), doustnie
Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (kotrimoksazol, tabletki) 960 mg kotrimoksazolu dwa razy na dobę (co 12 godzin), doustnie
Dzieci 6–12 lat (trimetoprim, tabletki) 2–4 mg/kg masy ciała dwa razy na dobę
Dzieci 6–12 lat (kotrimoksazol, tabletki) 480 mg kotrimoksazolu co 12 godzin
Dzieci poniżej 6 lat Nie zaleca się stosowania tabletek; preferowana zawiesina doustna
Pacjenci w podeszłym wieku Dawka jak u dorosłych; ostrożność w przypadku niewydolności nerek
Pacjenci z niewydolnością nerek Klirens kreatyniny >30 ml/min – dawka standardowa
Klirens 15–30 ml/min – połowa dawki
Klirens <15 ml/min – nie zaleca się stosowania
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby Dawkowanie ostrożnie, brak jednoznacznych danych
Kobiety w ciąży i karmiące piersią Przeciwwskazane

Pytania i odpowiedzi

Jakie jest standardowe dawkowanie trimetoprimu u dorosłych?

Najczęściej stosuje się 100–200 mg dwa razy na dobę, co 12 godzin, w zależności od postaci leku i wskazania.

Jak dawkować trimetoprim u dzieci?

Dzieciom podaje się zazwyczaj 2–4 mg/kg masy ciała dwa razy na dobę lub 6 mg/kg na dobę w dwóch dawkach podzielonych. U dzieci poniżej 6 lat preferowana jest zawiesina doustna.

Czy dawkowanie trimetoprimu należy zmieniać przy niewydolności nerek?

Tak. Przy klirensie kreatyniny 15–30 ml/min dawkę należy zmniejszyć o połowę. Przy klirensie poniżej 15 ml/min nie zaleca się stosowania trimetoprimu.

Czy trimetoprim można stosować w ciąży?

Trimetoprim jest przeciwwskazany w okresie ciąży.

Jak długo trwa leczenie trimetoprimem?

Najczęściej 5–14 dni, a w profilaktyce nawet kilka miesięcy. W zakażeniach płuc wywołanych przez Pneumocystis jirovecii leczenie trwa 14–21 dni.