Tolwaptan – przeciwwskazania

Czym jest tolwaptan i kiedy może być przeciwwskazany?

Tolwaptan należy do grupy leków moczopędnych, nazywanych antagonistami wazopresyny. Stosowany jest głównie u dorosłych w leczeniu hiponatremii, czyli obniżonego stężenia sodu we krwi, szczególnie gdy jest ona spowodowana zespołem niewłaściwego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH)¹². W innej postaci leku tolwaptan stosuje się także u dorosłych z autosomalnie dominującą postacią wielotorbielowatości nerek (ADPKD) w celu spowolnienia rozwoju choroby³⁴. Substancja ta działa poprzez blokowanie działania hormonu odpowiedzialnego za zatrzymywanie wody w organizmie, co skutkuje zwiększonym wydalaniem moczu.

Jak każdy lek, tolwaptan nie może być stosowany u wszystkich pacjentów. Przeciwwskazania do jego stosowania mogą być bezwzględne (czyli lek jest całkowicie zakazany w danej sytuacji), względne (stosowanie tylko w wyjątkowych okolicznościach po konsultacji z lekarzem) lub dotyczą sytuacji, w których trzeba zachować szczególną ostrożność, na przykład poprzez częstsze badania czy dostosowanie dawki⁵⁶.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować tolwaptanu?

• Nadwrażliwość na tolwaptan, jakąkolwiek substancję pomocniczą leku lub na benzoazepiny i ich pochodne (np. benazepryl, koniwaptan, mesylan fenoldopamu, mirtazapina). Podanie tolwaptanu osobie uczulonej może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, w tym wstrząsu anafilaktycznego⁷⁸.
• Anuria – czyli całkowity brak wydalania moczu. Stosowanie tolwaptanu w tej sytuacji jest niebezpieczne, ponieważ może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia⁷⁸.
• Zmniejszenie objętości wewnątrznaczyniowej – oznacza zbyt małą ilość płynów w krążeniu, co może doprowadzić do pogorszenia pracy nerek i innych powikłań⁷⁸.
• Hiponatremia hipowolemiczna (tylko w leczeniu SIADH) – czyli zbyt niskie stężenie sodu połączone z odwodnieniem. Podanie tolwaptanu może pogłębić odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe⁷.
• Hipernatremia – czyli za wysokie stężenie sodu we krwi. Tolwaptan może jeszcze bardziej podnieść poziom sodu, co grozi poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi⁷⁸.
• Pacjenci nieodczuwający pragnienia lub niezdolni do reagowania na pragnienie – brak możliwości uzupełnienia płynów może prowadzić do groźnego odwodnienia⁷⁸.
• Ciąża i karmienie piersią – tolwaptan nie powinien być stosowany przez kobiety w ciąży ani karmiące piersią ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa⁷⁸.
• Zwiększona aktywność enzymów wątrobowych i/lub objawy uszkodzenia wątroby przed rozpoczęciem leczenia (dotyczy ADPKD) – jeśli wyniki badań wątroby spełniają kryteria trwałego odstawienia leku, tolwaptan nie może być stosowany, ponieważ może pogłębić uszkodzenie wątroby⁸⁹.
• Rzadko występująca dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy lub zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – dotyczy to pacjentów uczulonych na laktozę, która jest składnikiem pomocniczym w tabletkach z tolwaptanem¹⁰¹¹.

Przeciwwskazania względne – kiedy tolwaptan można stosować tylko w szczególnych przypadkach?

W niektórych sytuacjach tolwaptan może być używany tylko po dokładnej ocenie przez lekarza i pod ścisłym nadzorem. Obejmują one:

• Nieprawidłowe, ale niekrytyczne wyniki badań wątroby (dotyczy ADPKD) – jeśli wyniki badań są nieprawidłowe, ale nie spełniają kryteriów trwałego odstawienia leku, można rozważyć rozpoczęcie leczenia pod warunkiem częstszego monitorowania funkcji wątroby i konsultacji z hepatologiem¹².
• Pacjenci z chorobami utrudniającymi prawidłowe przyjmowanie płynów lub zwiększającymi ryzyko utraty wody – np. wymioty, biegunka. W takich przypadkach należy zachować szczególną ostrożność, a decyzję o leczeniu podejmuje lekarz¹³.
• Początkowe nieprawidłowe stężenie sodu – przed rozpoczęciem leczenia trzeba wyrównać poziom sodu we krwi, aby uniknąć poważnych zaburzeń elektrolitowych¹⁴.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tolwaptanu?

Niektóre grupy pacjentów wymagają wyjątkowej uwagi podczas terapii tolwaptanem:

• Osoby z cukrzycą – szczególnie z niekontrolowaną cukrzycą typu 2. Tolwaptan może powodować wzrost poziomu cukru we krwi, dlatego u takich pacjentów należy częściej monitorować poziom glukozy¹⁵¹⁶.
• Pacjenci z chorobami nerek lub wątroby – konieczne jest regularne sprawdzanie równowagi wodno-elektrolitowej oraz pracy nerek i wątroby, ponieważ leczenie tolwaptanem może wpływać na ich funkcjonowanie¹⁷¹³.
• Ryzyko odwodnienia – tolwaptan może prowadzić do znacznej utraty wody z organizmu. Dlatego pacjenci powinni mieć stały dostęp do wody i pić odpowiednie ilości płynów, a w przypadku ograniczenia płynów należy zachować szczególną ostrożność⁵¹⁸.
• Ryzyko gwałtownej zmiany stężenia sodu – u pacjentów z bardzo niskim wyjściowym stężeniem sodu we krwi może dojść do zbyt szybkiej korekty tego parametru, co grozi poważnymi powikłaniami neurologicznymi. W takich przypadkach zalecane są częste kontrole poziomu sodu i objętości płynów w organizmie¹⁹.
• Ryzyko ostrego zatrzymania moczu – osoby z utrudnionym odpływem moczu (np. przerost prostaty) są narażone na ostre zatrzymanie moczu, dlatego należy zapewnić swobodny odpływ moczu przed rozpoczęciem terapii¹⁷¹³.
• Osoby z wysokim poziomem kwasu moczowego – tolwaptan może zwiększać jego stężenie, co może prowadzić do dny moczanowej. Wskazane jest oznaczenie poziomu kwasu moczowego przed rozpoczęciem leczenia i w trakcie jego trwania¹⁶.
• Pacjenci przyjmujący inne leki wpływające na poziom sodu – konieczna jest ostrożność ze względu na ryzyko szybkiej zmiany stężenia sodu we krwi²⁰.

Tabela podsumowująca

Tolwaptan – bezpieczeństwo przede wszystkim

Tolwaptan jest skuteczną substancją stosowaną w leczeniu niektórych zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej oraz chorób nerek. Jednak ze względu na liczne przeciwwskazania oraz możliwość wystąpienia poważnych powikłań, jego stosowanie zawsze wymaga starannej oceny przez lekarza. Przestrzeganie zaleceń dotyczących monitorowania stanu zdrowia i zgłaszanie wszelkich niepokojących objawów jest kluczowe dla bezpiecznego korzystania z tego leku⁵⁶¹².